Çocuk Sosyal Hizmeti Kapsamında 3–6 Yaş Grubuna Yönelik Çocuk Kitaplarının İçerik Analizi

Öz

Erken çocukluk dönemi, bireyin tüm yaşamını etkileyen bilişsel, duygusal ve sosyal gelişim temellerinin atıldığı kritik bir evredir. Bu bağlamda, çocuk edebiyatı, yalnızca bir anlatım aracı olmanın ötesinde; çocukların dünyayı anlama biçimlerini, duygularını ifade etme becerilerini ve sosyal farkındalıklarını destekleyen güçlü bir iletişim aracı olarak değerlendirilmektedir. Özellikle resimli çocuk kitapları, görsel unsurlar yoluyla çocukların zihinsel temsillerini etkileyebilmektedir. Bu çalışmanın amacı, 3-6 yaş aralığındaki çocuklara yönelik olarak yayımlanmış 26 resimli çocuk kitabının kapak görsellerini içerik analizi yöntemiyle incelemek ve elde edilen bulguları çocuk sosyal hizmeti bağlamında değerlendirmektir. Analizler sonucunda, ayrımcılık, engellilik, ihmal ve istismar, travma, hastalık, davranışsal problemler, aile içi problemler, göç ve nörogelişimsel bozukluklar olmak üzere dokuz ana tema belirlenmiştir. Bu temaların kapak görsellerinde doğrudan betimlemeler veya sembolik anlatımlarla temsil edildiği gözlemlenmiştir. Elde edilen bulgular, çocuk kitaplarının yalnızca eğitici ya da eğlendirici içerik sunan yayınlar olmaktan öte, çocukların yaşadıkları sosyal sorunları tanımalarına, duygusal farkındalık geliştirmelerine ve psikososyal açıdan güçlenmelerine olanak tanıyan önemli araçlar olduğunu ortaya koymaktadır. Bu yönüyle çalışma, çocuk edebiyatı ile sosyal hizmet disiplini arasındaki çok yönlü ve işlevsel ilişkiyi açık bir biçimde ortaya koymakta; sosyal hizmet uzmanlarına yönelik önleyici ve destekleyici müdahale stratejilerinde çocuk kitaplarının nasıl kullanılabileceğine dair önemli bir zemin sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Sosyal hizmet
• Çocuk sosyal hizmeti
• Çocuk kitapları
• Sosyal sorunlar

Content Analysis of Children's Books for the 3–6 Age Group within the Scope of Child Social Work

Öz

Early childhood is a critical period during which the foundations of cognitive, emotional, and social development—shaping an individual’s entire life—are established. In this context, children's literature is considered not merely a medium of storytelling, but a powerful means of communication that supports children’s ways of understanding the world, expressing emotions, and developing social awareness. In particular, picture books can influence children's mental representations through visual elements. The aim of this study is to analyze the cover illustrations of 26 picture books published for children aged 3 to 6 using content analysis, and to evaluate the findings within the context of child social work. The analysis identified nine main themes: discrimination, disability, neglect and abuse, trauma, illness, behavioral problems, intra-family issues, migration, and neurodevelopmental disorders. These themes were found to be represented on the book covers either through direct depictions or symbolic imagery. The findings suggested that children's books were not merely educational or entertaining publications, but also served as important tools that enabled children to recognize social problems they might face, develop emotional awareness, and strengthen their psychosocial well-being. In this respect, the study clearly demonstrated the multidimensional and functional relationship between children's literature and the field of social work, offering a valuable foundation for how children’s books could be utilized in preventive and supportive intervention strategies by social work professionals.

Anahtar Kelimeler

• Social work
• Child social work
• Children's books
• Social problems

Kaynakça

1. Aksoy, U. M. (2019). Nörogelişimsel bozukluklar: Bir ağacın farklı dalları. İstanbul Kanuni Sultan Süleyman Tıp Dergisi, 11(Ek), 1–4. https://doi.org/10.5222/iksstd.2019.26121
2. Aktay, M. (2020). İstismar ve ihmalin çocuk üzerindeki etkileri ve tedavisi. Gelişim ve Psikoloji Dergisi, 1(2), 169–184. https://dergipark.org.tr/tr/pub/gpd/issue/54914/774648 sayfasından erişilmiştir.
3. Arca, M. & Saka, G. (2019). Engellilerin temel hizmetlere ulaşılabilirliği ve beklenti durumları. Eurasian Journal of Family Medicine, 8(2), 69–77. https://doi.org/10.33880/ejfm.2019080203
4. Arizpe, E. & Styles, M. (2016). Children reading picturebooks: Interpreting visual texts. Routledge.
5. Carter, P. (2013). Autism spectrum disorders. British Association for Adoption & Fostering.
6. Çabuk, B., Baş, T., & Teke, N. (2017). Resimli öykü kitaplarındaki görseller ve metinler masum mu? İletilen doğal çevre mesajları. Bartın Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 6(3), 984-1016.
7. Çer, E. (2014). Edebiyatta çocuk gerçekliği ve çocuğa görelik ilkelerinin incelenmesi. (Doktora Tezi). http://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
8. Çer, E. (2016). Çocuk edebiyatı. Eğiten.

