The 2024 Turkish Language Curriculum and Functional Grammar: An Examination of Language Structure Activities in the 5th Grade Textbook

Öz

The aim of this study is to examine the language structure activities in the 5th grade Turkish textbook prepared according to the 2024 Secondary School Turkish Language Curriculum in line with functional grammar teaching criteria. The study was conducted using the document analysis method, and the activities in the textbook were analysed based on a list of criteria created by the researchers, which was accepted as reflecting the functional grammar approach during the data collection process. The analysis conducted through descriptive analysis revealed that the criteria for functional grammar teaching were largely reflected in the activities in the textbook and that the activities generally aligned with the fundamental principles of functional grammar teaching. It was determined that language structure activities generally had meaning-based and context-focused characteristics, and that many activities were designed in such a way that students could understand the function of a grammar rule within a text and intuitively grasp it based on context and could exemplify the knowledge they had learned in different contexts. However, it was determined that writing and speaking activities that enabled students to establish connections between their prior knowledge and new information, guided them towards discovering grammar rules, and applied the rules they had learned were open to improvement. In this context, it is recommended that field studies based on teacher and student opinions be included to enable a more comprehensive evaluation of teaching practices.

Anahtar Kelimeler

• Turkish education
• Grammar teaching
• Functional grammar approach
• Secondary school Turkish language textbook

2024 Türkçe Dersi Öğretim Programı ve İşlevsel Dil Bilgisi: 5. Sınıf Ders Kitabı Dil Yapıları Etkinlikleri Üzerine Bir İnceleme

Öz

Araştırmanın amacı, 2024 Ortaokul Türkçe Dersi Öğretim Programı’na göre hazırlanan 5. sınıf Türkçe ders kitabındaki dil yapıları etkinliklerini işlevsel dil bilgisi öğretimi ölçütleri doğrultusunda incelemektir. Çalışma doküman incelemesi yöntemiyle yürütülmüş, veri toplama sürecinde işlevsel dil bilgisi yaklaşımını yansıttığı kabul edilen ve araştırmacılar tarafından oluşturulan ölçüt listesi temel alınarak ders kitabındaki etkinlikler çözümlenmiştir. Betimsel analiz yoluyla gerçekleştirilen çözümleme sonucunda, işlevsel dil bilgisi öğretimi ölçütlerinin ders kitabındaki etkinliklere büyük ölçüde yansıtıldığı ve etkinliklerin genel anlamda işlevsel dil bilgisi öğretiminin temel ilkeleriyle örtüştüğü görülmüştür. Dil yapıları etkinliklerinin genel olarak anlam temelli ve bağlam odaklı özellikler taşıdığı, birçok etkinliğin öğrencilerin dil bilgisi kuralının işlevini metin içinde görerek ve bağlamdan hareketle sezerek kavrayabilecekleri ve öğrendikleri bilgiyi farklı bağlamlarda örneklendirebilecekleri şekilde tasarlandığı tespit edilmiştir. Buna karşın, öğrencilerin ön bilgileriyle yeni bilgi arasında bağ kurabilmelerini, dil bilgisi kurallarını keşfetmeye yönlendirilmelerini ve öğrenilen kuralları uygulayabilmelerini sağlayan yazma ve konuşma çalışmalarının geliştirilmeye açık olduğu belirlenmiştir. Bu çerçevede, öğretim uygulamalarının daha kapsamlı biçimde değerlendirilebilmesi için öğretmen ve öğrenci görüşlerine dayalı saha araştırmalarına yer verilmesi önerilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Türkçe eğitimi
• Dil bilgisi öğretimi
• İşlevsel dil bilgisi yaklaşımı
• Ortaokul Türkçe ders kitabı

