Ortaöğretim Bilişim Teknolojileri ve Yazılım Dersi Öğretim Programı’nın 21. Yüzyıl Becerileri Çerçevesinde İncelenmesi

Öz

21. yüzyılda teknolojinin hızlı gelişimi, eğitim dâhil olmak üzere birçok alanda bilgi, yetenek ve nitelik gereksinimlerini değiştirmiştir. Bu araştırmada amaç, 2023 yılında güncellenen Ortaöğretim Bilişim Teknolojileri ve Yazılım Dersi Öğretim Programı’nın kazanımlarının Partnership for 21st Century Learning çerçevesi doğrultusunda 21. yüzyıl becerilerini ne düzeyde kapsadığını incelemektir. Partnership for 21st Century Learning çerçevesi; eleştirel düşünme, problem çözme ve yaşam boyu öğrenme gibi yüksek düzeyde becerilerin önemini vurgular. Araştırma nitel yöntemlerden doküman incelemesi ile yürütülmüştür. Verilerin elde edilmesinde ilgili doküman olan Ortaöğretim Bilişim Teknolojileri ve Yazılım Dersi Öğretim Programı üzerinde çalışılmış betimsel analiz yapılarak kodlaması gerçekleştirilmiştir. Kodlama yapılırken Partnership for 21st Century Learning becerileri kategoriler olarak belirlenmiş ve doküman incelemesi bu beceriler doğrultusunda gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın güvenirlik ve geçerlik süreçleri için iki bağımsız araştırmacı tarafından inceleme ve analizler yapılmış, uyum düzeyine göre hangi kazanımların hangi becerilere karşılık geldiği belirlenmiştir. Ortaöğretim Bilişim Teknolojileri ve Yazılım Dersi Öğretim Programı’nın teknik ve akademik odağında, bilgi ve teknoloji okuryazarlığı ile eleştirel düşünme ve problem çözme becerileri kazanımlarda öne çıkarken iletişim, iş birliği, girişimcilik ve öz yönelim, sosyal ve kültürlerarası becerilerin sosyal ağırlığı yüksek beceriler olması sebebiyle dersin doğası gereği kazanımlarda daha sınırlı düzeyde temsil edildiği hatta liderlik ve sorumluluk becerisinin doğrudan hedeflenmediği görülmüştür.

Anahtar Kelimeler

• Bilişim teknolojileri ve yazılım
• P21 çerçevesi
• Doküman analizi
• Öğretim programı

Examination of the Secondary Education Information Technologies and Software Curriculum within the Framework of 21st Century Skills

Öz

The rapid advancement of technology in the 21st century has changed the requirements for knowledge, skills, and qualifications in many areas, including education. The aim of this study is to examine the extent to which the learning outcomes of the Secondary Education Information Technologies and Software Curriculum, updated in 2023, cover 21st-century skills in line with the Partnership for 21st Century Learning framework. The Partnership for 21st Century Learning framework emphasizes the importance of high-level skills such as critical thinking, problem solving, and lifelong learning. The research was conducted using the qualitative method of document analysis. To obtain the data, a descriptive analysis was performed on the relevant document, the Secondary Education Information Technology and Software Curriculum, and coding was carried out. During coding, Partnership for 21st Century Learning skills were defined as categories, and the document review was conducted in line with these skills. For the reliability and validity processes of the research, two independent researchers conducted reviews and analyses to determine which learning outcomes corresponded to which skills based on the level of agreement. In the technical and academic focus of the Secondary Education Information Technologies and Software Curriculum, information and technology literacy, critical thinking, and problem-solving skills are prominent in the learning outcomes, while communication, collaboration, entrepreneurship, and self-direction, and social and intercultural skills are represented at a more limited level in the learning outcomes due to the nature of the course, as they are skills with a high social weight. Furthermore, it has been observed that leadership and responsibility skills are not directly targeted.

