Examining the Relationship Between High School Students' Career Decision Making Difficulties, Career Locus of Control, and Perceived Social Support

Öz

This study aims to examine the relationship between high school students' career decision-making difficulties, perceived social support, and career locus of control. The research is a descriptive study in the relational survey model. The study group consisted of 400 high school students and convenience sampling method was used. The research data were obtained via Career Decision Difficulty, Career Locus of Control and Social Support Scales. SPSS 26.0 software was used to analyse the research data. According to the findings of the study, high school students' career decision-making difficulties and career locus of control showed significant differences by gender, while perceived social support did not show significant differences. In the correlation analysis, a significant relationship was found between high school students' career decision-making difficulties and career locus of control and perceived social support. According to the results of the regression analysis conducted in the study, it was seen that perceived social support and the sub-dimensions of the career locus of control scale, helplessness, lucky and powerful others, significantly predicted the students' career decision-making difficulties. In addition, these scales explained approximately 26% of the variance of career decision making difficulty. The results obtained were discussed within the scope of the relevant literature, and suggestions were made that individual and group studies should be conducted within the scope of social support for students and parents in order to reduce the difficulty of career decision-making.

Anahtar Kelimeler

• Career decision difficulty
• Career locus of control
• Perceived social support
• High school students

Lise Öğrencilerinin Kariyer Kararı Verme Güçlüğü ile Kariyer Denetim Odağı ve Algılanan Sosyal Destek Arasındaki İlişkinin İncelenmesi

Öz

Bu araştırmada, lise öğrencilerinin kariyer kararı verme güçlüğü ile algılanan sosyal destek ve kariyer denetim odağı arasındaki ilişkinin incelenmesi amaçlanmaktadır. Araştırma ilişkisel tarama modelinde betimsel bir çalışmadır. Çalışma grubunu, 400 lise öğrencisi oluşturmuş olup, kolayda örnekleme yöntemi kullanılmıştır. Araştırma verileri Kariyer Kararı Verme Güçlüğü, Kariyer Denetim Odağı ve Sosyal Destek Ölçeklerinden elde edilmiştir. Araştırma verilerinin analizinde SPSS 26.0 programı kullanılmıştır. Araştırmadaki bulgulara göre lise öğrencilerinin kariyer kararı verme güçlüğü ve kariyer denetim odağı cinsiyete göre anlamlı farklılık gösterirken, algılanan sosyal destek anlamlı farklılık göstermemiştir. Korelasyon analizinde ise lise öğrencilerinin kariyer karar verme güçlüğü ile kariyer denetim odağı ve algılanan sosyal destekle arasında anlamlı bir ilişki bulunmuştur. Çalışmada yapılan regresyon analiz sonuçlarına göre öğrencilerin kariyer karar verme güçlüğünü; algılanan sosyal destek ile kariyer denetim odağı ölçeğinin alt boyutları olan çaresizlik, şanslı ve güçlü diğerleri anlamlı bir şekilde yordadığı görülmüştür. Ayrıca bu ölçekler kariyer karar verme güçlüğü varyansının yaklaşık %26’sını açıklamaktadır. Elde edilen sonuçlar ilgili alanyazın kapsamında tartışılmış olup, kariyer karar verme güçlüğünün azaltılması için öğrenci ve velilere sosyal destek kapsamında bireysel ve grup çalışmaları yapılması gerektiğine yönelik önerilerde bulunulmuştur.

Anahtar Kelimeler

• Kariyer kararı verme güçlüğü
• Kariyer denetim odağı
• Algılanan sosyal destek
• Lise öğrencileri