Kaynakça

1. Aghayeva, G. (2023). Integration of the teaching of grammar by language aspects. Qədim Diyar: Beynəlxalq Onlayn Elmi Jurnal, 5(7), 41-43. https://doi.org/10.36719/2706-6185/25/41-43
2. Aksan, M. (1993). Dilbilimde işlevci-biçimci yaklaşım. Dilbilim Araştırmaları Dergisi, 4, 189-200.
3. Arslan, S. & Göçer, A. (2024). Türkçe eğitiminde metin temelli işlevsel dil bilgisi öğretimine yönelik bir eylem araştırması. Avrasya Dil Eğitimi ve Araştırmaları Dergisi, 8(2), 25-58.
4. Ay, V. (2020). MEB 5. sınıf Türkçe ders kitabındaki dil bilgisi etkinliklerinin değerlendirilmesi (Nevşehir örneği). (Yüksek Lisans Tezi). https://tez.yok.gov.tr/ sayfasından erişilmiştir.
5. Aydın, İ., Uyar, Y. E., & Yılmaz-Akpınar, M. (2024). Türkçe öğretmenlerinin dil bilgisi öğretimine ilişkin görüşleri üzerine bir değerlendirme. Dokuz Eylül Üniversitesi Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, (61), 2416-2435. https://doi.org/10.53444/deubefd.1474510
6. Bailey, K. D. (1994). Methods of social research (4. b.). Simon & Schuster.
7. Barbour, R. S. (2001). Checklists for improving rigour in qualitative research: A case of the tail wagging the dog? Education and Debate, 322(7294), 1115-1117. https://doi.org/10.1136/bmj.322.7294.1115
8. Benzer, A. (2010). İşleve dayalı dil bilgisi: Türkçede tahmin ve ihtimal anlatımları. Modern Türklük Araştırmaları Dergisi, 7(3), 144-153. http://doi.org/10.1501/MTAD.7.2010.3.50

