The Trajectory of Measurement and Evaluation in Turkish Education System: Policy Transformations in National Education Councils (1939-2021)

Öz

In this research, the decisions regarding measurement and evaluation in the councils were determined, and the perspective of the period was examined critically. The research data consisted of documents from 20 council meetings published by the Ministry of National Education (MoNE) between 1939 and 2021. Within the scope of qualitative research, the data were analyzed with a method based on document analysis. The data were analyzed by the content analysis method. First, the decisions in all councils were examined, and the items related to measurement and evaluation were extracted. These items were categorized using basic coding methods and then grouped under the identified themes. The findings showed that the subject of measurement and evaluation was not directly addressed until 1962, but a scientific and systematic approach began to be developed from this date onwards. The 9th Council in 1974 stood out as a breaking point in terms of emphasizing technical criteria and psychometric principles. In the following years, themes such as teacher assessment, guidance-based assessment, identification systems in special education, multidimensional assessment models in transition to higher education, and digitalization gained weight. Especially, in the 2010 and 2021 Councils, contemporary, process-based, and individual difference-based assessment approaches were emphasized. However, it has been determined that these strategic recommendations largely remain at the policy level, with limited reflection in practice, legislation, and institutional structure. The study recommends that, for the Council decisions to be effective, coordination with implementing institutions should be strengthened, monitoring and evaluation mechanisms should be established, and structural steps should be taken to integrate the decisions into the education system.

Anahtar Kelimeler

• Ministry of National Education
• National education council
• National education policies
• Measurement and evaluation

Türk Eğitim Sisteminde Ölçme ve Değerlendirmenin İzleri: 1939’dan 2021’e Millî Eğitim Şûralarındaki Politikaların Dönüşümü

Öz

Millî eğitim şûraları, Türk millî eğitim tarihi açısından önemli tavsiye kararlarının alındığı geniş katılımlı toplantılardır. Bu çalışmada şûralarda yer alan ölçme ve değerlendirmeye ilişkin kararlar incelenmiş, dönemlerin bakış açıları eleştirel bir yaklaşımla değerlendirilmiştir. Araştırmanın verilerini Millî Eğitim Bakanlığının 1939-2021 yılları arasında yayınladığı 20 şûra toplantısına ait dokümanlar oluşturmaktadır. Nitel araştırma kapsamında doküman incelemeye dayalı yöntemle veriler analiz edilmiştir. Verilerin analizinde, içerik analizi tekniği kullanılmıştır. Öncelikle, şûra kararları taranarak ölçme ve değerlendirme ile ilgili olan maddeler kodlanmış ve temalar altında sınıflandırılmıştır. Bulgular, 1962 yılına kadar bu alana doğrudan yer verilmediğini, ancak bu tarihten sonra sistematik bir yaklaşımın benimsendiğini göstermektedir. 1974 yılı IX. Şûra, teknik kriterler ve psikometrik ilkelerin vurgulanması açısından bir kırılma noktası olarak öne çıkmaktadır. Sonraki yıllarda, öğretmen değerlendirmesi, rehberlik temelli ölçme, özel eğitimde tanılama sistemleri, yükseköğretime geçişte çok boyutlu ölçme modelleri ve dijitalleşme gibi temalar ağırlık kazanmıştır. Özellikle 2010 ve 2021 Şûralarında çağdaş, süreç temelli ve bireysel farklılıkları esas alan değerlendirme anlayışlarının önerildiği görülmüştür. Ancak bu stratejik önerilerin büyük ölçüde politika düzeyinde kaldığı, uygulamaya, mevzuata ve kurumsal yapıya sınırlı yansıdığı belirlenmiştir. Çalışma, şûra kararlarının etkili olabilmesi için uygulayıcı kurumlarla koordinasyonun güçlendirilmesi, izleme ve değerlendirme mekanizmalarının kurulması ve kararların eğitim sistemine entegre edilmesine yönelik yapısal adımların atılması gerektiğini önermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Millî Eğitim Bakanlığı
• Millî eğitim şûrası
• Millî eğitim politikaları
• Ölçme ve değerlendirme