Kaynakça

1. Akkoç, F. F. (2012). Lise öğrencilerinin mesleki kararsızlıklarının sosyo-demografik faktörlere göre incelenmesi. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 23(1), 215-233.
2. Akkoç, Ö., Kılınç, B., Siyez, D. M., & Otlu, B. M. (2023). Üniversite öğrencilerinin kariyer kararı yetkinlik beklentilerinin kariyer arzusu ve kariyer denetim odağı açısından incelenmesi. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 23(3), 1053-1070. https://doi.org/10.17240/aibuefd.2023..-1134045
3. Arı, A. E. (2021). Ergenlerde kariyer kararı verme güçlüğü: ailesel mükemmeliyetçilik, belirsizliğe tahammülsüzlük ve akılcı olmayan mesleki inançların rolü. (Yüksek Lisans Tezi). https://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
4. Bacanlı, F. (2016). Career decision-making difficulties of Turkish adolescents. International Journal for Educational and Vocational Guidance, 16, 233-250. https://doi.org/10.1007/s10775-015-9304-8
5. Bacanlı, F., Eşici, H., & Özünlü, M. B. (2013). Kariyer karar verme güçlüklerinin çeşitli değişkenlere göre incelenmesi. Turkish Psychological Counseling and Guidance Journal, 5(40), 198-211. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/200301 sayfasından erişilmiştir.
6. Bacanlı, F. (2012). Kariyer karar verme güçlükleri ve meslek seçimine ilişkin akılcı olmayan inançların ilişkisi. Turkish Psychological Counseling & Guidance Journal, 4(37), 86-95.
7. Birgili, E. & Düzer, M. (2010). Finansal analizde kullanılan oranlar ve firma değeri ilişkisi: İMKB’de bir uygulama. Muhasebe ve Finansman Dergisi(46), 74-83.
8. Burns, G. N., Jasinski, D., Dunn, S., & Fletcher, D. (2013). Academic support services and career decision making self‐efficacy in student athletes. The Career Development Quarterly, 61(2), 161-167. https://doi.org/10.1002/j.2161-0045.2013.00044.x