Anahtar Kelimeler

• Informatics technologies and software
• P21 framework
• Document analysis
• Curriculum

Kaynakça

1. AACU. (2007). College learning for the new global century. https://nsee.memberclicks.net/assets/docs/KnowledgeCenter/IntegratingExpEduc/BooksReports/82.2.%20college%20learning%20for%20the%20new%20global%20century.pdf sayfasından erişilmiştir.
2. ACTFL. (2025). 21st Century Skills Map. https://www.actfl.org/uploads/files/general/Documents/21st_ Century_Skills_Map.pdf sayfasından erişilmiştir.
3. Akgün, M. & Atıcı, B. (2025). Bilişim Teknolojileri ve Yazılım Dersi Öğretim Programının 21. yüzyıl becerileri çerçevesinde incelenmesi. Harran Maarif Dergisi, 10(2), 180-203. https://doi.org/10.22596/hej.1714438
4. Alakoç, Z. (2003). Matematik öğretiminde teknolojik modern öğretim yaklaşımları. The Turkish Online Journal of Educational Technology, 2(1), 43-49. https://myworld1016.wordpress.com/wp-content/uploads/2017/05/matematik-c3b6c49fretiminde-teknolojik-modern-c3b6c49fretim-yaklac59fc4b1mlarc4b1.pdf sayfasından erişilmiştir.
5. Aydın, F. & Silik, Y. (2018). Teknoloji okuryazarlığı: tarihsel bir betimleme. Ihlara Eğitim Araştırmaları Dergisi, 3(2), 107-126. http://ihead.aksaray.edu.tr/tr/pub/issue/37860/437219 sayfasından erişilmiştir.
6. Bal, M. (2018). Türkçe dersinin 21. yüzyıl becerileri açısından incelenmesi. Turkish Studies, 13(4), 49-64. http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.12922
7. Balay, R. (2004). Küreselleşme, bilgi toplumu ve eğitim. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi, 37(2), 61-82. http://dx.doi.org/10.1501/Egifak_0000000097
8. Barut, E. & Kuzu, A. (2017). Türkiye ve İngiltere bilişim teknolojileri öğretim programlarının amaç, kazanım, etkinlik, ölçme ve değerlendirme süreçleri açısından karşılaştırılması. Trakya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 7(2), 721-745. https://doi.org/10.24315/trkefd.303156

9. Beers, S. (2011). 21st century skills: Preparing students for their future. https://www.yinghuaacademy.org/wp-content/uploads/2014/10/21st_century_skills.pdf sayfasından erişilmiştir.
10. Bektaş, M., Sellum, F. S., & Polat, D. (2018). Hayat bilgisi dersi öğretim programı'nın 21. yüzyıl öğrenme ve yenilikçilik becerileri açısından incelenmesi. Sakarya Üniversitesi Eğitim Dergisi 9(1), 129-147. https://doi.org/10.19126/suje.537104
11. Binkley, M., Erstad, O., Herman, J., Raizen, S., Ripley, M., Miller-Ricci, M., & Rumble, M. (2012). Defining twenty-first century skills. P. Griffın, B. McGaw, & E. Care (Ed.), Assessment and teaching of 21st century skills içinde (s. 17-66). Springer.
12. Boyacı, Ş. D. B. & Özer, M. G. (2019). Öğrenmenin geleceği: 21. yüzyıl becerileri perspektifiyle Türkçe dersi öğretim programları. Anadolu Journal of Educational Sciences International, 9(2), 708-738. https://doi.org/10.18039/ajesi.578170
13. Cansoy, R. (2018). Uluslararası çerçevelere göre 21. yüzyıl becerileri ve eğitim sisteminde kazandırılması. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 7(4), 3112-3134. https://doi.org/10.15869/itobiad.494286
14. Chang, C. S., Liu, E. F., Lee, C., Chen, N. S., Hu, D. C., & Lin, C. H. (2011). Developing and validating a media literacy self-evaluation scale (mlss) for elementary school students. The Turkish Online Journal of Educational Technology, 10(2), 63-71. https://www.researchgate.net/publication/232716607_Developing_and_validating_a_media_literacy_self-evaluation_scale_MLSS_for_ elementary_school_students sayfasından erişilmiştir.