Kaynakça

1. Akyüz, Y. (2021). Türk eğitim tarihi (M.Ö. 1000-M.S. 2021) (34. b.). Pegem Akademi.
2. Altay, S., İra, N., Bozcan, E. Ü., & Yenal, H. (2020). Cumhuriyetin kuruluşundan günümüze milli eğitim şûralarında okul öncesi eğitimi ve bugünkü durumu. e-Journal of New World Sciences Academy Education Sciences, 1C0322, 6(1), 660-672.
3. Assessment Reform Group. (1999). Assessment for learning: Beyond the black box. University of Cambridge School of Education.
4. Assessment Reform Group. (2002). Assessment for learning: 10 principles. http://www.assessment-reform-group.org/CIE3.PDF sayfasından erişilmiştir.
5. Ayaz, N. (2015). Milli eğitim şûrası kararlarında mesleki eğitimin düşünsel yapısı ve turizm eğitimi. Turizm Akademik Dergisi, 2(2), 45-57.
6. Aydın, A. (1998). Şûra kararlarının demokratiklik ve bilimsellik nitelikleri. Eğitim ve Bilim, 22(107), 4-7.
7. Aydın, R. (2009). Türkiye’de öğretmen sorunları açısından milli eğitim şûralarının değerlendirilmesi (1980-2000). Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi, 42(2), 199-237.
8. Bakar, E. (2024). Millî eğitim şûralarında fen eğitimi ve talim ve terbiye kurulu kararlarına yansımaları. Anadolu Journal of Educational Sciences International, 14(1), 413-448. https://doi.org/10.18039/ajesi.1281233

