Post-Earthquake Spatial Damage Analysis of Cultural Heritages: A Case Study of Kahramanmaraş

Öz

The earthquakes that occurred on February 6, 2023, had the most devastating impact due to their epicenter in Kahramanmaraş, causing significant damage and destruction, particularly to the city's cultural assets. In this context, this study aims to reveal the damage patterns in registered immovable cultural assets located in the historical city center of Kahramanmaraş following the February 6, 2023 earthquakes, and to assess their statistical significance using spatial analysis methods (Core Density Analysis, Getis-Ord G*). The results of the study revealed that 75.12% of the 201 registered immovable cultural assets examined were destroyed or severely damaged, and that the damage sustained by the structures exhibited a statistically significant clustering pattern. Thus, the highest damage clusters were observed at the 95-99% confidence interval in the Ekmekçi and Kurtuluş neighborhoods of the historical city center. While significant damage clusters were observed in the Turan and Kayabaşı neighborhoods, the damage distribution in the outer neighborhoods of the historical city center exhibited a more dispersed pattern.

Anahtar Kelimeler

• Cultural heritage
• Spatial autocorrelation
• Kernel Density
• Getis-Ord G
• Earthquake

Kültür Varlıklarının Deprem Sonrası Mekânsal Hasar Analizi: Kahramanmaraş Örneği

Öz

6 Şubat 2023 tarihinde meydana gelen depremler, merkez üssünün Kahramanmaraş olması nedeniyle en yıkıcı etkiyi bu kentte göstermiş, özellikle kültür varlıklarında ciddi hasarlar ve yıkımlara neden olmuştur. Bu bağlamda çalışma, 6 Şubat 2023 depremleri sonrasında Kahramanmaraş tarihi kent merkezinde yer alan tescilli taşınmaz kültür varlıklarında oluşan hasar desenlerini ve bu desenlerin istatistiksel olarak anlamlılığını mekânsal analiz yöntemleri (Çekirdek Yoğunluk Analizi, Getis-Ord G*) ile ortaya koymayı amaçlamaktadır. Çalışmadan elde edilen sonuçlara göre; incelenen 201 adet tescilli taşınmaz kültür varlığının %75.12’sinin yıkıldığı veya ağır hasar aldığı, bununla birlikte yapıların aldıkları hasarın istatistiksel olarak anlamlı bir kümelenme deseni sergilediği ortaya konmuştur. Böylece, %95-99 güven aralığında en yüksek hasar kümelenmeleri, tarihi kent merkezindeki Ekmekçi ve Kurtuluş mahallelerinde izlenmiştir. Turan ve Kayabaşı mahallelerinde de belirgin hasar kümelenmeleri gözlenirken, tarihi kent merkezinin dış çeper mahallelerinde hasar dağılımının daha dağınık bir desen sergilediği belirlenmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Kültürel miras
• Mekânsal otokorelasyon
• Kernel Density
• Getis-Ord G
• Deprem

Teşekkür

Bu çalışmanın tamamlanmasına katkı sağlayan Kahramanmaraş Büyükşehir Belediyesi İmar ve Şehircilik Dairesi Başkanlığı KUDEB ve Kent Estetiği Şube Müdürlüğü ile Kahramanmaraş Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü’ne teşekkürlerimizi iletiriz.

Kaynakça

1. Abacıoğlu Gitmiş E., Altunkasa M.F., 2023. Investigation of heritage plants representing urban ıdentity and the change in the urbanization process, Turkish Journal of Forestry, 24(4), 436-451, https://doi.org/10.18182/tjf.133190
2. AFAD, 2018. Türkiye Deprem Tehlike Haritası, T.C. İçişleri Bakanlığı Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı, Erişim adresi: https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2018/03/20180318M1-1.pdf
3. AFAD, 2023. 06 Şubat 2023 Pazarcık-Elbistan Kahramanmaraş (Mw: 7.7– Mw: 7.6) Depremleri Raporu, T.C. İçişleri Bakanlığı Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı, Erişim adresi: https://deprem.afad.gov.tr/assets/pdf/Kahramanmara%C5%9F%20Depremi%20%20Raporu_02.06.2023.pdf
4. Alıç S., 2024. Orta Çağlardan XX. Yüzyıla Kadar Maraş ve Çevresini Etkileyen Depremler. (In: Maraş Araştırmaları – 5: Deprem özel, Nobel Yayıncılık. Editor: Solak İ., Alıç S., Çelik M.E., 259 p.), 33-64, ISBN: 978-625-371-920-3.
5. Alkan A., Adıgüzel F., Çetin M., 2024. Coğrafi bilgi sistemleri kullanarak trafik kazalarının analizi: Siirt Kenti örneği, Akıllı Ulaşım Sistemleri ve Uygulamaları Dergisi, 7(1), 1-14, https://doi.org/10.51513/jitsa.1333482
6. Atalay A., Say İ., 2022. Coğrafi bilgi sistemleri tabanlı bisiklet yolu güzergâhı araştırması, Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, 11(2), 356-362, https://doi.org/10.28948/ngumuh.1014733
7. Avcı T., 2023. XVI. yüzyıldan günümüze Kahramanmaraş ilinde kır yerleşmelerinin gelişimi ve dönüşümü [Yüksek lisans tezi, Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü], Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi.
8. Avcı T., Köleli Y., 2024. Comparison of earthquakes in Kahramanmaraş in 1114 and 2023, (In Proceedings of the I. International İstiklal Symposium (pp. 6–7). Kahramanmaraş: Kahramanmaraş İstiklal University.

