Social Studies Teachers’ Opinions about Course Books

Öz

This study aims to reveal the perceptions of social studies teachers regarding the social studies course books that have entered the process of change from a multi-dimensional perspective. The study is important in determining how social studies teachers benefit from course books in the teaching process and how they list the criteria of a “good social studies course book”. The participants were asked to evaluate the course book they used as the main source in terms of various aspects, including methods and techniques, language and narration, visual features, suitability for different student readiness levels, and activities. In addition, the participants' opinions on the transformation of course books in line with current technological developments were determined. A basic qualitative research design was used in the study. The study group consisted of 45 social studies teachers working in different provinces and with varying professional seniority. The questionnaire was sent to a larger number of social studies teachers, but the participants were selected from among those who volunteered for the interview. Descriptive and content analysis methods were used in the analysis of the data. The results showed that the teachers evaluated the coursebooks in terms of methods and techniques used, language and narration, visuals, activities, and suitability for student readiness levels. These evaluations provided important clues about the basic features that a quality social studies course book should have. Participants stated that the renewed fifth-grade course book was more successful, while the sixth and seventh-grade course books, which had not yet completed the change process, were less effective.

Anahtar Kelimeler

• Social studies
• Course books
• Teacher
• Secondary school

Sosyal Bilgiler Öğretmenlerinin Ders Kitaplarıyla İlgili Görüşleri

Öz

Bu çalışmanın amacı, değişim sürecine giren sosyal bilgiler ders kitaplarına ilişkin sosyal bilgiler öğretmenlerinin algılarını çok yönlü bir bakış açısıyla ortaya çıkarmaktır. Çalışma, sosyal bilgiler öğretmenlerinin ders kitaplarından öğretim süreci içinde nasıl yararlandıklarını ve “iyi bir sosyal bilgiler ders kitabı”nın ölçütlerini nasıl sıraladıklarını belirlemek açısından önemlidir. Katılımcıların ana kaynak olarak kullandıkları ders kitabını yöntem ve teknikler, dil ve anlatım, görsel özellikler, öğrenci hazır bulunuşluk düzeylerine uygunluk ve etkinlikler gibi farklı yönlerden değerlendirmeleri istenmiştir. Ayrıca, katılımcıların güncel teknolojik gelişmeler doğrultusunda ders kitaplarının dönüşümüne ilişkin görüşleri belirlenmiştir. Çalışmada temel nitel araştırma deseni kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu, farklı illerde görev yapan ve mesleki kıdemleri çeşitlilik gösteren 45 sosyal bilgiler öğretmeni oluşturmaktadır. Anket daha fazla sayıda sosyal bilgiler öğretmenine gönderilmiş ancak katılımcılar görüşmeye gönüllü olanlar arasından seçilmiştir. Verilerin analizinde betimsel ve içerik analizi yöntemleri kullanılmıştır. Sonuçlar, öğretmenlerin ders kitaplarını kullanılan yöntem ve teknikler, dil ve anlatım, görseller, etkinlikler ve öğrencilerin hazır bulunuşluk düzeylerine uygunluk açısından değerlendirdiklerini göstermektedir. Bu değerlendirmeler, kaliteli bir sosyal bilgiler ders kitabının sahip olması gereken temel özellikler hakkında önemli ipuçları sunmaktadır. Katılımcılar, yenilenen beşinci sınıf kitabının daha başarılı olduğunu, henüz değişim süreci tamamlanmayan altıncı ve yedinci sınıf kitaplarının ise daha az etkili olduğunu ifade etmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Sosyal bilgiler
• Ders kitapları
• Öğretmen
• Ortaokul

