EROY-EV Ölçeği ile Ebeveyn Erken Okuryazarlık Farkındalığının Demografik Özelliklere Göre İncelenmesi

Öz

Bu çalışma, 0–6 yaş aralığında çocuğu bulunan ebeveynlerin erken okuryazarlık farkındalıklarını incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırmada veri toplama aracı olarak Erken Okuryazarlık Ev Ortamı Ölçeği ve demografik bilgi formu kullanılmıştır. Veriler, Google Form aracılığıyla çevrim içi olarak toplanmış ve SPSS 25 paket programı ile analiz edilmiştir. Analiz sonuçları, ebeveynlerin erken okuryazarlık farkındalık düzeylerinin yaş, cinsiyet, eğitim durumu, sosyoekonomik düzey ve çocuk sayısı gibi değişkenlere göre anlamlı farklılıklar gösterdiğini ortaya koymuştur. Özellikle kadın ebeveynlerin, 30–35 yaş aralığında olanların, lisansüstü eğitim düzeyine sahip bireylerin ve geliri asgari ücretin üzerinde olanların erken okuryazarlık inançlarının ve ev ortamını destekleyici uygulamalarının daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Elde edilen bulgular, ailelerin erken çocukluk döneminde okuryazarlık gelişiminde belirleyici bir role sahip olduğunu vurgulamakta ve ebeveynlere yönelik farkındalık artırıcı eğitim programlarının yaygınlaştırılmasının önemine işaret etmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Ev ortamı
• Erken çocukluk
• Ebeveyn
• Çocuk

An Examination of Parents’ Early Literacy Awareness According to Demographic Characteristics Using the EROY-EV Scale

Öz

This study aims to examine the early literacy awareness of parents with children aged 0–6 years. The Early Literacy Home Environment Scale and a demographic information form were used as data collection tools. The data were collected online through Google Forms and analyzed using the SPSS 25 software package. The results revealed that parents’ early literacy awareness levels differed significantly according to variables such as age, gender, educational background, socioeconomic status, and number of children. In particular, female parents, those aged 30–35, individuals with postgraduate education, and those whose income was above the minimum wage demonstrated higher levels of early literacy beliefs and home literacy-supportive practices. The findings emphasize that families play a crucial role in supporting literacy development during early childhood and highlight the importance of expanding awareness-raising education programs targeting parents in this field.

Anahtar Kelimeler

• Home enviroment
• Early childhood
• Parent
• Child

Kaynakça

1. Altıparmak, S. (2010). Parental perceptions on emergent literacy in early childhood year. (Yüksek Lisans Tezi). https://tez.yok.gov.tr/ sayfasından erişilmiştir.
2. Arıcı, M. & Tüfekci-Akcan, A. (2019). Okul öncesi dönemde anne-çocuk birlikte hikâye kitabı okuma davranışlarının incelenmesi. Yaşadıkça Eğitim, 33(1), 100-120. https://izlik.org/JA39KM78ZN sayfasından erişilmiştir.
3. Bayraktar, V. & Demir, S. (2016). Sosyoekonomik durumun çocukların okuryazarlık becerileri üzerindeki etkisi. Eğitim Araştırmaları Dergisi, 8(4), 123-137.
4. Bee, H. & Boyd, D. (2019). Çocuk gelişimi psikolojisi (D. M. Siyez, Çev. Ed.). Kaknüs.
5. Berk, L. E. (2018). Bebekler ve çocuklar: Doğum öncesinden orta çocukluğa (N. Aral, Çev. Ed.). Nobel.
6. Bracken, S. S. & Fischel, J. E. (2008). Family reading behavior and early literacy skills in preschool children from low-income backgrounds. Early Education and Development, 19(1), 45-67.
7. Bus, A. G. (2001). Joint caregiver-child storybook reading: A route to literacy development. S. B. Neuman & D. K. Dickinson (Ed.), Handbook of early literacy research içinde (s. 179–191). Guilford.
8. Büyüköztürk, Ş. (2018). Araştırma yöntemleri (24. b.). Pegem.