15. Charmaz, K. (2015). Gömülü (grounded) teori yapılandırma: Nitel analiz uygulama rehberi (R. Hoş, Çev.). Seçkin.
16. Chu, S. K. W., Reynolds, R. B., Tavares, N. J., Notari, M., & Lee, C. W. Y. (2017). Twenty-first century skills and global education roadmaps. R. B. Reynolds, N. J., Tavares, & M. Notari (Ed.), 21st century skills development through inquiry-based learning içinde (s. 17-32). Springer.
17. Çakır, O. (2025). 2024 hayat bilgisi dersi öğretim programı öğrenme çıktılarının 21. yüzyıl becerileri bağlamında değerlendirilmesi. Milli Eğitim, 54(246), 837-878.
18. Çetinkaya, H. N. (2019). Bilişim teknolojileri ve yazılım dersindeki etkinliklerin bilgi işlemsel düşünme ve bazı değişkenler açısından incelenmesi. Available from ProQuest Dissertations & Theses Global. (3266817515). https://www.proquest.com/dissertations-theses/bilişim-teknolojileri-ve-yazılım-dersindeki/docview/3266817515/se-2 sayfasından erişilmiştir.
19. Çuhadaroğlu, A. (2013). Bilişsel esnekliğin yordayıcıları. Cumhuriyet International Journal of Education, 2(1), 86-101. http://cije.cumhuriyet.edu.tr/tr/pub/issue/4274/57599 sayfasından erişilmiştir.
20. Dede, C. (2010). Comparing framework for 21st century skills. J. Bellance & R. Brandt (Ed.), 21st century skills: Rethinking how students learn içinde (s. 52-76). Solution Tree.
21. Demir, E. & Aydın, A. (2023). 2018 ortaöğretim 9. sınıf kimya dersi öğretim programı kazanımlarının 21. yüzyıl becerileri açısından incelenmesi. Educational Academic Research(51), 75-90. https://doi.org/10.5152/AUJKKEF.2023.22170
22. Demir, K. & Çetin, P. (2023). 2018 Fen Bilimleri Dersi Öğretim Programının 21. yüzyıl becerileri açısından incelenmesi. Anadolu Öğretmen Dergisi, 7(1), 25-43. https://doi.org/10.35346/aod.1279320
23. Deniz, S. & Büyükalan-Filiz, S. (2022). 21. yüzyıl becerileri ve tarihi gelişimi. S. Büyükalan-Filiz (Ed.), 21. yüzyıl becerilerinin eğitime yansımaları içinde (s. 2-38). Pegem Akademi.
24. Deniz, S. & İzci, E. (2025). 2019 yılı ilkokul Türkçe dersi öğretim programının 21. yüzyıl becerilerini destekleme düzeyine ilişkin öğretmen görüşleri. Millî Eğitim, 54(246), 609-648. https://doi.org/10.37669/milliegitim.1527497
25. Denktaş, İ. B. & Ekşioğlu, S. (2023). 21. yüzyıl becerileri bağlamında ortaokul müzik öğretim programı. Trakya Eğitim Dergisi, 13(3), 1557-1578. https://doi.org/10.24315/tred.1162794
26. Elçi, A. C. & Sarı, M. (2016). Bilişim teknolojileri ve yazılım dersi öğretim programına yönelik öğrenci görüşlerinin dijital vatandaşlık bağlamında incelenmesi. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 25(3), 87-102. https://dergipark.org.tr/en/pub/cusosbil/article/353253 sayfasından erişilmiştir.
27. Eker, C. & Akar-Elekoğlu, A. (2020). Ortaokul Türkçe dersi öğretim programı kazanımlarının 21. yüzyıl becerileri açısından incelenmesi. The Journal of International Education Science, 24(7), 1-19. http://dx.doi.org/10.29228/INESJOURNAL.44584
28. EC. (2007). Key competences for lifelong learning-european referance framework. Office for Official Publications of the European Communities. https://op.europa.eu/en/publication-detail/-/publication/5719a044-b659-46de-b58b-606bc5b084c1 sayfasından erişilmiştir.