Kaynakça

1. Al-Hussein, A. M. (2017). Creating school textbook. Al-Hussein Consulting, Research and Training Center.
2. Altay, N. (2020). 2018 sosyal bilgiler öğretim programının öğretmen görüşlerine göre değerlendirilmesi: İzmir örneği. Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 18(3), 336–352. https://doi.org/10.18026/cbayarsos.713052
3. Altun, A. (2013). Yapılandırmacı yaklaşım, sosyal bilgiler programları ve ders kitapları. B. Akbaba (Ed.), Konu alanı ders kitabı inceleme kılavuzu: Sosyal bilgiler içinde (s. 1–28). Pegem Akademi.
4. Baldi, S., Perie, M., Skidmore, D., Greenberg, E., & Hahn, C. L. (2001). What democracy means to ninth-graders: U.S. results from the international IEA Civic Education Study (NCES 2001–096). National Center for Education Statistics.
5. Batur, Z. & Özdil, Ş. (2020). İlkokul öğrencilerinin ders kitaplarına ilişkin görüşleri: Ders kitabı tasarımları. Eğitim ve Öğretim Araştırmaları Dergisi, 9(2), 141–156.
6. Bebe, H. İ. & Ünlü, M. (2012). İlköğretim 6. sınıf sosyal bilgiler dersinin coğrafya içeriği açısından yeterliliği. Marmara Coğrafya Dergisi, 26, 260-286.
7. Boydaş, N. (2003). Sosyal bilgiler ders kitaplarının görsel düzen açısından değerlendirilmesi. C. Şahin (Ed.), Konu alanı ders kitabı inceleme kılavuzu: Sosyal bilgiler içinde (s. 129–141). Gündüz.
8. Bräu, K. & Schlickum, C. (2015). Soziale konstruktionen in schule und unterricht: Zu den kategorien leistung, migration, geschlecht, behinderung, soziale herkunft und deren ınterdependenzen (1. b.). Verlag Barbara Budrich. https://doi.org/10.2307/j.ctvdf0brd

