‘Ak Kubek (Ak Köpük)’ Kahramanlık Efsanesi [‘Ak Kubek (White Foam)’ Legend of Heroism]

Öz

Türk dilli halkların en eski kahramanlık-epik eserlerinden birisi de ‘Ak Köpük’

efsanesidir. Bu efsane, Altay kahramanlık destanı grubuna girmektedir. Abakanlardan

derlenmiş ve yayımlanmıştır. Üslup açısından yer adları ile ilgili efsaneye çok yakındır.

Onun biraz modernleştirilmiş ve epey kısaltılmış varyantıdır. Nogaylar tarafından

da bilinen eserin iki Tatar varyantı daha vardır. Bu varyantlar, Sibirya Tatarları’nın

farklı etnik gruplarından olan Barabin ve Tobol bölgelerinden derlenmiştir. Dil açısından

farklılık göstermekle birlikte içerik olarak birbirine çok yakındır. Efsanede

Tatar versiyonunun bilinen, tipik özelliklerine değinilmeden eserin şiir sanatı ve içeriği

üzerinde durulmuş, farklı motiflerinin ve epizotlarının özellikleri açıklanmaya

çalışılmıştır. Kahramanın mucizevi doğum motifinden başlayarak süren klasik mevzu

korunmuştur.

Eserde farklı tarihî dönemler, halkın yaşamıyla ilgili farklı özellikler analiz edilmiştir.

Efsanenin temelinde, en eski mitler ve inançlar da bulunmaktadır. Burada sadece

masalsı-mitolojik elementler silsilesi değil, diğer halkların kadim, epik eserleriyle

farklı motiflerin benzerliği de gözler önüne serilmiştir. Kahramanın kendisi için

hazırlanmış olan kabre gönüllü girmesi, onlardan biridir.

One of the oldest heroic and epic literary works of the Turkic-speaking people is

the ‘White Foam’ Epopee. The epopee is under the Altai heroic epopee group. It wascompiled from Abakans and published. In terms of literary genre, it is close to the

epopee on names of places. It is its slightly modernized and quite shortened version.

Known by the Nogais, the epopee has two Tatar versions as well. These versions were

compiled from Barabin and Tobol regions of various ethnic groups of Siberian Tatars.

Although they have differences in terms of language, they are very close to each other

in terms of content. In the epopee, without mentioning its Tatar version’s known and

typical features, the art of poetry and content were emphasized and the features of

its different motives and episodes were tried to be explained. Classical topic starting

from the hero’s miraculous birth motive and its continuation were preserved.

In this work, different historical periods and different features of the life of people

were analyzed. The foundation of the epopee is based on the oldest myths and beliefs.

Not only the sequence of epic mythological elements, but also the similarities between

people’s ancient, epic work and different motives were unrolled. The hero’s entering

into the grave voluntarily is one of these similarities.

Anahtar Kelimeler

• ‘Ak Kubek (Ak Köpük)’,efsane,destan,halk kahramanı,mit,motif,mucizevi,bahadır,‘Ak Kubek (White Foam)’,epopee,legend,folk hero,myth,motive,miraculousness,galahad