Binaların Bölgesel Deprem Risk Dağılımını Belirlemek için Kullanılan Basitleştirilmiş Yöntemlerin Kamuya Açık Veri Araçları ile Uzaktan Uygulanması

Öz

Depreme dirençli kentler inşa etmek; yeni yapıların depreme güvenli bir şekilde imal edilmesinin yanında; mevcut yapı stokunun değerlendirilip, riskli yapıların tespiti, uygun olan yapıların güçlendirilmesi, güçlendirilmeye uygun olmayanların kentsel dönüşüm süreçleri kapsamında yıkılıp yeniden yapılmasıyla gerçekleştirilebilir. Mevcut yapı stokunun değerlendirilmesi hem oldukça zaman alıcı hem de maddi açıdan külfetlidir. Bunun için yapıların incelenmesi hızlı değerlendirme ve kapsamlı inceleme olarak farklı kademelerde gerçekleştirilebilir. Kapsamlı olarak incelenecek binaların hangi sıra ile ele alınacağının kararını verirken hızlı değerlendirme yöntemleri kullanılır. Bunun için Türk mevzuatında; Binaların Bölgesel Deprem Risk Dağılımını Belirlemek için Kullanılan Basitleştirilmiş Yöntemler (BBDBY), adı ile bir yöntem tarif edilmiştir. Bu çalışmada hem betonarme hem de yığma binalar için bu yöntem ele alınmış; kamuya açık veri araçları ile uzaktan belirlenmesi noktasında örnek bir bölge için incelenmiştir. Sonuç olarak Google Street View uygulamasının bu çalışmalar için kullanılabileceği ve bölgesel durumun değerlendirilmesinde Ulusal Kent Rehberi ve Türkiye İstatistik Kurumunun portallarından faydalanılabileceği sunulmuştur.

Anahtar Kelimeler

• Bölgesel deprem risk dağılımı
• Binaların hızlı incelenmesi
• Uzaktan belirleme

Remote Application of the Simplified Methods for Determining Regional Earthquake Risk Distribution of Buildings Using Publicly Available Data Tools

Öz

Building earthquake-resistant cities, in addition to constructing new structures safely against earthquakes, can be achieved by evaluating the existing building stock, identifying risky structures, reinforcing suitable structures, and demolishing and rebuilding those that are not suitable for reinforcement within the scope of urban transformation processes. The evaluation of the existing building stock is both time-consuming and financially burdensome. For this purpose, the examination of structures can be carried out in different stages as rapid assessment and comprehensive examination. Rapid assessment methods are used when deciding in which order the buildings to be examined comprehensively will be considered. For this purpose, a method called Simplified Methods Used to Determine Regional Earthquake Risk Distribution of Buildings (BBDBY) has been described in the Turkish legislation. In this study, this method has been considered for both reinforced concrete and masonry buildings; and a sample region has been examined for remote determination with publicly available data tools. As a result, it has been presented that the Google Street View application can be used for these studies and that the National City Guide and the portals of the Turkish Statistical Institute can be used in the evaluation of the regional situation.

Anahtar Kelimeler

• Regional earthquake risk distribution
• Rapid inspection of buildings
• Remote determination

Kaynakça

1. AFAD, 2018. Türkiye Deprem Tehlike Haritası, Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı, Erişim adresi: https://tdth.afad.gov.tr/
2. AFAD, 2023. 06 Şubat 2023 Pazarcık-Elbistan Kahramanmaraş (Mw: 7.7– Mw: 7.6) Depremleri Raporu, T.C. İçişleri Bakanlığı Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı, Erişim adresi: https://deprem.afad.gov.tr/assets/pdf/Kahramanmara%C5%9F%20Depremi%20%20Raporu_02.06.2023.pdf
3. Albayrak U., Canbaz M., Albayrak G., 2015. A rapid seismic risk assessment method for existing building stock in urban areas, International Conference on Sustainable Design, Engineering and Construction, Procedia Engineering, 118, 1242-1249.
4. Aras F., Doğan T.P., Öztürk M., Tün M., Işık E., Arslan M.H., 2025. Assessment of the damage caused by the 6 February 2023 earthquakes on old and new dated reinforced concrete buildings in Elbistan, Turkey, Advances in Structural Engineering, 1-28.
5. Atar M., Ince O., Tas O.F., Ozmen A., Sayin E., 2024. Investigation of the Damage Conditions of Reinforced Concrete Buildings and Steel Structures in Malatya Province Following the February 6, 2023 Kahramanmaraş, Turk Deprem Arastirma Dergisi, 6(1), 60-80, https://doi.org/10.46464/tdad.1394039
6. Aydogdu H.H., Demir C., Kahraman T., Ilki A., 2023. Evaluation of rapid seismic safety assessment methods on a substandard reinforced concrete building stock in Istanbul, Structures, 56(104962), 1-15.
7. Ayhan E., Aktaş G., Karaşin A., 2021. Siirt ilindeki bazı binaların riskli bina tespit yönetmeliğine göre değerlendirilmesi, DÜMF Mühendislik Dergisi, 12(1), 89-98.
8. Bal İ.E., Tezcan S.S., Gülay F.G., 2007. Betonarme binaların göçme riskinin belirlenmesi için P25 hızlı değerlendirme yöntemi, Altıncı Ulusal Deprem Mühendisliği Konferansı, 16-20 Ekim 2007, 661-673.