9. Cengiz, Ö. (2013). Türk annelerin çocuklarına kitap okurken kullandıkları dil. Edebiyat Fakültesi Dergisi, 30(1), 97-114.
10. Çelebi-Öncü, E. (2016). Etkileşimli kitap okumanın beş-altı yaş çocuklarının sosyal durumlara yaklaşımlarına etkisinin incelenmesi. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 4(4), 489-503.
11. Çetinkaya, Z. & Alisinanoğlu, F. (2014). Ebeveyn okuryazarlığının çocuk gelişimine etkisi. Çocuk Eğitimi ve Gelişimi Dergisi, 5(2), 50-62.
12. Çinbay, G. & Akduman, G. G. (2025). Bilinçli farkındalık (mindfulness) temelli erken okuryazarlık eğitim programının çocukların 21. yüzyıl becerilerine etkisi. Adnan Menderes Üniversitesi Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 16(1), 30-39.
13. Enerem, D. (2018). 60-72 ay arası çocuklarda erken okuryazarlık becerilerinin çeşitli değişkenler açısından incelenmesi. (Yüksek Lisans Tezi). https://tez.yok.gov.tr/ sayfasından erişilmiştir.
14. Ergül, D. & Arıkan, A. (2024). Alt sosyoekonomik bağlamda ailelerin sundukları ev erken okuryazarlık deneyimlerinin betimlenmesi. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 12(3), 530-548. https://doi.org/10.16916/aded.1462573
15. Ergül, C., Sarıca, A. D., Akoğlu, G., & Karaman, G. (2017). The home literacy environments of Turkish kindergarteners: Does SES make a difference? International Journal of Instruction, 10(1), 187-202. http://doi.org/10.12973/iji.2017.10112a
16. Greenwood, P., Hutton, J., Dudley, J., & Horowitz-Kraus, T. (2019). Maternal reading fluency is associated with functional connectivity between the child’s future reading network and regions related to executive functions and language processing in preschool-age children. Brain and Cognition, 131, 87–93. https://doi.org/10.1016/j.bandc.2018.11.010
17. Horowitz-Kraus, T., Hutton, J., Philean, K. J., & Holland, S. K. (2017). Better maternal reading fluency is related to stronger functional connectivity in future reading networks in preschool children. Cognitive Neuroscience Society.
18. Işıkoğlu-Erdoğan, N., Atan, A., Asar, H., Mumcular, F., Yüce, A., Kiraç, M., & Kilimlioğlu, Ç. (2016). Ebeveyn ve öğretmenlerin birlikte hikâye okuma etkinliklerinin incelenmesi. İlköğretim Online, 15(1), 125-135. https://doi.org/10.17051/io.2016.05211
19. Işıtan, S., Saçkes, M., & Biber, K. (2020). Erken okuryazarlık becerilerinin ev ortamında desteklenmesi. Yaşadıkça Eğitim, 34(2), 284-298.
20. Karaahmetoğlu, B. & Turan, F. F. (2022). Erken Okuryazarlık Ev Ortamı Ölçeği’nin (EROY-EV) geçerlik ve güvenirlik çalışması. Cumhuriyet Uluslararası Eğitim Dergisi, 11(3), 479-487.
21. Kotaman, H. (2008). Türk ana babalarının çocuklarının eğitim öğretimlerine katılım düzeyleri. Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 21(1), 135-149.
22. Okuyucu-Akdaş, E. & Deniz, Ü. (2015). Anasınıfına devam eden çocukların kitap ile birlikteliklerine ve ailelerinin özelliklerine göre okuma olgunluklarının incelenmesi. Uluslararası Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 2015(4), 15-27.
23. Özbek-Ayaz, C., Güleç, H., & Şahin, Ç. (2017). Ailelerin, çocuklarıyla birlikte gerçekleştirdikleri okuma aktivitelerinin düzeyini belirleme. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi (KEFAD), 18(1), 1-19.
24. Özdemir, B. & Kaya, E. (2020). Erken çocukluk dönemi okuryazarlık becerileri: Ebeveyn ve çocuk ilişkisi. Okul Öncesi Eğitim Dergisi, 9(1), 45-60.
25. Özer, E., Alagöz, Y., & Teke, A. (2025). Okul öncesi dönemde gelişimsel yetersizliği olan çocuğa sahip ebeveynlerin etkileşimli kitap okuma becerilerinin incelenmesi. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, 29(1), 110-126.
26. Piştav-Akmeşe, P. & Sezgin-Küçük, D. (2022). İşitme kayıplı çocukların erken okuryazarlık becerileri. Okuryazarlık Araştırmaları Dergisi, 10(2), 101-120.
27. Santrock, J. W. (2016). Çocuk gelişimi (G. Yüksel, Çev. Ed.). Nobel.
28. Şahin, A. & Kılıç, A. (2018). Ebeveyn okuryazarlığının artırılmasına yönelik programların değerlendirilmesi. Eğitim ve Sosyal Bilimler Dergisi, 11(3), 88-102.
29. Taylor, N. A., Greenberg, D., & Terry, N. P. (2016). The relationship between parents’ literacy skills and their preschool children’s emergent literacy skills. Journal of Research and Practice for Adult Literacy, Secondary, and Basic Education, 5(2), 5-16.
30. Tercanlı-Metin, G. & Gökçay, G. (2014). Bebeklik ve erken çocukluk döneminde kitap okumanın çocuk gelişimine etkileri. Eğitim ve Bilim Dergisi, 39(175), 23-35.
31. Turan, F. & Akoğlu, G. (2014). Okul öncesi dönemde ev okuryazarlık ortamı ve fonolojik farkındalık becerileri. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 29(3), 153-166.
32. Turan, R. C. & Akyol, H. (2025). Etkileşimli okumaya dayalı lisansüstü tezlerin incelenmesi. Harran Maarif Dergisi, 10(1), 129-161.
33. Weigel, D. J., Martin, S. S., & Bennett, K. K. (2006). Contributions of the home literacy environment to preschool aged children’s emerging literacy and language skills. Early Child Development and Care, 176(3-4), 357-378. https://psycnet.apa.org/doi/10.1080/03004430500063747 sayfasından erişilmiştir.
34. Wildova, R. & Kropáčková, J. (2015). Early childhood pre-reading literacy development. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 191, 99-113. https://doi.org/10.1006/jvbe.1999.1710
35. Yalavaç, N. (2020). Etkileşimli kitap okumanın erken okuryazarlık becerilerine etkisi. (Yüksek Lisans Tezi). https://tez.yok.gov.tr/ sayfasından erişilmiştir.