29. Eragamreddy, N. (2013). Teaching creative thinking skills. International Journal of English Language & Translation Studies, 1(2), 124-145. https://www.academia.edu/4481527/Teaching_Creative_Thinking_Skills_by_Dr_Nagamurali_Eragamreddy_Libya sayfasından erişilmiştir.
30. Erdamar, G. & Barası, M. (2021). 21. yüzyıl becerileri açısından ortaokul Türkçe dersi öğretim programı. TEBD, 19(1), 312-342. https://doi.org/10.37217/tebd.868788
31. Fidan, M. (2016). Examination of information technologies and software curriculum’ objectives according to information ethics. Kastamonu Education Journal, 24(4), 1641-1654. https://dergipark.org.tr/tr/pub/kefdergi/article/322588 sayfasından erişilmiştir.
32. Fidan, M. & Debbağ, M. (2019). Bilişim teknolojileri ve yazılım dersi öğretim programının teknoloji okuryazarlığı boyutları açısından incelenmesi. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi(50), 22-50. https://doi.org/10.21764/maeuefd.342552
33. Florea, N. M. & Hurjui, E. (2015). Critical thinking in elementary school children. The 6th International Conference Edu World 2014 “Education Facing Contemporary World Issues”da sunulmuş bildiri, 7-9 Kasım, Brasov, Romania.
34. Gelen, İ. (2017). P21-program ve öğretimde 21. yüzyıl beceri çerçeveleri (ABD uygulamaları). Disiplinlerarası Eğitim Araştırmaları Dergisi, 1(2), 15-29. https://dergipark.org.tr/tr/pub/jier/issue/33877/348852 sayfasından erişilmiştir.
35. Göçer, G. (2020). Bilişim teknolojileri ve yazılım dersi öğretim programının Eisner’ın eğitsel eleştiri modeline göre değerlendirilmesi. (Doktora Tezi). https://tez.yok.gov.tr/ sayfasından erişilmiştir.
36. Gülbahar, Y. & Kalelioğlu, F. (2018). Bilişim teknolojileri ve bilgisayar bilimi: öğretim programı güncelleme süreci. Millî Eğitim Dergisi, 47(217), 5-23.
37. Hazzan, O. & Har-Shai, G. (2014). Teaching and learning computer science soft skills using soft skills: the students' perspective. Proceedings of the 45th ACM Technical Symposium on Computer Science Education, 567-572. https://doi.org/10.1145/2538862.2538885
38. Işıkgöz, M. E. (2021). Ortaokul beden eğitimi ve spor dersi öğretim programı kazanımlarının 21. yüzyıl becerileri açısından incelenmesi. Artuklu İnsan ve Toplum Bilim Dergisi, 1(6), 71-84. https://doi.org/10.46628/itbhssj.912031 Kalemkuş, F. & Bulut-Özbek, M. (2021). 21. yüzyıl becerileri konusunda araştırma eğilimleri: 2000-2020 (ocak ayı). Manas Sosyal Araştırmalar Dergisi, 10(2), 878-900. https://doi.org/10.33206/mjss.774848
39. Kalemkuş, J. (2021). Fen bilimleri dersi öğretim programı kazanımlarının 21. yüzyıl becerileri açısından incelenmesi. Anadolu Journal of Educational Sciences International, 11(1), 63-87. https://doi.org/10.18039/ajesi.800552
40. Karaduman, S. (2019). Yeni medya okuryazarlığı: Yeni beceriler/olanaklar/riskler. Erciyes İletişim Dergisi, 6(1), 683-700. https://doi.org/10.17680/erciyesiletisim.484193
41. Karaman, G. & Karaman, U. (2019). 2012 Ve 2017 bilişim teknolojileri ve yazılım dersi öğretim programlarının karşılaştırılması. Kastamonu Education Journal, 27(1), 309-318. https://doi.org/10.24106/kefdergi.2543
42. Kardeş, S. (2020). Okul öncesi eğitim programının 21. yüzyıl becerileri ve STEAM eğitimi bağlamında incelenmesi. Eğitimde Kuram ve Uygulama, 16(2), 109-119. https://doi.org/10.17244/eku.703361
43. Koçin, B. & Tuğluk, M. N. (2020). 2013 okul öncesi eğitim programının 21. yüzyıl becerileri açısından incelenmesi. Ulakbilge Sosyal Bilimler Dergisi, 8(49), 621-649. https://dx.doi.org/10.7816/ulakbilge-08-49-01
44. Kurbanoğlu, S. S. (2010). Bilgi okuryazarlığı: kavramsal bir analiz. Türk Kütüphaneciliği, 24(4), 723-747. https://dergipark.org.tr/tr/pub/tk/issue/48858/622490 sayfasından erişilmiştir.