9. Başaran V., 2018. Türkiye Bina Deprem Yönetmeliğine (TBDY2019) göre Afyonkarahisar için deprem yüklerinin değerlendirilmesi, AKÜFEMÜBİD, 18(2018), 1028-1035.
10. Benek M., Aktan S., 2024. Seismic Risk Evaluation of Existing Reinforced Concrete Buildings: A case study for Çanakkale-Türkiye, Journal of Advanced Research in Natural and Applied Sciences, 10(3), 601-613.
11. Bozer A., 2020. Tasarım spektral ivme katsayılarının DBYBHY 2007 ve TBDY 2018 yönetmeliklerine göre karşılaştırması, DÜMF, 11-1(2020), 393-404.
12. Cansız S., 2022. Türkiye’de kullanılan deprem yönetmeliklerinin özellikleri ve eşdeğer yatay deprem yükü hesabının değişimi, UMAGD, 14(1), 58-71.
13. Çırak Ç., 2016. Mevcut binalarda hızlı değerlendirme ve ayrıntılı inceleme yöntemleri ile belirlenen deprem performanslarının değerlendirilmesi, Yüksek Lisans Tezi, Pamukkale Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Denizli, 142 s.
14. ÇŞİDB, 2024. Ulusal Kent Rehberi, T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Erişim adresi: https://bulutkbs.gov.tr/Rehber/#/app
15. Demir K.A., Karatas N., 2024. Evaluation of The Temporal and Spatial Dimension of The Disaster Possibility in The Urban Planning Axis: Torbali District, Turk Deprem Arastirma Dergisi, 6(1), 98-122, https://doi.org/10.46464/tdad.1405733
16. Demirbaş N., Şahin H., Durucan C., 2022. Hızlı değerlendirme yöntemlerinin performanslarının depremde hasar görmüş binalar kullanılarak değerlendirilmesi, Pamukkale Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, 28(3), 389-400.
17. Ekici M.Y., 2022. Mevcut betonarme binaların hızlı sismik değerlendirilmesinde kullanılan bazı geometrik parametrelerin ön eğitimli konvolüsyonel sinir ağları ile belirlenmesi, Doktora Tezi, Konya Teknik Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Konya, 224 s.
18. Etli S., 2022. Rijit bodrum perdelerinin TBDY 2018 ile tasarlanan az katlı yapılardaki etkisi üzerine bir inceleme, International Journal of Engineering Research and Development, 14(2) 712-720.
19. Etli S., 2023. Performance evaluation of steel-concrete composite structures designed in poorly graded soils, Revista de la construcción, 22(2) 259-276.
20. Etli S., Güneyisi E.M., 2020. Seismic performance evaluation of regular and irregular composite moment resisting frames, Latin American Journal of Solids and Structures, 17(07), e301 1-22.
21. Etli S., İçen A., 2025. A comprehensive case study on structural behavıor before and after soil improvement, Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, 28(3), 1273-1292.
22. Gatti M., 2024. A rapid method to census the seismic risk class of masonry buildings, Geomatics, Natural Hazards and Risk, 15(1), 2361120, 1-19.
23. Google Earth, 2024. Google Earth, Google Maps Platform, Erişim adresi: https://www.google.com/intl/tr/earth/about/
24. Google Street View, 2024. Google Street View, Google Haritalar, Erişim adresi: https://www.google.com/intl/tr/streetview/
25. Gürbüz A., Tekin M., 2015. Performans sıralaması yöntemiyle mevcut binaların bölgesel deprem risk dağılımının belirlenmesi, C.B.U. Journal of Science, 11(1), 37-48.
26. Icoz C., Terlemez L., 2024. An R Package for AFAD Earthquake Data and Visualizations: AFADEarthQuakeData, Turk Deprem Arastirma Dergisi, 6(1), 30-45, https://doi.org/10.46464/tdad.1375464
27. Kahraman D., 2019. Hızlı tarama yöntemlerinde kullanılan parametrelerin yapı deprem performansı ile karşılaştırılması, Yüksek Lisans Tezi, Bitlis Eren Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Bitlis, 79 s.