9. Constantine, N., Benard, B., & Diaz, M. (1999). Measuring protective factors and resilience traits in youth: The healthy kids resilience assessment. Seventh Annual Meeting of the Society for Prevention Research içinde (s. 3-15).
10. Çakar, M. & Kulaksızoğlu, A. (2013). Lise son sınıf öğrencilerinin mesleki olgunluk düzeyleri ile denetim odağı düzeylerinin karşılaştırılması. Marmara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 9(9), 113-131. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/1844 sayfasından erişilmiştir.
11. Çelik, H. (2009). Anadolu liselerinde son sınıfta okuyan öğrencilerin meslek tercihlerine etki eden faktörler. (Yüksek Lisans Tezi). https://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
12. Çoğalan, Y. (2022). Lise öğrencilerinin özgüvenleri, kariyer denetim odakları ve kariyer kaygıları arasındaki ilişki. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 21(81), 152-165. https://doi.org/10.17755/esosder.941314
13. Doğan, H. & Bozgeyikli, H. (2014). İşsizlik sorununa farklı bir bakış açısı: Kariyer engelleri. II. Uluslararası İş ve Meslek Danışmanlığı Kongresi Bildiri Kitabı içinde (s. 97-105). Performans Yönetimi Kalite Geliştirme Daire Başkanlığı.
14. Dursun, A. & Kara, A. (2019). Ortaöğretim öğrencilerinde kariyer karar verme güçlüklerinin yordayıcısı olarak kariyer kararı yetkinlik beklentisi ve kariyer seçiminde aile etkisi. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 17(1), 39-55. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/744028 sayfasından erişilmiştir.
15. Duru, H. (2019). Lise öğrencilerinin mesleki olgunlukları, kariyer kararı verme güçlükleri ve kariyer kararı verme öz yetkinlikleri arasındaki ilişkilerin incelenmesi. (Yüksek Lisans Tezi). https://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
16. Dülger, Ö. (2019). Ergenlerde algılanan sosyal destek ile karar verme davranışları arasındaki ilişkinin incelenmesi. (Yüksek Lisans Tezi). https://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
17. Eker, D., Arkar, H., & Yaldız H. (2001). Çok boyutlu algılanan sosyal destek ölçeğinin gözden geçirilmiş formunun faktör yapısı, geçerlik ve güvenirliği. Türk Psikiyatri Dergisi, 12(1), 17-25.
18. Erikson, E. H. (1968). Identity youth and crisis. Norton & Company.
19. Fabio, A. D., Palazzeschi, L., Asulin-Peretz, L., & Gati, I. (2013). Career indecision versus indecisiveness: Associations with personality traits and emotional intelligence. Journal of Career Assessment, 21(1), 42-56. https://doi.org/10.1177/1069072712454
20. Fraenkel, J. R., Wallen, N. E., & Hyun, H. H. (2018). How to design and evaluate research in education. Mcgraw Hill. Gati, I. (1986). Making career decisions: A sequential elimination approach. Journal of Counseling Psychology, 33(4), 408–417.
21. Gati, I., Gadassi, R., Saka, N., Hadadi, Y., Ansenberg, N., Friedmann, R., & Asulin-Peretz, L. (2011). Emotional and personality-related aspects of career decision making difficulties: Facets of career indecisiveness. Journal of Career Assessment, 19(1), 3-20. https://doi.org/10.1177/106907271038252
22. Gati, I., Garty, Y., & Fassa, N. (1996a). Using career-related aspects to assess person–environment fit. Journal of Counseling Psychology, 43(2), 196-206.
23. Gati, I., Krausz, M., & Osipow, S. H. (1996b). A taxonomy of difficulties in career decision making. Journal of Counseling Psychology, 43(4), 510-526. https://doi.org/10.1037/0022-0167.43.4.510
24. Gati, I. & Levin, N. (2014). Counseling for career decision‐making difficulties: Measures and methods. The Career Development Quarterly, 62(2), 98-113. https://doi.org/10.1002/j.2161-0045.2014.00073.x
25. Gati, I. & Saka, N. (2001). Internet-based versus paper-and-pencil assessment: Measuring career decision-making difficulties. Journal of Career Assessment, 9(4), 397-416. https://doi.org/10.1177/106907270100900406
26. Germeijs, V. & Verschueren, K. (2006). High school students’ career decision-making process: Development and validation of the study choice taksin ventory. Journal of Career Assessment, 14(4), 449–471. https://doi.org/10.1177/1069072706286510
27. Ginzberg, E. (1972). Toward a theory of occupational choice: A restatement. Vocational Guidance Quarterly, 20(3), 169-175. https://doi.org/10.1002/j.2164-585X.1972.tb02037.x
28. Guan, Y., Wang, Z., Dong, Z., Liu, Y., Yue, Y., Liu, H., …, & Liu, H. (2013). Career locus of control and career success among Chinese employees: A multidimensional approach. Journal of Career Assessment, 21(2), 295-310. https://doi.org/10.1177/1069072712471324
29. Güven, M. (2008). Lise 9. sınıf öğrencilerinin meslek alanlarına yönlendirilmede mesleki rehberliğin yeterlilik düzeyi ve yönlendirilme memnuniyeti. (Yüksek Lisans Tezi). https://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
30. Harman, E. & Kırdök, O. (2017). Lise öğrencilerinin denetim odaklarına göre mesleki olgunluklarının kariyer karar verme güçlüklerini yordama gücü. (Yüksek Lisans Tezi). https://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
31. Hirschi, A. (2010). The role of chance events in the school-to-work transition: The influence of demographic, personality and career development variables. Journal of Vocational Behavior, 77(1), 39-49. https://doi.org/10.1016/j.jvb.2010.02.002