45. Kurudayıoğlu, M. & Soysal, T. (2019). 2018 Türkçe dersi öğretim programı kazanımlarının 21. yüzyıl becerileri açısından incelenmesi. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 5(2), 483-496. https://doi.org/10.31592/aeusbed.621132
46. Lemke, C. (2002). EnGauge 21st century skills: Digital literacies for a digital age. NCREL & Metiri Group. https://www.researchgate.net/publication/234731444_enGauge_21st_Century_Skills_Digital_Literacies_for_a_Digital_Age sayfasından erişilmiştir.
47. Leu, D. J. Jr. & Kinzer, C. K. (2000). The convergence of literacy ınstruction with networked technologies for information and communication. Reading Research Quarterly, 35, 108-127. https://doi.org/10.1598/RRQ.35.1.8 Lindner, J. (2018). Entrepreneurship education for a sustainable future. Discourse and Communication for Sustainable Education, 9(1), 115-127. http://dx.doi.org/10.2478/dcse-2018-0009
48. Marzano, R. J. & Heflebower, T. (2012). Teaching and assessing 21st century skills. Marzano Research Laboratory.
49. Matturro, G. (2013). Soft skills in software engineering: A study of its demand by software companies in Uruguay. 2013 6th International Workshop on Cooperative and Human Aspects of Software Engineering (CHASE) içinde (s. 133-136). IEEE. https://www.researchgate.net/profile/ Gerardo-Matturro/publication/261319803_Soft_skills_in_software_engineering_A_study_of_ its_demand_by_software_companies_in_Uruguay/links/5542217c0cf24107d392b867/Soft-skills-in-software-engineering-A-study-of-its-demand-by-software-companies-in-Uruguay.pdf sayfasından erişilmiştir.
50. MEB. (2023). Ortaöğretim Bilişim Teknolojileri ve Yazılım Dersi Öğretim Programı. https://mufredat.meb.gov.tr/ProgramDetay.aspx?PID=1663 sayfasından erişilmiştir.
51. Merriam, S. B. (2013). Nitel araştırma: Desen ve uygulama için bir rehber (S. Turan, Çev.). Nobel.
52. Miles, M. B. & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis. (2. b.). Sage.
53. MYK. (2015). Türkiye yeterlilikler çerçevesi. Mesleki Yeterlilik Kurumu. https://www.myk.gov.tr/images/articles/editor/130116/TYC_teblig_2.pdf sayfasından erişilmiştir.
54. National Association for Media Literacy Education. (2025). Media literacy defined. https://namle.org/resources/media-literacy-defined/ sayfasından erişilmiştir.
55. NRC. (2011). Assessing 21st century skills: Summary of a workshop. The National Academies. https://doi.org/10.17226/13215
56. OECD. (2015). Skills for social progress: The power of social and emotional skills. OECD. https://doi.org/10.1787/9789264226159-en
57. Otuz, B., Görkaş-Kayabaşı, B., & Ekici, G. (2018). 2017 sosyal bilgiler dersi öğretim programı beceri ve değerlerinin anahtar yetkinlikler açısından analizi. Kuramsal Eğitimbilim Dergisi, 11(4), 944-972. https://doi.org/10.30831/akukeg.409791
58. Öğretir-Özçelik, A. D. & Tuğluk, M. N. (2020). Eğitimde ve endüstride 21. yüzyıl becerileri. Pegem Akademi.