9. Aydoğdu M., Bakırcı M., 2021. Süleymanpaşa ilçesinde (Tekirdağ) nüfusun zamansal gelişimi ve mahallelere göre yoğunluk analizi, Doğu Coğrafya Dergisi, 26(46), 273-294, https://doi.org/10.17295/ataunidcd.961068
10. Bozkurt S.G., 2023. Kahramanmaraş depremi sonrasında Hatay’da kaybolan kültürel peyzaj değerlerinin analizi, Journal of Architectural Sciences and Applications, 8(Special Issue), 124-141, https://doi.org/10.30785/mbud.1331367
11. Chang B., Ding X., Xi J., Zhang R., Lv X., 2023. Spatial-temporal distribution pattern and tourism utilization potential of intangible cultural heritage resources in the Yellow River Basin, Sustainability, 15(3), 2611, https://doi.org/10.3390/su15032611
12. Çelik D., 2004. Kentsel peyzaj tasarımı kapsamında tarihi çevre yenileme çalışmalarının peyzaj mimarlığı açısından araştırılması: Beypazarı örneği [Doktora tezi, Ankara Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü], Ankara Üniversitesi.
13. ÇŞİDB, 2023. Kahramanmaraş ili 2023 yılı çevre durum raporu, T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Erişim adresi: https://webdosya.csb.gov.tr/db/ced/icerikler/kahramanmaras-icdr-2023-20241104135119.pdf
14. Çubukçu K.M., 2015. Planlamada ve coğrafyada temel istatistik ve mekansal istatistik, Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık.
15. Daly P., Ninglekhu S., Hollenbach P., McCaughey J.W., Lallemant D., Horton B., 2023. Rebuilding historic urban neighborhoods after disasters: Balancing disaster risk reduction and heritage conservation after the 2015 earthquakes in Nepal, International Journal of Disaster Risk Reduction, 97, 103564, https://doi.org/10.1016/j.ijdrr.2023.103564
16. Daş A., 2005. Hicri 1210 Maraş depremi ilgili manzum el yazması tarihler, I. Kahramanmaraş Sempozyumu (s. 355-365), İstanbul: Maraşder-Kahramanmaraş Belediyesi.
17. Doygun H., Alphan H., Gürün D.K., 2007. Kahramanmaraş kenti ve yakın çevresinde arazi örtüsü-alan kullanımı değişimlerinin belirlenmesi ve sürdürülebilir alan kullanım önerileri geliştirilmesi [TÜBİTAK araştırma projesi], Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu (TÜBİTAK).
18. Duman A., Gül Güneş S., 2023. Depremlerin kültür varlıkları üzerindeki etkileri, (In: Deprem ve turizm (Maraş depremi sonrası turizm sektörü değerlendirmeleri), Editors: Ç. Ünüsan, M. Sezgin, A. Köseoğlu), pp. 74–104, İstanbul, Türkiye: Eğitim Yayınevi.
19. Ertürk Atmaca E., Genç A.F., Altunişik A.C., Yılmaz S., Yavru T.E., İmamoğlu Yılmaz E., Adanur S., Günaydin M., Sunca F., 2025. Damage assessment of regional cultural heritage assets following the February 6, 2023, Kahramanmaraş–Türkiye earthquakes: Habib-i Neccar Mosque with numerical validation, Results in Engineering, 27, 106306, https://doi.org/10.1016/j.rineng.2025.106306
20. Ferrari L., 2024. Emergency response for architectural heritage in seismic areas: An integrated approach to safety and conservation, Heritage, 7(9), 221, https://doi.org/10.3390/heritage7090221
21. Giovinazzi S., Marchili C., Di Pietro A., Giordano L., Costanzo A., La Porta L., Pollino M., Rosato V., Lückerath D., Milde K., Ullrich O., 2021. Assessing earthquake impacts and monitoring resilience of historic areas: Methods for GIS tools, ISPRS International Journal of Geo-Information, 10(7), 461, https://doi.org/10.3390/ijgi10070461
22. Gökhan İ., Kaya S., 2008. İlkçağdan Dulkadirlilere kadar Maraş. Kahramanmaraş: Ukde Yayınları.
23. Gökhan İ., 2019. Kahramanmaraş Tarihi. Kahramanmaraş: Kahramanmaraş Büyükşehir Belediyesi Yayınları.
24. Hanioğlu M.Ş., 2008. A brief history of the late Ottoman Empire. Princeton University Press, ISBN 978-0-691-13452-9.