9. Bruner, J. S. (1966). Toward a theory of instruction. Harvard University.
10. Büyükalan-Filiz, S. (2003). Ders kitabı ve öğretim programı ilişkisi. C. Şahin (Ed.), Konu alanı ders kitabı inceleme kılavuzu: Sosyal bilgiler içinde (s. 97–120). Gündüz.
11. Ceylan, E. & Yiğit, B. (2003). Konu alanı ders kitabı incelemesi. Anı.
12. Creswell, J. W. (2014). Research design: Qualitative, quantitative and mixed methods approaches (4. b.). Sage.
13. Çakmak, Z. & Kaçar, T. (2020). 7. sınıf sosyal bilgiler ders kitabının resim-metin ilişkisi açısından değerlendirilmesi. Turkish Studies -Education, 15(3), 1629–1649.
14. Çoban, O. & Akşit, İ. (2018). 2005 ve 2017 sosyal bilgiler öğretim programlarının öğrenme alanı, kazanım, kavram, değer ve beceri boyutları açısından karşılaştırılması. Journal of History Culture and Art Research, 7(1), 479-505. http://dx.doi.org/10.7596/taksad.v7i1.1395
15. Darakçı, S. (2016). Sosyal bilgiler öğretim programı ve ders kitaplarında harita kullanımı. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 3(4), 15-31.
16. Demir, A. Y. & Özyurt, M. (2021). Sosyal bilgiler dersi öğretim programı ve ders kitaplarının 21. yüzyıl becerileri bağlamında incelenmesi. İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 22(2), 1254–1290. https://doi.org/10.17679/inuefd.867905
17. Demir, F. B. & Ünal, F. (2022). Sosyal bilgiler ders kitaplarında kazanım ve içerik. B. Akbaba & S. Kaymakcı (Ed.), Sosyal bilgiler ders kitabı inceleme ve tasarım kılavuzu içinde (s. 301-326). Pegem Akademi.
18. Demirel, Ö. & Kıroğlu, K. (2019). Eğitim ve ders kitapları. Ö. Demirel & K. Kıroğlu (Ed.), Ders kitabı incelemesi içinde (s. 1-11). Pegem Akademi.
19. Dewey, J. (1938). Experience and education. Macmillan.
20. Doğan, Y. & Tuğ, O. (2017). Uluslararası sınavlarda başarılı ülkeler ve Türkiye’nin sosyal bilgiler ders kitaplarının tasarım boyutu açısından incelenmesi. Uluslararası Sosyal Bilgilerde Yeni Yaklaşımlar Dergisi, 1(1), 56-79.
21. Erdoğan, E. (2022). Sosyal bilgiler ders kitapları ve sosyal bilgiler dersi öğretim programı ilişkisi. B. Akbaba & S. Kaymakcı (Ed.), Sosyal bilgiler ders kitabı inceleme ve tasarım kılavuzu içinde (s. 273-299). Pegem Akademi. Faulstich-Wieland, H. (2002). Sozialisation in Schule und Unterricht (Studien texte für das Lehramt, 15). Continuum.
22. Freire, P. (1970). Pedagogy of the oppressed. Seabury.
23. Gökkaya, A. K. & Oruç, Ş. (2003). Sosyal bilgiler ders kitaplarında görsel materyallerin kullanımına bir örnek: Fotoğraf. C. Şahin (Ed.), Konu alanı ders kitabı inceleme kılavuzu: Sosyal bilgiler içinde (s. 143–155). Gündüz.
24. Gülersoy, A. E. (2013). İdeal ders kitabı arayışında sosyal bilgiler ders kitaplarının bazı özellikler açısından incelenmesi. International Journal of New Trends in Arts, Sports & Science Education (IJTASE), 2(1), 18–36. www.ijtase.net sayfasından erişilmiştir.
25. Hansen, P. & Puustinen, M. (2021). Rethinking society and knowledge in Finnish social studies textbooks. Journal of Curriculum Studies, 53(6), 857–873. https://doi.org/10.1080/00220272.2021.1881169
26. Holmes, W., Bialik, M., & Fadel, C. (2019). Artificial intelligence in education: Promises and implications for teaching and learning. Center for Curriculum Redesign.
27. İneç, Z. F. (2022). Sosyal bilgiler ders kitapları ve dijital entegrasyon. B. Akbaba & S. Kaymakcı (Ed.), Sosyal bilgiler ders kitabı inceleme ve tasarım kılavuzu içinde (s. 241-272). Pegem Akademi.
28. Japelj-Pavešić, B. & Cankar, G. (2022). Textbooks and students’ knowledge. Center for Educational Policy Studies Journal, 12(2), 29–65. https://doi.org/10.26529/cepsj.1283
29. Jordan, G. & Gray, H. (2019). We need to talk about coursebooks. ELT Journal, 73, 438-446. https://doi.org/10.1093/elt/ccz038
30. Kabapınar, Y. (2006). Yeni öğrenme anlayışının ışığında sosyal bilgiler ders kitapları. C. Öztürk (Ed.), Sosyal bilgiler öğretimi, demokratik vatandaşlık eğitimi içinde (s. 367-401). Pegem Akademi.
31. Kaçar, T. & Bulut, B. (2020). Sosyal bilgiler öğretim programı ve 4-7. sınıf sosyal bilgiler ders kitaplarının coğrafya kavramları bağlamında değerlendirilmesi. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 17(2), 652–679. https://doi.org/10.33437/ksusbd.738637
32. Kaptan, A. Y. & Kaptan, S. (2005). Ders kitaplarındaki tasarım sorunları ve öğrencilerin öğrenme düzeyine etkisi. Ondokuz Mayıs Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 19, 59–66.