9. Baykul, Y. (2011). Türklerde ölçme ve değerlendirme. Journal of Measurement and Evaluation in Education and Psychology, 2, 1-32.
10. Black, P. & Wiliam, D. (1998). Assessment and classroom learning. Assessment in Education Principles Policy and Practice, 5(1), 7-74. https://doi.org/10.1080/0969595980050102
11. Bowen, G. A. (2009). Document analysis as a qualitative research method. Qualitative Research Journal, 9(2), 27-40. https://doi.org/10.3316/QRJ0902027
12. Büyüköztürk, Ş., Kılıç-Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2014). Bilimsel araştırma yöntemleri (16. b.). Pegem Akademi.
13. Cronbach, L. J. (1990). Essentials of psychological testing (5. b.). HarperCollins.
14. Çoruk, A. (2019). Planlı kalkınma dönemindeki milli eğitim şûra kararlarının kalkınma planlarındaki eğitime ilişkin hedefler çerçevesinde değerlendirilmesi. Eğitimde Kuram ve Uygulama, 15(4), 297-318.
15. Dağ, Ö. (2013). Milli eğitim şûralarında ilköğretim. (Yüksek Lisans Tezi). http://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
16. Dağhan, G., Kalaycı, E., & Seferoğlu, S. S. (2011). Milli eğitim şûralarındaki teknoloji politikalarının incelenmesi. XIII Akademik Bilişim Konferansı’nda sunulmuş bildiri, 2-4, Şubat, Malatya, Türkiye.
17. Dağlı, Z. (2023). Uluslararası iyileşme modelleri bağlamında mesleki ve teknik eğitimde milli eğitim şûralarının değerlendirilmesi. Ulusal Eğitim Dergisi, 3(5), 2106-2113. https://doi.org/10.5281/zenodo.10397163
18. Darling-Hammond, L. & Snyder, J. (2000). Authentic assessment of teaching in context. Teaching and Teacher Education, 16(5-6), 523-545. https://doi.org/10.1016/S0742-051X(00)00015-9
19. Demirel, Ö. (2024). Kuramdan uygulamaya eğitimde program geliştirme (32. b.). Pegem Akademi.
20. Deniz, M. (2001). Millî eğitim şûralarının tarihçesi ve eğitim politikalarına etkileri. (Yüksek Lisans Tezi). http://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
21. Ekici, K. (2024). Sadrettin Celal Antel’in eğitim görüşleri. (Yüksek Lisans Tezi). http://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
22. Eriş, S. (2006). 1961-1987 yıllarında gerçekleştirilen milli eğitim şûraları ve alınan kararların uygulamaları. (Yüksek Lisans Tezi). http://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
23. Eroğlu, M., Özbek, R., & Şenol, C. (2016). Öğretmenlerin mesleki gelişimine ilişkin milli eğitim şûrası kararlarının incelenmesi. Uluslararası Eğitim Programları ve Öğretim Çalışmaları Dergisi, 6(12), 81-88.
24. Fullan, M. (2015). The new meaning of educational change (5. b.). Teachers College.
25. Gürkan, T. & Gökçe, E. (1999). Türkiye’de ve çeşitli ülkelerde ilköğretim. Siyasal.
26. Güven, M., Alagöz-Hamzaj, Y., & Baldan, B. (2016). Milli eğitim şûraları kararlarında ve kalkınma planlarında öğretmenlerin hizmet içi eğitimi. Sosyal Bilimler Dergisi, 3(9), 39-56.
27. Güzel, D. & Şimşek, A. (2012). Milli eğitim şûralarında ders kitapları. Sakarya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 23(23), 172-216.
28. Hotaman, D. (2019). Türk milli eğitim şûra kararlarının (1939-2014) eğitim-öğretim-müfredat programları açısından incelenmesi. Journal of International Social Research, 12(68), 898-912. https://doi.org/10.17719/jisr.2019.3877
29. IEA. (2023). PIRLS 2021 international results in reading. https://timssandpirls.bc.edu/pirls2021 sayfasından erişilmiştir.
30. Karasar, N. (2024). Bilimsel araştırma yöntemi (39. b.). Nobel.
31. Kartal-Baş, M. (2022). 20. milli eğitim şûra kararlarına erken çocukluk eğitimi açısından bir bakış. 6th International Congress of Eurasian Social Sciences’ta sunulmuş bildiri, 13-16 Mayıs, Bodrum, Muğla, Türkiye.
32. Kaya, E. & Altuncuoğlu, N. (2024). IV. millî eğitim şûrasında Türk Tarih Tezi’ne getirilen eleştiriler ve savunular. İstanbul Eğitim Dergisi, 1(1), 55-73.
33. Kılıç, Z. & Güven, S. (2017). Türk milli eğitim şûralarında alınan kararların incelenmesi. Journal of International Social Research, 10(53), 588-599. https://doi.org/10.17719/jisr.20175334147
34. Koç, N. (1992). Eğitim sistemimizde ölçme ve değerlendirme alanındaki gelişmeler. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi, 25(2), 387-467.
35. Kutlu, Ö. (2003). Cumhuriyetin 80. yılında: Ölçme ve değerlendirme. Milli Eğitim Dergisi, 160, 117-139. https://dhgm.meb.gov.tr/yayimlar/dergiler/Milli_Egitim_Dergisi/160/kutlu.htm sayfasından erişilmiştir.
36. Külahoğlu, Ş. & Küçüksüleymanoğlu, R. (2021). Okul PDR hizmetleri yönetmeliklerinin beş yıllık kalkınma planları ve MEB şûra kararlarına uyumunun incelenmesi. Yaşadıkça Eğitim, 35(1), 173-191. https://doi.org/10.33308/26674874.2021351242
37. Labuschagne, A. (2003). Qualitative research- airy fairy or fundamental? The Qualitative Report, 8(1), 100-103. https://doi.org/10.46743/2160-3715/2003.1901
38. MEB. (2020). PISA 2018 Türkiye Ulusal Raporu. www.meb.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
39. MEB. (2021). TIMSS 2019 Türkiye Ulusal Raporu. https://odsgm.meb.gov.tr/ sayfasından erişilmiştir.
40. MEB. (2022). PIRLS 2021 Türkiye Ön Raporu. https://odsgm.meb.gov.tr/ sayfasından erişilmiştir.
41. MEB. (2024). Tebliğler Dergisi (Sayı: 87/2796, Mart). https://dhgm.meb.gov.tr/tebligler-dergisi/2024/2796_Mart_2024.pdf sayfasından erişilmiştir.