9. Benzer, A. (2023). Dil öğretiminde işlevsel dil bilgisi (4. b.). Pegem.
10. Bozkurt-Güvenek, S. (2024). İşlevsel dil bilgisi açısından “dolaylı tümleç/ yer tamlayıcısı” ve Türkçe öğretimindeki yeri. XI. Yıldız Uluslararası Sosyal Bilimler Kongresi’nde sunulmuş bildiri, 25-26 Aralık, İstanbul, Türkiye.
11. Creswell, J. W. (2023). Nitel araştırmacılar için 30 temel beceri (H. Özcan, Çev.). Anı.
12. Çakır, K. (2024). 8. sınıf Türkçe ders kitabındaki dil bilgisi etkinliklerinin sezdirme yöntemine uygunluğu bakımından incelenmesi. (Yüksek Lisans Tezi). https://tez.yok.gov.tr/ sayfasından erişilmiştir.
13. Çeçen, M. A. & Mete, G. (2011). 6-8. sınıflarda dil bilgisi etkinliklerine ilişkin öğretmen görüşleri. Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 3(5), 47-62.
14. Çelik, S. (2024). Sekizinci sınıf Türkçe ders kitabındaki cümlenin ögeleri ile ilgili etkinliklerin işlevsel dil bilgisi ve öğretmen değerlendirmeleri açısından incelenmesi. (Yüksek Lisans Tezi). https://tez.yok.gov.tr/ sayfasından erişilmiştir.
15. Çer, E. (2016). Türkçe öğretiminde etkinlikler. Anı.
16. Çiçek, S. (2021). Türkçede çatı kavramı, yönetme ve bağlama kuramına göre çatı öğretimi. (Doktora Tezi). https://tez.yok.gov.tr/ sayfasından erişilmiştir.
17. Çiçek, S. (2023). Ana dili olarak Türkçe öğretiminde işlevsel dilbilgisinin kullanımı ve etkinlik örnekleri. Yazıtlardan Dijitale Türkçe: Cumhuriyet’in 100. Yılına Armağan Sempozyumu’nda sunulmuş bildiri, 28-29 Ekim, İstanbul, Türkiye.
18. Çiçek, S. & Karatay, H. (2023). Functions and teaching its spelling of -de morphology and de conjunction. Eğitim ve Bilim Dergisi, 48(214), 249-267. http://dx.doi.org/10.15390/EB.2023.12079
19. Çiçek, S. (2024). Türkçe dersi öğretim programları ile Türkçe ders kitaplarında ses olayları konusunun öğretimi ve işlevsel dilbilgisine göre etkinlik önerileri. Sinop Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 8[Eğitim Bilimleri Özel Sayısı], 200-222. https://doi.org/10.30561/sinopusd.1582449
20. Demirel, A. (2023). Ortaokullarda dil bilgisi öğretiminin uygulamadaki güncel durumu: Sorunlar devam ediyor mu? TEBD, 21(1), 402-424. https://doi.org/10.37217/tebd.1125739
21. Derewianka, B. & Jones, P. (2010). From traditional grammar to functional grammar: Bridging the divide. NALDIC Quarterly, 8(1), 6-17. https://ro.uow.edu.au/sspapers/1001 sayfasından erişilmiştir.
22. Dotson, E. K. (2006). The effects of deductive and guided inductive approaches on the learning of grammar in an advanced college French course. (Doktora Tezi). ProQuest Dissertations and Theses database. (UMI No. 3423055.)
23. Ekinci-Çelikpazu, E. (2015). Ortaokul 5-8. sınıf Türkçe dil bilgisi öğretimi üzerine bir inceleme. Electronic Turkish Studies, 10(15), 333-360.
24. Ekşi, S., Kır, N., & Benzer, A. (2021). Dil bilgisi öğretimine ilişkin öğretmen ve öğrenci görüşleri. Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 1(1), 58-79.
25. Epçaçan, C. (2014). Functional linguistics as for linguistic applications in Turkish language teaching. Procedia-Social and Behavioral Sciences, (116), 5063-5069. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2014.01.1074
26. Erkman-Akerson, F. (2016). Türkçe örneklerle dile genel bir bakış. Bilge Kültür Sanat.
27. Eroğlu-Çopur, D. (2022). Dil bilgisi konularını sezdirerek öğretmede metin temelli dijital öykünün etkisi. Turkish Studies-Education, 17(6), 1455-1485. https://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.64431
28. Fauzi, A. & Putra, K. A. (2022). Reconstructing grammar exercises: A systemic functional grammar approach. Tadris: Jurnal Keguruan dan Ilmu Tarbiyah, 7(2), 397-407. https://doi.org/10.24042/tadris.v7i2.14051