33. Kaptan, A. Y. & Güvendi-Kaptan, S. (2019). Ders kitaplarında görsel düzen. Ö. Demirel & K. Kıroğlu (Ed.), Ders kitabı incelemesi içinde (s. 159–185). Pegem Akademi.
34. Kaptan, F. (1999). Fen bilgisi öğretimi. Millî Eğitim.
35. Karabağ, G. (2015). Tarih eğitimi ve ders kitabı kullanımı. İ. H. Demircioğlu & İ. Turan (Ed.), Tarih öğretiminde öğretim teknolojileri ve materyal tasarımı içinde (s. 39-74). Pegem Akademi.
36. Karasu-Avcı, E. & Faiz, M. (2018). 4. ve 5. sınıf sosyal bilgiler ders kitapları "etkin vatandaşlık" öğrenme alanında yer alan becerilerin ve değerlerin incelenmesi. Uluslararası Sosyal Bilgilerde Yeni Yaklaşımlar Dergisi, 2(1), 1-21.
37. Karvonen, U., Tainio, L., & Routarinne, S. (2018). Uncovering the pedagogical potential of texts: Curriculum materials in classroom interaction in first language and literature education. Learning, Culture and Social Interaction, 17, 38-55. https://doi.org/10.1016/j.lcsi.2017.12.003
38. Keleş, E. (2001). Fizik ders kitaplarını değerlendirme ölçeği. (Yüksek Lisans Tezi). http://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
39. Khosravani, M., Khosravani, M., & Khorashadyzadeh, A. (2014). Analyzing the effects of Iranian EFL textbooks on developing learners' life skills. English Language Teaching, 7(6), 54-67.
40. Kılıç, D. (2019). Ders kitabının öğretimdeki yeri. Ö. Demirel & K. Kıroğlu (Ed.), Ders kitabı incelemesi içinde (s. 37–53). Pegem Akademi.
41. Levstik, L. S. (2008). What happens in social studies classrooms? Research on K-12 social studies practice. L. S. Levstik & C. A. Tyson (Ed.), Handbook of research in social studies education içinde (s. 50–64). Routledge.
42. Luckin, R., Holmes, W., Griffiths, M., & Forcier, L. B. (2016). Intelligence unleashed: An argument for AI in education. Pearson Education.
43. Malagon-Maldonado, G. (2014). Qualitative research in health design. HERD, 7(4), 120-134. https://doi.org/10.1177/193758671400700411
44. Mayer, R. E. (2009). Multimedia learning (2. b.). Cambridge University.
45. Mayrhofer, F. (2025). Gender constructions in Austrian RE textbooks – a comparative linguistic textbook analysis. British Journal of Religious Education, 47(1), 16–27. https://doi.org/10.1080/01416200.2024.2355219
46. Merriam, S. B. (2009). Qualitative research: A guide to design and implementation. Jossey-Bass.
47. Miles, M. B. & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded sourcebook. Sage.
48. Mili, N. & Winch, C. (2019). Teaching through textbooks: Teachers as practitioners of a discipline? Theory and Research in Education, 17(2), 1–21. https://doi.org/10.1177/14778785198625
49. Nguyen, T. T. M. (2011). Learning to communicate in a globalized world: To what extent do school textbooks facilitate the development of intercultural pragmatic competence? RELC Journal, 42(1), 17–30.
50. Ocak, G. & Yurtseven, R. (2009). Beşinci sınıf sosyal bilgiler ders kitaplarının yapılandırmacı öğrenme yaklaşımına göre değerlendirilmesi. Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 12(22), 94-109.
51. Orey, M., Jones, S. A., & Branch, R. M. (2012). Educational media and technology year book. Springer.
52. Ouakrim-Soivio, N. & Kuusela, J. (2012). Historian ja yhteiskuntaopin oppimistulokset perusopetuksen päättövaiheessa 2011 [The learning outcomes of history and social studies in the final assessment of comprehensive education 2011]. Koulutuksen seurantaraportit 2012(3), 152. Opetushallitus.
53. Öcal, A. & Yiğittir, S. (2007). İlköğretim sosyal bilgiler ders kitaplarının öğretmen görüşlerine göre değerlendirilmesi. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 8(1), 51-61.
54. Özdemir, F. (2022). Opinions of social studies teachers on environmental education through social studies curriculum and textbooks. Participatory Educational Research, 9(5), 486–501. http://dx.doi.org/10.17275/per.22.125.9.5
55. Parker, W. C. (2015). Social studies today: Research and practice. Routledge.
56. Parker, W. C. (2018). İlkokul ve ortaokullarda sosyal bilgiler eğitimi (F. Zayimoğlu-Öztürk & S. B. Demir, Çev. Ed.), T. Öztürk (Bölüm yazarı), Okuryazarlık-sosyal bilgiler bağlantısı içinde (s. 361–393). Pegem Akademi.
57. Popova-Koskarova, R., Kamcevska, B., & Horvatovikj, V. (2024). Teacher’s opinions and attitudes regarding printed, electronic and digital textbooks. Trakia Journal of Sciences, 22(Suppl. 1), 102–107. https://doi.org/10.15547/tjs.2024.s.01.015