42. MEB. (2025). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Öğretim Programları Ortak Metni. https://tymm.meb.gov.tr/ sayfasından erişilmiştir.
43. Miles, M. B. & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded sourcebook (2. b.). Sage.
44. Miller, D., Linn, R., & Gronlund, N. (2009). Measurement and assessment in teaching (10. b.). Pearson.
45. Otrar, M. (2022). Ölçme ve değerlendirme. Türk Maarif Ansiklopedisi içinde https://turkmaarifansiklopedisi.org.tr/olcme-ve-degerlendirme/#yazar-1 sayfasından erişilmiştir.
46. OECD. (2013). Synergies for better learning: An international perspective on evaluation and assessment. OECD. https://doi.org/10.1787/9789264190658-en
47. OECD. (2019). OECD reviews of evaluation and assessment in education: Turkey 2019. OECD. https://doi.org/10.1787/9b84c1dc-en
48. ÖDSGM. (2023). Ölçme değerlendirme merkezleri. https://odsgm.meb.gov.tr/www/olcme-degerlendirme-merkezleri/icerik/1047 sayfasından erişilmiştir.
49. ÖSYM. (2024). Hakkında. https://www.osym.gov.tr/TR,8789/hakkinda.html sayfasından erişilmiştir.
50. Özgüven, E. (1972). Türkiye’de üniversiteye giriş ile ilgili uygulamalar. Araştırma: Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Felsefe Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, 10, 179-198. https://dspace.ankara.edu.tr/handle/20.500.12575/40471 sayfasından erişilmiştir.
51. Paksoy, E. E. (2011). Milli eğitim şûra kararlarının uygulanabilirliğinin kalkınma planları üzerinden değerlendirilmesi (mesleki eğitim açısından bir inceleme). II. Eğitim Yönetimi Forumu’nda sunulmuş bildiri, 22-23 Ekim, Ankara.
52. Pellegrino, J. W., Chudowsky, N., & Glaser, R. (2001). Knowing what students know: The science and design of educational assessment. National Academy.
53. Reyhanlioğlu, Ç., & Tiryaki, İ. (2021). An overview of the assessment and evaluation practices carried out in Turkey. Uluslararası Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 9(16), 70-93. https://doi.org/10.46778/goputeb.766689
54. Sarıer, Y. (2020). TIMSS uygulamalarında Türkiye’nin performansı ve akademik başarıyı yordayan değişkenler. Temel Eğitim Dergisi, 2(2), 6-27.
55. Selçuk, E., Karakaya, F., & Yılmaz, M. (2024). Examination of teachers’ opinions on the concept of new generation item according to some variables. E-Kafkas Journal of Educational Research, 11(1), 33-47. https://doi.org/10.30900/kafkasegt.1435336
56. Shepard, L. A. (2000). The role of assessment in a learning culture. Educational Researcher, 29(7), 4-14. https://doi.org/10.3102/0013189x029007004
57. Sözer, Y. (2023). Philosophical analysis of Turkey’s national education councils’ decisions regarding the curriculums: A periodic examination of the Republic’s first century. Gaziantep University Journal of Social Sciences, 22[Cumhuriyet’in 100. Yılı], 55-85. https://doi.org/10.21547/jss.1356873
58. Stiggins, R. J. (1994). Student-centered classroom assessment. Macmillan College.
59. Şişman, M. (2024). Türk eğitim sistemi ve okul yönetimi (14. b.). Pegem.
60. Thorndike, R. M. (1997). Measurement and evaluation in psychology and education (6. b.). Prentice Hall.
61. Tofur, S., Aypay, A., & Yücel, C. (2016). Comparative evaluation of the decisions of the Turkish National Education Council and indexes of the Journal of Announcements between 1980-2014. Eğitim ve Bilim, 41(186), 253-274. https://doi.org/10.15390/eb.2016.6595
62. Turgut, F. (2010). Ülkemizde ölçme ve değerlendirmenin gelişimi. II. Eğitimde ve Psikolojide Ölçme ve Değerlendirme Kongresi’nde sunulmuş bildiri, 5-7 Mayıs, Mersin Üniversitesi, Mersin.
63. Ulutaş, S. & Erman, M. (2011). Cumhuriyetin kuruluşundan günümüze Türkiye’de uygulanmış olan ilkokul, ortaokul ve ilköğretim okulları öğretim programlarında ölçme ve değerlendirme. Eğitimde ve Psikolojide Ölçme ve Değerlendirme Dergisi, 2(1), 148-154 https://doaj.org/article/b4c5c66a9f75449b93dca23c391803f3 sayfasından erişilmiştir.
64. Ulutaş, S. & Erman, M. (2015). Cumhuriyetin kuruluşundan günümüze Türkiye’de uygulanmış olan ortaöğretim programlarında ölçme ve değerlendirme. Turkish Journal of Education, 1(1), 52-60. https://doi.org/10.19128/turje.181042
65. Wiliam, D. (2004). Keeping learning on track: Integrating assessment with instruction. 30th Annual Conference of the International Association for Educational Assessment (IAEA) sunulmuş bildiri, 10-15 Haziran, Philadelphia, USA.
66. Wiliam, D. (2011). Embedded formative assessment. Solution Tree.
67. Yavaş, C. (2003). Heyet-i İlmiye ve Milli Eğitim Şûra’larında din eğitimi. (Yüksek Lisans Tezi). http://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
68. Yıldırım, Ö. & Bilican-Demir, S. (2022). Inside the black box: Do teachers practice assessment as learning? International Journal of Assessment Tools in Education, 9[Özel Sayı], 46-71. https://doi.org/10.21449/ijate.1132923
69. Yıldırım A. & Şimşek H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (12. b.). Seçkin.
70. Yıldız, O. & Yıldız, T. (2016). Türkiye Cumhuriyeti eğitim politikaları. Journal of Research in Education and Society, 3(1), 24-41.
71. Yılmaz, C. & Zeybek, H. İ. (1995). Ders geçme ve kredi sistemine göre liselerimizde coğrafya öğretiminin yeri ve bazı sorunları. OMÜ Eğitim Fakültesi Dergisi, 10, 309-320.