9. Deniz, Ü. & Aral, N. (2003). Kronik hastalığı olan ve olmayan çocukların davranış problemlerinin yaş ve cinsiyete göre incelenmesi. Çağdaş Eğitim Dergisi, 28, 37–44.
10. Dominelli, L. (2009). Introducing social work. Polity.
11. Er, M. (2006). Çocuk, hastalık, anne-babalar ve kardeşler. Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Dergisi, 49, 155–168.
12. Erden, G. & Gürdil, G. (2009). Savaş yaşantılarının ardından çocuk ve ergenlerde gözlenen travma tepkileri ve psiko-sosyal yardım önerileri. Türk Psikoloji Yazıları, 12(24), 1–13.
13. Erdoğan, M. & Vatandaş, C. (2020). Bireysel ve toplumsal dışlanma pratiği: Önyargı ve ayrımcılık. İnsan ve Sosyal Bilimler Dergisi, 3(1), 474–485.
14. Erdoğan, T. & Tuncer, B. (2018). Olumlu ve olumsuz yönleriyle kurum bakımındaki çocukların durumu. Uluslararası Bilimsel Araştırmalar Dergisi, 3(2), 474–484. https://doi.org/10.21733/ibad.414956
15. Faroy, M., Meiri, G., & Arbelle, S. (2016). DSM-5 and autism: Diagnostic changes and clinical implications in early childhood. Harefuah, 155(5), 291–322.
16. Gürbüz, S. (2019). Suriyeli sığınmacı kadınlar örneğinde sağlık personeli imajı. Kurgu, 27(3), 53–65.
17. Hong, S. (2014). Access to higher education for disadvantaged groups in China. Chinese Education and Society, 37(1), 54–71. https://doi.org/10.1080/10611932.2004.11031612
18. Hyson, M. C. & Karen, V. T. (1987). The shy child. ERIC Identifier: ED295741.
19. Kahraman-Güloğlu, F. (2022). Engellilik hakkında kavramsal karmaşanın nedenleri ve Türkiye’deki durum. Toplum ve Sosyal Hizmet, 33(1), 291–315. https://doi.org/10.33417/tsh.989123
20. Karataş, M. & Barut, B. (2021). Sosyal hizmet perspektifinden göç ve savunmasız gruplar: IOM raporları üzerine bir araştırma. Adnan Menderes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 8(1), 86–109. https://doi.org/10.30803/adusobed.913915
21. Karatay, H. (2016). Çocuk edebiyatı metinlerinde bulunması gereken özellikler. T. Şimşek (Ed.), Kuramdan uygulamaya çocuk edebiyatı (4. b.) içinde (s. 81–129). Grafiker.
22. Miles, M. B. & Huberman, A. M. (2019). Nitel veri analizi (S. Akbaba-Altun & A. Ersoy, Çev.). Pegem Akademi.
23. Nodelman, P. (2009). Decoding the images, how picture books work. P. Hunt (Ed.), Understanding children literature içinde (s. 79–90). Routledge.
24. Özbey, S. (2010). Okul öncesi çocuklarda uyum ve davranış problemleriyle başa çıkmada ailenin rolü. Aile, Toplum ve Eğitim-Kültür ve Araştırma Dergisi, 6(22), 9–18.
25. Özdemir, O., Özdemir, P. G., Kadak, M. T., & Nasıroğlu, S. (2012). Kişilik gelişimi. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar, 4(4), 566–589. https://doi.org/10.5455/cap.20120433
26. Özmert, E. N. (2006). Erken çocukluk gelişiminin desteklenmesi-III: Aile. Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Dergisi, 49(3), 256–273.
27. Özpolat, A. O. (2023). Çocuk ihmal ve istismarının politikalarla ilişkisi. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 28(1), 141–153.
28. Patton, M. Q. (2014). Nitel araştırma ve değerlendirme yöntemleri (M. Bütün & S. B. Demir, Çev.). Pegem Akademi.
29. Payne, M. (2021). Modern social work theory (5. b.). Oxford University.
30. Sayın, Y., Usanmaz, A., & Aslangiri, F. (2016). Uluslararası göç olgusu ve yol açtığı etkiler: Suriye göçü örneği. Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 18(31), 1–13.
31. Sipe, L. R. (2008). Storytime: Young children's literary understanding in the classroom. Teachers College.
32. Şeker, D. (2016). Göç sürecinde kadın. Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 14(1), 199–214.
33. Tar, E. (2021). Orem öz-bakım teorisine göre otizm spektrum bozukluğu olan çocuk ve ailesini tanılama süreci: Olgu sunumu. Güncel Hemşirelik Araştırmaları Dergisi, 1(3), 126–134.
34. Türkarslan, D. N. (2007). Boşanmanın çocuklar üzerine olumsuz etkileri ve bunlarla başetme yolları. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 11(11), 99-108. https://doi.org/10.21560/spcd.50096
35. Uğurlu, Z. & Gülsen, İ. (2014). Çocuk hakları ve hukuki bağlamda çocuğun ihmal ve istismardan korunması. Uluslararası Sosyal ve Eğitim Bilimleri Dergisi, 1(1), 1–24. https://doi.org/10.20860/ijoses.40982
36. Uğurluoğlu, D. & Erdem, R. (2019). Travma geçiren bireylerin spiritüel iyi oluşlarının travma sonrası büyümeleri üzerine etkisi. Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 21(3), 833–858. https://doi.org/10.16953/deusosbil.507731
37. Yelçe, Z. N. (2020). Engellilik tarihi araştırmalarına genel bir bakış. A. R. Aydın, İ. Keskin, & Z. N. Yelçe (Ed.), Engellilik tarihi yazıları içinde (s. 3–19). İstanbul Üniversitesi.
38. Yıldırım, A. & Şimşek, H. (2016). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin.
39. Yıldırımalp, S. (2021). Ayrımcılık temelli dışlanma: Türkiye’de çalışma hayatında kadınlar. SGD – Sosyal Güvenlik Dergisi, 11(2), 321–346. https://doi.org/10.32331/sgd.1049046