25. Huang Y., Yang S., 2023. Spatio-temporal evolution and distribution of cultural heritage sites along the Suzhou canal of China, Heritage Science, 11, 188, https://www.nature.com/articles/s40494-023-01034-y?utm_source
26. Kocaman İ., 2023. The effect of the Kahramanmaraş earthquakes (Mw 7.7 and Mw 7.6) on historical masonry mosques and minarets, Engineering Failure Analysis, 149, 107225, https://doi.org/10.1016/j.engfailanal.2023.107225
27. Kocaman İ., Mercimek Ö., Gürbüz M., Erbaş Y., Anıl Ö., 2024. The effect of Kahramanmaraş earthquakes on historical Malatya Yeni Mosque, Engineering Failure Analysis, 161, 108310, https://doi.org/10.1016/j.engfailanal.2024.108310
28. Kop A., 2024. Kahramanmaraş İlinin Jeolojik Özellikleri, (In: Maraş Araştırmaları – 5: Deprem özel, Nobel Yayıncılık, Editor: Solak İ., Alıç S., Çelik M.E., 259 p.), 237-259. ISBN: 978-625-371-920-3.
29. KUDEB, 2013. Kahramanmaraş Beylik ve Osmanlı dönemi sivil mimarlık eserleri, Kahramanmaraş Büyükşehir Belediyesi Koruma Uygulama ve Denetim Bürosu Kahramanmaraş: Kahramanmaraş Büyükşehir Belediyesi Yayınları.
30. Lombardo L., Tanyas H., Nicu I.C., 2020. Spatial modeling of multi-hazard threat to cultural heritage sites, Engineering Geology, 277, 105776, https://doi.org/10.1016/j.enggeo.2020.105776
31. Nebbia M., Cilio F., Bobomulloev B., 2021. Spatial risk assessment and the protection of cultural heritage in southern Tajikistan, Journal of Cultural Heritage, 49, 183-196, https://doi.org/10.1016/j.culher.2021.01.012
32. Oktay S., Taş N., Taş M., 2020. Kültürel miras alanlarının korunması ve afet yönetimi ilişkisi, Resilience, 4(2), 305-321, https://doi.org/10.32569/resilience.710387
33. Ord J.K., 2024. Art Getis and Local Spatial Statiastics, Journal of Geographical Systems, 191-200.
34. Ölçer S., Önal M., Kuloğlu Yüksel F.S., Pişkin N., 2024. 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş merkezli depremlerin Şanlıurfa taşınmaz kültür varlıklarına etkileri ve deprem enkaz kazı çalışmaları, TÜBA-KED Türkiye Bilimler Akademisi Kültür Envanteri Dergisi, 30, 87-110, https://doi.org/10.22520/tubaked.1417063
35. Pehlivanoğlu G.M., Yeler O., 2019. Mekansal Otokorelasyon İndislerinin Önemi. R. Karapınar içinde, Fen Bilimleri ve Matematik Alanında Araştırma ve Değerlendirmeler (s 91-100), Ankara: Gece Akademi.
36. Ravankhah M., de Wit R., Argyriou A.V., Chliaoutakis A., Revez M.J., Birkman J., Zuvela-Aloise M., Sarris A., Tzigounaki A., Giaitsoglou K., 2019. Integrated assessment of natural hazards, including climate change's influences, for cultural heritage sites: The case of the historic centre of Rethymno in Greece, International Journal of Disaster Risk Science, 10(3), 343-361, https://doi.org/10.1007/s13753-019-00235-z
37. SBB, 2023. Kahramanmaraş ve Hatay Depremleri Raporu, T.C. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı, Erişim adresi: https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2023/03/2023-Kahramanmaras-ve-Hatay-Depremleri-Raporu.pdf
38. Sharma K., Kc A., Pokharel B., 2022. Status and challenges of reconstruction of heritage structures in Nepal after the 2015 Gorkha earthquake, Geoheritage, 14(4), 1-14, https://doi.org/10.1080/2159032X.2022.2126229
39. Shrestha R., 2021. Community led post-earthquake heritage reconstruction in Patan – Issues and lessons learned, Progress in Disaster Science, 10, 100156, https://doi.org/10.1016/j.pdisas.2021.100156
40. Solak İ., 2024. 6 Şubat 2023 Tarihli Kahramanmaraş Depremi. (In: Maraş Araştırmaları-5: Deprem özel, Nobel Yayıncılık. Editors: Solak İ., Alıç S., Çelik M.E., 259 p.), 65-70. ISBN: 978-625-371-920-3.
41. Yıldırım V., Yurdakul E., Karaağaç G.A., Koçer M., Uyguçgil H., 2023. Eskişehir Kent Merkezindeki Trafik Kazalarının Zamana Bağlı Konumsal Analizi, Turkish Journal of Remote Sensing and GIS, 4(1), 17-32.