29. Ghafar, Z. N. & Sawalmeh, M. H. (2024). Exploring the pedagogical significance of grammar: A comprehensive review of its role in language learning and teaching. British Journal of Applied Linguistics, 4(1), 13–16. https://doi.org/10.32996/bjal.2024.4.1.2
30. Göçer, A. (2015). Temel dil becerilerinin geliştirilmesinde dil bilgisi öğrenme alanının yeri, işlevi ve öğretimi: Bütünlük ilkesi ve tümevarım yöntemi ekseninde tematik bir yaklaşım. Eğitim ve Öğretim Araştırmaları Dergisi, 4(1), 233-242.
31. Güneş, F. (2013). Yapılandırmacı yaklaşımla dil bilgisi öğretimi. Eğitimde Kuram ve Uygulama, 9(3), 171-187.
32. Güney, N., Aytan, T., & Özer, A. (2012). Türkçe öğretmenlerinin kavratma güçlükleri. Turkish Studies Journal, 7(4), 1917-1937.
33. Güral, E. (2023). Ortaokul Türkçe ders kitaplarında Türkçedeki görevli dil ögelerinin öğretiminin işlevsel dil bilgisi öğretimi açısından incelenmesi. (Yüksek Lisans Tezi). https://tez.yok.gov.tr/ sayfasından erişilmiştir.
34. Güven, A. Z. & Sert, Ş. (2024). Ortaokul Türkçe ders kitaplarının işlevsel dil bilgisi kuramı bakımından incelenmesi. International Journal of Languages’ Education and Teaching (IJLET), 12(3), 54-73.
35. Halliday, M. A. K. (1994). An introduction to functional grammar (2. b.). Edward Arnold.
36. İnan-Yıldız, F. & Benzer, A. (2021). Somut işlem dönemi dil kullanıcılarının dil bilgisi hakkındaki bilgi, metafor ve yansımaları. Dil Dergisi, 172(2), 96-132. https://doi.org/10.33690/dilder.895419
37. İşcan, A. (2007). İşlevsel dil bilgisinin Türkçe öğretimindeki yeri. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 9(1), 253-258.
38. Johnson, B. & Christensen, L. (2014). Eğitim araştırmaları: Nicel, nitel ve karma yaklaşımlar (S. B. Demir, Çev. Ed.). Eğiten.
39. Kanat, A. (2016). İlköğretim ikinci kademe Türkçe ders kitaplarında metinlerin dil bilgisi konularıyla ilişkisi üzerine inceleme. (Yüksek Lisans Tezi). https://tez.yok.gov.tr/ sayfasından erişilmiştir.
40. Karagöz, M. & Oryaşın, U. (2014). Türkçe ders kitaplarındaki dil bilgisi etkinliklerinin metinlerle ilişkisi. Journal of Research in Education and Teaching, 3(2), 187-194.
41. Karatay, H. & Çiçek, S. (2022). Mi’nin işlevleri ve yazımının öğretimi. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 22(4), 1563-1581. https://doi.org/10.17240/aibuefd.2022.22.74506-1104035
42. Kaya, M. & Aydın, E. (2024). 2019 Türkçe Dersi Öğretim Programı ile 2024 Türkçe Dersi Öğretim Programı’nın karşılaştırılması. Harran Maarif Dergisi, 9(1), 108-146. https://doi.org/10.22596/hej.1482003
43. Keser-Özmantar, Z. (2018). Örnekleme yöntemleri ve örneklem süreci. K. Beycioğlu, N. Özer, & Y. Kondakçı (Ed.), Eğitim yönetiminde araştırma içinde (s. 88-109). Pegem.
44. Kodallı, T. (2022). Sezgisel dil bilgisi uygulamalarının Türkçe ders tutumuna, dil bilgisi tutumuna ve dil bilgisi başarısına etkisi. (Yüksek Lisans Tezi). https://tez.yok.gov.tr/ sayfasından erişilmiştir.
45. Korkmaz, Z. (2019). Türkiye Türkçesi grameri şekil bilgisi (6. b.). Türk Dil Kurumu.
46. Kulaeva, F. A. & Kulaev, A. R. (2023). The role of grammar in teaching foreign languages. SHS Web of Conferences, 172, 03008. https://doi.org/10.1051/shsconf/202317203008
47. Martinet, A. (1998). İşlevsel genel dilbilim (B. Vardar, Çev.). Multilingual Yabancı Dil.
48. MEB. (2024a). Ortaokul Türkçe Dersi Öğretim Programı (5, 6, 7 ve 8. Sınıflar). Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı. https://mufredat.meb.gov.tr/ sayfasından erişilmiştir.
49. MEB. (2024b). Ortaokul ve imam hatip ortaokulu 5. sınıf Türkçe ders kitabı. Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı.
50. Merriam, S. B. (2023). Nitel araştırma: Desen ve uygulama için bir rehber (S. Turan, Çev. Ed.). Nobel Akademi.
51. Normawati, A. & Nugrahaeni, D. A. (2024). Grammar teaching and learning in English language class: Students’ view. English Education: Journal of English Teaching and Research, 9(1), 41-48.