59. Özdemir, S. (2000). Eğitimde örgütsel yenileşme (5. b.). Pegem.
60. Özden, Y. (2002). Eğitimde dönüşüm: eğitimde yeni değerler (4. b.). Pegem.
61. Özeren, E. (2022). Proje tabanlı öğrenmede sabit ve paylaşılan liderlik uygulamaları ile desteklenmiş blok tabanlı kodlama öğretiminin bilgi işlemsel düşünmeye, güdülenmeye ve kodlama eğitimine yönelik tutuma etkisi. (Yüksek Lisans Tezi). https://tez.yok.gov.tr/ sayfasından erişilmiştir.
62. P21-Battelle for Kids. (2019a). Framework for 21st century learning definitions. https://static.battelleforkids.org/documents/p21/p21_framework_definitionsbfk.pdf sayfasından erişilmiştir.
63. P21-Battelle for Kids. (2019b). Framework for 21st century learning. https://static.battelleforkids.org/documents/p21/P21_Framework_Brief.pdf sayfasından erişilmiştir.
64. Rahman, M. M. (2019). 21st century skill “problem solving”: defining the concept. Asian Journal of Interdisciplinary Research, 2(1), 64-74. https://doi.org/10.34256/ajir1917
65. Rahman, M. M., Sopandi, W., Widya, R. N., & Yugafiat, R. (2019). Literacy in the context of communication skills for the 21st century teacher education in primary school student. International Journal of Science and Applied Science: Conference Series, 3(1), 101-108. https://jurnal.uns.ac.id/ijsascs/article/view/32462/25876 sayfasından erişilmiştir.
66. Salih, P. & Erikli-Selek, S. (2023). 21. yüzyıl becerileri: gençlerin algısı. Gazi.
67. Sarıkoz, A. & Bangir-Alpan, G. (2019). Öğrenci ve öğretmen bakış açısıyla bilişim teknolojileri ve yazılım dersi. Kastamonu Eğitim Dergisi, 27(4), 1595-1607. https://doi.org/10.24106/kefdergi.3159
68. Sulaiman, N. D. & Shahrill, M. (2015). Engaging collaborative learning to develop students’ skiıls of the 21st century. Mediterranean Journal of Social Sciences, 6(4), 544-552. http://dx.doi.org/10.5901/mjss.2015.v6n4p544 Suto, I. (2013). 21st century skills: ancient, ubiquitous, enigmatic? Research Matters: A Cambridge Assessment Publication, 15, 2–8. https://www.cambridgeassessment.org.uk/Images/130437-21st-century-skills-ancient-ubiquitous-enigmatic-.pdf sayfasından erişilmiştir.
69. Şengül-Bircan, T. (2024). 21. yüzyılda yaşamboyu öğrenme yolunda öğretmen adaylarının bilgi okuryazarlığı düzeyini anlamak. Academıc Social Resources Journal, 9(1), 67-76. https://asrjournal.org/files/asrjournal/07b5c2bc-d7fe-4c8c-9388-a3bcf5754830.pdf sayfasından erişilmiştir.
70. Şengül, S., Elmalı, E. N., & Çorbacı, Z. (2021a). İlköğretim matematik dersi öğretim programlarının 21. yüzyıl becerileri açısından incelenmesi. Pearson Journal of Social Sciences & Humanities, 6(16), 332-353. http://dx.doi.org/10.46872/pj.446
71. Şengül, S., Kaplan, E. M., Atabay, Y., Tutkun, N., & Yıldız, B. (2021b). 21. yüzyıl becerileri bağlamında ortaöğretim matematik dersi öğretim programlarının incelenmesi. Pearson Journal of Social Sciences & Humanities, 6(16), 113-134. http://dx.doi.org/10.46872/pj.412
72. Taşkıran, N. Ö. (2007). Medya okuryazarlığına giriş (2. b.). Beta.
73. Topçu, M. S. & Çiftçi, A. (2018). 21. yüzyıl becerileri ve STEM. A. D. Öğretir-Özçelik & M. N. Tuğluk (Ed.), Eğitimde ve endüstride 21. yüzyıl becerileri içinde (s. 95-118). Pegem Akademi.
