Alişbek Aliyev’in “İň Taze Türkmen Elipbesi ve İlki Okuv” Adlı Eseri ve “Yengi Usul Türkmen Mektebi” Adlı Eseri ile Karşılaştırması

Yıl 2026, Sayı: 61 , 223 - 230 , 07.04.2026

Tahir Aşirov , Sinan Dinç

https://doi.org/10.24155/tdk.2026.272

https://izlik.org/JA26TZ36TP

Öz

1883-1933 yılları arasında yaşamış olan yazar, dilci, tarihçi, öğretmen Alişbek Süleymanoğlu Aliyev, Türkmenler arasında eğitim-öğretim alanında büyük gayret gösteren “Kafkasyalı” Türk düşünürlerden biridir. Aliyev’in çalışmalarını genel olarak dil, edebiyat, tarih ve sözlük olmak üzere dört başlıkta toplamak mümkündür. Özellikle Aliyev’in başta usûl-i cedîd okulları olmak üzere Türkmen okul kitaplarının hazırlanmasında ayrı bir yerinin olduğunu söylemek mümkündür. Aliyev’in 1913 yılında usûl-i cedîd okullarının Türkmen alfabesi ile ilgili yayımladığı “Yengi Usul Türkmen Mektebi” adlı okul kitabının, Türkmen eğitim-öğretim tarihindeki ilk eserlerden biri olduğu söylenebilir.

Anahtar Kelimeler

Alişbek Aliyev , Türkmen okul kitapları , İň Taze Türkmen Elipbesi ve İlki Okuv , Yengi Usul Türkmen Mektebi , usûl-i cedîd okulları

Etik Beyan

Yazar Katkıları Tahir Aşirov (%70): Çalışmanın tasarlanması, veri toplanması, veri çözümlemesi, makalenin yazımı, makalenin gönderimi ve düzeltme. Sinan Dinç (%30): Çalışmanın tasarlanması, makalenin yazımı, makalenin gönderimi ve düzeltme. Etik Komite Onayı: Araştırmada etik kurul iznine gerek yoktur. Mali Destek: Araştırma için herhangi bir mali destek alınmadı. Çıkar Çatışması: Yazar, çıkar çatışması olmadığını beyan eder.

Kaynakça

• Aliyev, A. (1920). İň Taze Türkmen Elipbesi ve İlki Okuv. Gosudarstv İzdatel’stvo.
• Aşirov, T. (2021). Türkmenistan’da Usûl-i Cedîd okullarının inşasında Alişbek Aliyev’in yeri ve önemi”. Asya Araştırmaları Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 5(1), 37-44.
• Aşirov, T, (2022). Aliyev, A. (1922). Musavveri İkinci Yıl Türkmen Dili. Taşkent: Türkistan Cumhuriyetinin Devlet Neşriyati. Milli Kültür Araştırmaları Dergisi, 6(1), 159-162.
• Aşirov, T. (2021). Türkmen Ertekileri (A. Aliyev, Haz.). Uluslararası Halkbilimi Araştırmaları Dergisi, 7(4), 270-269.
• Aşirov, T. (2023). Rusya İmparatorluğu döneminde Türkmenistan’da tarih çalışmaları: A. Aliyev örneği. Yeni Türkiye Dergisi, 130, 221-226.
• Aşirov, T. (2017). A. Alıyev ve K. Böriyev, Rusça – Türkmence sözlik, Türkmen devlet neşir, Aşkabat 1929. S. 464. STAD Sanal Türkoloji Araştırmaları Dergisi, 2(3), 47-52.