52. Ömeroğlu, A. F. (2023). Ortaokul Türkçe ders kitaplarında dil bilgisi konularına yönelik etkinliklerin geliştirilme düzeyi ve metinlerle ilişkisinin değerlendirilmesi. Ahmet Keleşoğlu Eğitim Fakültesi Dergisi (AKEF) Dergisi, 5(2), 313-329.
53. Ömeroğlu, A. F. (2025). Türkçe öğretmeni adaylarının dil yapılarının işlevsel katkılarıyla ilgili anlayışları: İşlevsel dil bilgisi öğretimi bağlamında bir inceleme. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 13(2), 471-487. https://doi.org/10.16916/aded.1659884
54. Schaaik, G. V. (1998). İşlevsel dilbilgisi nedir? Dilbilim Araştırmaları Dergisi, 9, 9-25.
55. Sever, S. (2011). Türkçe öğretimi ve tam öğrenme. Anı.
56. Singh, A. S. (2014). Conducting case study research in non-profit organisations. Qualitative Market Research An International Journal, 17(1), 77-84. http://dx.doi.org/10.1108/QMR-04-2013-0024
57. Soysal, T. & Güngör, H. (2022). LGS’de dil bilgisi sorularının gerekliliği üzerine öğretmen görüşleri. Ondokuz Mayıs Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 41(1), 275-310. https://doi.org/10.7822/omuefd.1001277
58. Şahin, E. K. (2021). Sezdirme yöntemi ve düz anlatım yöntemi ile yapılan dil bilgisi öğretiminin öğrenci başarısına ve erişisine etkisinin karşılaştırılması. (Yüksek Lisans Tezi). https://tez.yok.gov.tr/ sayfasından erişilmiştir.
59. Temizyürek, F. & Balcı, A. (2021). Cumhuriyet dönemi ilköğretim okulları Türkçe programları (3. b.). Nobel.
60. Thomas, M. (2020). Formalism and functionalism in linguistics: The engineer and the collector. Routledge.
61. Tiryakiol, S., Sarıtaş, H., & Benzer, A. (2018). Kuralavarım yaklaşımıyla Türkçe dil bilgisi öğretimi. Eğitimde Nitel Araştırmalar Dergisi, 6(3), 372-393.
62. Turhan-Ağrelim, H. & Ağın-Haykır, H. (2022). Türkçe ders kitaplarındaki dil bilgisi etkinliklerinin dil bilgisi öğretim yöntemleri bakımından incelenmesi. Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 23(2), 1691-1734.
63. Türk, E. (2022). Mobil teknoloji destekli işlevsel dil bilgisi uygulamalarının akademik başarı ile okuduğunu anlama becerilerine etkisi ve sürece yönelik öğrenci görüşleri. (Doktora Tezi). https://tez.yok.gov.tr/ sayfasından erişilmiştir.
64. Ulutaş, B. (2021). Nitel araştırmada veri toplama. F. N. Seggie & Y. Bayyurt (Ed.), Nitel araştırma: Yöntem, teknik, analiz ve yaklaşımları (3. b.) içinde (s. 43-55). Anı.
65. Vardar, B. (2007). Açıklamalı dilbilim terimleri sözlüğü (2. b.). Multilingual.
66. Wach, E. & Ward, R. (2013). Learning about qualitative document analysis. The Institute of Development Studies and Partner Organisations. https://hdl.handle.net/20.500.12413/2989 sayfasından erişilmiştir.
67. Wang, F. (2010). The necessity of grammar teaching. English Language Teaching, 3(2), 78-81.
68. Yakışan, O. & Ateş, M. (2017). Ortaokullarda dil bilgisi öğretiminde buluş yoluyla öğretim stratejisinin öğrenci başarısına ve kalıcılığa etkisinin incelenmesi. International Journal of Languages' Education and Teaching, 5(4), 801-816.
69. Yıldırım, A. & Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (12. b.). Seçkin.
70. Yiğit, M. & Tekşan, K. (2025). 1924'ten 2024'e kadar hazırlanan ortaokul Türkçe dersi öğretim programlarında dil politikaları. Turkish Studies-Education, 20(2), 267-293. https://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.79686
71. Yozgat, U. (2018). Dilbilimde biçimci ve işlevci düzlem. Ö. Can (Ed.), Dilbilim kuramları/ iki düzlem beş kuram içinde (s. 154-212). İthaki.
72. Yurttaş-Kuşdoğan, Z. (2019). İşlevsel dil bilgisi öğretimiyle ilgili öğretmen görüşleri (Bitlis örneği). (Yüksek Lisans Tezi). https://tez.yok.gov.tr/ sayfasından erişilmiştir.