74. Trilling, B. & Fadel, C. (2009). 21st century skills: learning for life in our times. Jossey-Bass.
75. Türk, H. (2022). 21. yüzyıl yetkinliği olarak küresel okuryazarlık eğitimi (Kuramsal dayanaklar, kavramsal çerçeve, yetkinlik alanları ve öğretim yaklaşımları). Pegem Akademi.
76. Uçak, S. & Erdem, H. H. (2020). Eğitimde yeni bir yön arayışı bağlamında ‘21. yüzyıl becerileri ve eğitim felsefesi’. Uşak Üniversitesi Eğitim Araştırmaları Dergisi, 6(1), 76-93. https://doi.org/10.29065/usakead.690205
77. Ülger, K. (2014). Öğrencilerin yaratıcı düşünme gelişimlerinin incelenmesi. Eğitim ve Bilim Dergisi, 39(175), 275-284. https://doi.org/10.15390/EB.2014.2160
78. Vega, E. M. A., Fernandez, M. T., & Marcos, J. M. A. (2024). Social skills in primary education: Influential variables in intercultural contexts. Journal of Education and e-Learning Research, 11(3), 539-547. https://doi.org/10.20448/jeelr.v11i3.5887
79. Yalçın, A. & Tural, A. (2023). 21. yüzyıl becerileri ışığında sosyal bilgiler öğretim programının incelenmesi. Türkiye Bilimsel Araştırmalar Dergisi, 8(1), 1-9.
80. Yalçın, S. (2018). 21. yüzyıl becerileri ve bu becerilerin ölçülmesinde kullanılan araçlar ve yaklaşımlar. Ankara University Journal of Faculty of Educational Sciences (JFES), 51(1), 183-201. https://doi.org/10.30964/auebfd.405860
81. Yeşilyurt, E. (2020). Yaratıcılık ve yaratıcı düşünme: tüm boyut ve paydaşlarıyla kapsayıcı bir derleme çalışması. Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 15(25), 3874-3915. https://doi.org/10.26466/opus.662721
82. Yin, R. K. (2016). Qualitative research from start to finish (2. b.). The Guilford. https://eli.johogo.com/Class/Qualitative%20Research.pdf sayfasından erişilmiştir.
83. Yıldırım, A. & Şimşek, H. (2016). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (10. b.). Seçkin.
84. Yıldırım, A. & Şimşek, H. (2018). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (11. b.). Seçkin.
85. Yıldırım, A. & Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (12. b.). Seçkin.
86. Yorulmaz, A., Çekirdekçi, S., & Önal, H. (2022). İlkokul matematik dersi öğretim programının 21. yüzyıl becerilerine göre incelenmesi. Yıldız Eğitim Araştırmaları Dergisi, 6(2), 95-105. https://izlik.org/JA35DB35XN
87. Yurtcu, G. & Aktan, O. (2024). Din kültürü ve ahlak bilgisi öğretim programı ders kazanımlarının 21. yüzyıl becerileri açısından incelenmesi. Türkiye Din Eğitimi Araştırmaları Dergisi, 17, 13-50. https://doi.org/10.53112/tudear.1414407
88. Wagner, T. (2014). The global achievement gap: Why even our best schools don’t teach the new survival skills our children need and what we can do about it. Basic Books.
89. World Bank. (2010). Stepping up skills: For more jobs and higher productivity (Publication number. 55566). https://documents1.worldbank.org/curated/en/538131468154167664/pdf/555660WP0Box341101061141CT01PUBLIC1.pdf sayfasından erişilmiştir.