32. Hirschi, T. (2017). On the compatibility of rational choice and social control theories of crime. D. B. Cornish & R. V. Clarke (Ed.), In the reasoning criminal içinde (s. 105-118). Routledge.
33. Holland, J. L. & Holland, J. E. (1977). Vocationalin decision: More evidence and speculation. Journal of Counseling Psychology, 24(5), 404–414. https://doi.org/10.1037/0022-0167.24.5.404
34. Holt, M. K. & Espelage, D. L. (2005). Social support as a moderator between dating violence victimization and depression/anxiety among African American and Caucasian adolescents. School Psychology Review, 34, 309-328. https://doi.org/10.1080/02796015.2005.12086289
35. Işık, E. (2013). Mesleki sonuç beklentisinin yordayıcıları olarak algılanan sosyal destek ve denetim odağı. Kuram ve Uygulamada Eğitim Bilimleri, 13(3), 1419-1430.
36. Jia, Y., Hou, Z. J., Zhang, H., & Xiao, Y. (2022). Future time perspective, career adaptability, anxiety, and career decision-making difficulty: Exploring mediations and moderations. Journal of Career Development, 49(2), 282-296. https://doi.org/10.1177/0894845320941922
37. Karamenderes, A. (2020). Lise öğrencilerinde kariyer kararı verme güçlüğü ile kariyere ilişkin ebeveynden algılanan destek, yeterlik algısı, gelecek beklentisi arasındaki ilişkilerin yapısal eşitlik modeliyle incelenmesi. (Yüksek Lisans Tezi). https://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
38. Karasar, N. (2020). Bilimsel araştırma yöntemi. Nobel.
39. Kırdök, O. (2010). Bilişsel bilgiyi işleme yaklaşımına göre geliştirilen mesleki karar verme programının sınanması incelenmesi. (Doktora Tezi). https://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
40. Kleiman, T., Gati, I., Peterson, G., Sampson, J., Reardon, R., & Lenz, J. (2004). Dysfunctional thinking and difficulties in career decision making. Journal of Career Assessment, 12(3), 312-331. https://doi.org/10.1177/1069072704266673
41. Krieshok, T. S., Black, M. D., & McKay, R. A. (2009). Career decision making: The limits of rationality and the abundance of non-conscious processes. Journal of Vocational Behavior, 75(3), 275-290. https://doi.org/10.1016/j.jvb.2009.04.006
42. Kulaksızoǧlu, A. (2001). Ergenlik psikolojisi. Remzi.
43. Kulcsár, V., Dobrean, A., & Gati, I. (2020). Challenges and difficulties in career decision making: Their causes, and their effects on the process and the decision. Journal of Vocational Behavior, 116, 103346. https://doi.org/10.1016/j.jvb.2019.103346
44. Küçükbayır, D. G. (2000). Sağlıkta ve hastalıkta kontrol algısı ölçeği. (Yüksek Lisans Tezi). https://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
45. Lease, S. H. (2004). Effect of locus control, work knowl¬edge, and mentoring on career decision-making difficul¬ties: Testing the role of race and academic institution. Jour¬nal of Career Assessment, 12, 239-254. https://doi.org/10.1177/1069072703261537
46. Leavy, R. L. (1983). Social support and psychological disorder: A review. Journal of Community Psychology, 11(1), 3-21. https://doi.org/10.1002/1520-6629(198301)11
47. Mert, A., Duman, A. E., & Kahraman, M. (2019). Ortaöğretim öğrencilerinde kariyer karar verme öz-yeterliğinin yordayıcıları olarak benlik saygısı ve algılanan sosyal destek. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 16(1), 594-619. http://dx.doi.org/10.23891/efdyyu.2019.183
48. Millar, R. & Shevlin, M. (2007). The development and factor structure of a career locus of control scale for use with school pupils. Journal of Career Development, 33(3), 224-249. https://doi.org/10.1177/0894845306296643
49. Osipow, S. H. (1999). Assessing career in decision. Journal of Vocational Behavior, 55(1), 147–154.
50. Osipow, S. H., Carney, C. G., & Barak, A. (1976). A scale of educational-vocational undecidedness: A typological approach. Journal of Vocational Behavior, 9(2), 233–243. https://doi.org/10.1016/0001-8791(76)90081-6
51. Özen, S. A. & Zorlu, E. (2024). Lise öğrencilerinin kariyer kaygılarını yordamada kariyer bilinci ve mesleki kararsızlığın rolü. Erzincan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 26(3), 425-432. https://doi.org/10.17556/erziefd.1293825
52. Öztemel, K. (2013). Lise öğrencilerinin kariyer karar verme güçlüklerinin yordayıcıları olarak algılanan sosyal destek ve cinsiyet. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 11(3), 241-257. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/256154 sayfasından erişilmiştir.
53. Özyürek, R. (2012). Mesleki rehberlik ve kariyer danışmanlığı. B. Yeşilyaprak (Ed.), Sosyal bilişsel yaklaşımlar içinde (s. 222-270). Pegem Akademi.
54. Pečjak, S. & Košir, K. (2007). Personality, motivational factors and difficulties in career decision-making in secondary school students. Psihologijske Teme, 16(1), 141-158.
55. Pečjak, S., Podlesek, A., & Pirc, T. (2019). Decision-making styles as predictors of career decision difficulties in secondary school students with regard to gender. Psihologijske Teme, 28(3), 601-620. https://doi.org/10.31820/pt.28.3.8
56. Perry, J. C., Liu, X., & Griffin, G. C. (2011). The career locus of control scale for adolescents: Further evidence of validity in the United States. Journal of Career Development, 38(2), 167-185. https://doi.org/10.1177/0894845310372616
57. Rodriguez, S. (2012). Social support and career thoughts in college athletes and nonathletes. The Professional Counselor: Research and Practice, 2, 12–21. https://files.eric.ed.gov/fulltext/EJ1063172.pdf sayfasından erişilmiştir.
58. Rotter, J. B., Change, J. E., & Phares, E. J. (1972). Applications of social learning theory of personality. Holt, Richard and Winston.
59. Safitri, I., Wibowo, M. E., & Sunawan, S. (2021). The correlation between locus of control and social support on student’s career adaptability. Jurnal Bimbingan Konseling, 10(3), 184-192. https://doi.org/10.15294/jubk.v10i3.54202
60. Saka, N. & Gati, I. (2007). Emotional and personality-related aspects of persistent career decision-making difficulties. Journal of Vocational Behavior, 71(3), 340–358. https://doi.org/10.1016/j.jvb.2007.08.003
61. Saka, N., Gati, I., & Kelly, K. R. (2008). Emotional and personality-related aspects of career-decision-making difficulties. Journal of Career Assessment, 16(4), 403-424. https://doi.org/10.1177/106907270831890
62. Stărică, E. C. (2012). Predictors for career indecision in adolescence. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 33, 168-172. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2012.01.105
63. Sarı, S. V. & Şahin, M. (2013). Lise son sınıf öğrencilerinin mesleğe karar verme öz-yeterliliklerini yordamada umut ve kontrol odağının rolü. Kastamonu Eğitim Dergisi, 21(1), 97-110.
64. Sauermann, H. (2005). Vocational choice: A decision making perspective. Journal of Vocational Behavior, 66(2), 273-303. https://doi.org/10.1016/j.jvb.2004.10.001
65. Seymenler, S. & Siyez, D. M. (2016). Lise öğrencilerinde kariyer denetim odağını yordayıcı değişkenler olarak toplumsal cinsiyet ve ebeveyne bağlanma. Eğitim ve Öğretim Araştırmaları Dergisi, 5(4), 286-300.
66. Schwarzer, R. & Knoll, N. (2007). Functional roles of social support within the stress and coping process: A theoretical and empirical overview. International Journal of Psychology, 42(4), 243-252. https://doi.org/10.1080/00207590701396641
67. Sharf, R. S. (2013). Applying career development theory to counseling (6. b.). Brooks/Cole.
68. Siyez, D. M. (2015). Validity and reliability of a Turkish version of the Career Locus of Control Scale. Journal of Career Development, 42(4), 281-293. https://doi.org/10.1177/0894845314557814
69. Söner, O. (2021). Kariyer karar verme güçlüğünde cinsiyet farklılıkları: Bir meta analiz çalışması. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi(57), 401-424.
70. Steinberg, L. (2007). Ergenlik (F. Çok, Çev.). İmge.
71. Şahin, M., Sarı, S. V., Duman, S., Kerimoğlu, U., & Kocaman, T. (2015). Mesleki kararsızlığın yordanmasında kontrol odağı ve mantık dışı inançların rolü. Turkish Psychological Counseling and Guidance Journal, 5(43), 11-20. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/200306 sayfasından erişilmiştir.
72. Şeker, G. (2021). Kariyer kararsızlığının yordayıcısı olarak iyi oluş ve kariyer kaygısı. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi(51), 262-275. https://doi.org/10.9779/pauefd.706983
73. Şeker, G. (2013). Lise öğrencilerinde meslek kararı verme yetkinliği ve kariyer denetim odağının incelenmesi. (Yüksek Lisans Tezi). https://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
74. Tabachnick, B. G. & Fidell, L. S. (2013). Using multivariate statistics. Pearson.
75. Taylor, K. M. & Popma, J. (1990). An examination of the relationships among career decision-making selfefficacy, career salience, locus of control, and vocational indecision. Journal of Vocational Behavior, 37(1), 17-31. https://doi.org/10.1016/0001-8791(90)90004-L
76. Traş, Z. & Gökce, Z. (2017). Lise öğrencilerinin kariyer karar verme güçlükleri ve ego kimlik statülerinin bazı değişkenlere göre incelenmesi. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 15(1), 58-69. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/314861 sayfasından erişilmiştir.
77. Yıldırım, M. & Arslan, E. (2024). Çok boyutlu algılanan sosyal destek ölçeği: ölçüm değişmezliği. EKEV Akademi Dergisi(99), 274-288.
78. Yıldırım, A. & Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (12. b.). Seçkin.
79. Yıldırım, A. (2015). Lise öğrencilerindeki mesleki kararsızlığın algılanan sosyal destek ve tercih edilen alana göre incelenmesi. (Yüksek Lisans Tezi). https://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
80. Yıldırım, İ. (1997). Algılanan sosyal destek ölçeğinin geliştirilmesi, güvenirliği ve geçerliği. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 13(13), 81-87.
81. Yıldırım, İ. (2004a). Algılanan sosyal destek ölçeğinin revizyonu. Eurasian Journal of Educational Research, 10(17), 221-236.
82. Yıldırım, İ. (2004b). Depresyonun yordayıcısı olarak sınav kaygısı, gündelik sıkıntılar ve sosyal destek. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 27, 241-250.
83. Yılmaz, N. & Bedel, A. (2021). Lise öğrencilerinin mesleki kararsızlıklarını açıklamada kariyer denetim odağı ile meslek seçimine ilişkin akılcı olmayan inançların rolü. OPUS International Journal of Society Researches, 17(34), 1023-1046. https://doi.org/10.26466/opus.800873
84. Zimet G. D., Dahlem N. W., Zimet, S. G., & Farley, G. K., (1988). The Multidimensional Scale of Perceived Social Support. Journal Personelity Assessmet, 52(1), 30-41. https://doi.org/10.1207/s15327752jpa52012