58. Russell, W. B., Waters, S., & Turner, T. N. (2014). Essentials of middle and secondary social studies. Taylor & Francis.
59. Saeada, J. A. & Ibrahim, A. M. (2016). Modern school curriculum (No. 8). Dar Al-Fikr.
60. Safran, M. & Köksal, H. (2003). Sosyal bilgiler ders kitapları ve sosyal bilgilerin mantığı. C. Şahin (Ed.), Konu alanı ders kitabı inceleme kılavuzu sosyal bilgiler içinde (s. 43-60). Gündüz.
61. Savage, C., Hübner, N., Biewen, M., Nagengast, B., & Polikoff, M. S. (2021). Social studies textbook effects: Evidence from Texas. AERA Open, 7(1), 1–9. https://doi.org/10.1177/2332858421992345
62. Selwyn, N. (2011). Education and technology: Key issues and debates. Bloomsbury.
63. Serafini, F. & Reid, S. F. (2019). Multimodal content analysis: Expanding analytical approaches to content analysis. Visual Communication, 22(4), 623-649. https://doi.org/10.1177/1470357219864133
64. Sheldon, L. (1988). Evaluating ELT textbooks and materials. ELT Journal, 42(4), 237-246.
65. Siddiqui, K. A. (2021). Debunking the myths of vision and mission statements: A content analysis of FT-ranked top 100 business schools. SHS Web of Conferences, 115(2021), 1-10.
66. Snyder, T. D., de Brey, C., & Dillow, S. A. (2019). Digest of education statistics 2018 (54. b.) (NCES 2020-009). National Center for Education Statistics, U.S. Department of Education. https://nces.ed.gov/pubsearch/pubsinfo.asp?pubid=2020009 sayfasından erişilmiştir.
67. Sweller, J. (1988). Cognitive load during problem solving: Effects on learning. Cognitive Science, 12(2), 257-285.
68. Şahin, H. (2004). Etkili bir sosyal bilgiler ders kitabının nitelikleri. Kazım Karabekir Eğitim Fakültesi Dergisi, 9, 365-375.
69. Şahin, M. (2014). Sosyal bilgiler ders kitaplarının görsel tasarım ilkeleri açısından değerlendirilmesi. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 23(1), 31-46.
70. Şimşek, A. & Seçgin, M. G. (2021). Reflection of the Turkish qualifications framework on social studies textbooks. HAYEF: Journal of Education, 18(3), 444-468. https://doi.org/10.5152/hayef.2021.21018
71. Tangülü, Z. & Topkaya, Y. (2019). Sosyal bilgiler öğretiminde ders kitapları. S. İnan (Ed.), Sosyal bilgiler eğitimine giriş (Kavramlar, yaklaşımlar, etkinlikler) içinde (s. 287--310). Anı.
72. Tay, B. (2005). Sosyal bilgiler ders kitaplarında öğrenme stratejileri. Gazi Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 6(1), 209-225.
73. Tomal, N. & Yılar, M. B. (2019). An evaluation of social studies textbooks in Turkey: A content analysis for curriculum and content design. Review of International Geographical Education Online (RIGEO), 9(2), 447-457. https://doi.org/10.33403/rigeo.579946
74. Tomlinson, B. (2011). Materials development in language teaching. Cambridge University.
75. Ulusoy, K. (2008). Sosyal bilgilerde ders kitapları. B. Tay & A. Öcal (Ed.), Özel öğretim yöntemleriyle sosyal bilgiler öğretimi içinde (s. 193–222). Pegem Akademi.
76. Utkugün, C. (2022). Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının ders kitapları hakkında görüşleri. Uşak Üniversitesi Eğitim Araştırmaları Dergisi, 8(2), 63-80. https://doi.org/10.29065/usakead.1034588
77. Ünal, Ç. & Ilgaz, S. (2005). I. kademe ilköğretim sosyal bilgiler ders kitaplarındaki coğrafya konularının öğrencilerin soru sorma ve eleştiri yapma becerilerine olan katkısı (Erzurum il merkezi örneği). Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 6(2), 129-139.
78. Vygotsky, L. S. (1978). Mind in society: The development of higher psychological processes. Harvard University.
79. White, M. D. & Marsh, E. E. (2006). Content analysis: A flexible methodology. Library Trends, 55(1), 22–45. https://doi.org/10.1353/lib.2006.0053
80. Yapıcı, H. (2016). Evaluation of visual materials in social studies coursebooks by teachers' opinions. Journal of Education and Training Studies, 4(7), 168–178. https://doi.org/10.11114/jets.v4i7.1563
81. Yaylak, E. (2022). Sosyal bilgiler ders kitaplarında öğrenme-öğretme sürecinin tasarımı. B. Akbaba & S. Kaymakcı (Ed.), Sosyal bilgiler ders kitabı inceleme ve tasarım kılavuzu içinde (s. 327-352). Pegem Akademi.
82. Yıldırım, A. & Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (12. b.). Seçkin.
83. Yılmaz, O. (2024). Teknoloji destekli sosyal bilgiler öğretimi. E. Yalçınkaya & S. Şan (Ed.), Sosyal bilgiler öğrenme ve öğretim yaklaşımları içinde (s. 251-267). Nobel.