28. Kara F.I., Fahjan Y., 2024. Effects of Ground Motion Prediction Models on the Performance of Earthquake Damage and Loss Estimation Systems: February 6, 2023, Kahramanmaraş Earthquake, Turk Deprem Arastirma Dergisi, 6(1), 123-144, https://doi.org/10.46464/tdad.1411559
29. Karaman H., Erden T., 2014. Net earthquake hazard and elements at risk (NEaR) map creation for city of Istanbul via spatial multi-criteria decision analysis, Nat Hazards, 73, 685-709.
30. Konukcu B.E., Karaman H., Şahin M., 2016. Building damage analysis for the updated building dataset of Istanbul, Nat Hazards, 84, 1981-2007.
31. Konukcu B.E., Karaman H., Şahin M., 2017. Determination of building age for Istanbul buildings to be used for the earthquake damage analysis according to structural codes by using aerial and satellite images in GIS, Nat Hazards, 85, 1811-1834.
32. Kuran F., Misir İ.S., Aldemir O., Tuna E., Firat S., 2020. An Evaluation on Turkey Building Earthquake Code2018 Masonry Buildings’ Section and a Comparative Analysis for Unreinforced Masonry Building Cases, Turk. J. Earthq. Res., 2(1), 47-60, https://doi.org/10.46464/tdad.726301
33. Özbay A.E.Ö., Karapınar I.S., 2021. Tarihi bölgelerdeki yığma yapıların deprem güvenliği ön değerlendirmesi, Karaelmas Fen ve Müh. Derg., 11(1), 1-11.
34. Özdemir A., 2019. Metro güzergâhlarındaki binaların bölgesel deprem risk dağılımını belirlemek için kullanılan birinci aşama hesap uygulanması, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Teknik Üniversitesi, Fen Bilimler Enstitüsü, İstanbul, 113 s.
35. Özmen A., İnce O., Taş Ö.F., Atar M., Özbulut O.E., Sayın E., 2025. Seismic performance assessment of structures in Malatya Province after 6 February 2023 Turkey earthquake sequences, Natural Hazards, 121(5) 5293-5326.
36. Resmi Gazete, 1983. 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu, 27.07.1983 tarih ve 18113 sayılı Resmi Gazete, Erişim adresi: https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=2863&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5
37. Resmi Gazete, 2008. Binalarda Enerji Performansı Yönetmeliği, 05.12.2008 tarih ve 27075 sayılı Resmi Gazete, Erişim adresi: https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=13594&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5
38. Resmi Gazete, 2012a. 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun, 31.05.2012 tarih ve 28309 sayılı Resmi Gazete, Erişim adresi: https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=6306&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5
39. Resmi Gazete, 2012b. 6306 sayılı Kanunun Uygulama Yönetmeliği, 15.12.2012 tarih ve 28489 sayılı Resmi Gazete, Erişim adresi: https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=16849&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5
40. Resmi Gazete, 2017. Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği, 03.07.2017 tarih ve 30119 sayılı Resmi Gazete, Erişim adresi: https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=23722&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5
41. Sucuoğlu H., Yazgan U., Yakut A., 2007. A screening procedure for seismic risk assessment in urban building stocks, Earthquake Spectra., 23(2), 441-458.
42. TBDY, 2018. Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği, Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı, Ankara, Türkiye.
43. TÜİK, 2024a. Nüfus İstatistikleri Portalı, 2024. Türkiye İstatistik Kurumu, Erişim adresi: https://nip.tuik.gov.tr/?value=BinaIstatistikleri
44. TÜİK, 2024b. Coğrafi İstatistik Portalı, 2024. Türkiye İstatistik Kurumu, Erişim adresi: https://cip.tuik.gov.tr/?il=3
45. TÜİK, 2024c. Merkezi Dağıtım Sistemi, 2024. Türkiye İstatistik Kurumu Erişim adresi: https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr