Examining Family-Work and Work-Family Conflict According to Some Personal and Work Characteristics in Psychological Counselors

Öz

Individuals in society display dual roles between the family institution, which is a fundamental social unit, and professional life, which is an economic necessity. It is necessary for people to find a balance between the roles they play in these two areas of their lives. While the work-related roles of the psychological counselors who provide psychological help services in different institutions have an effect on their family life, on the contrary, their family-related roles may have an effect on their work life. The aim of this study is to examine the family-work and work-family conflict status of psychological counselors according to gender, marital status, educational status, age, institution of employment (public-private), level of employment, and working hours in the institution of employment and duration of employment in the institution. The study, which was carried out using a descriptive method with a causal-comparative model, collected data from 369 counselors. The data were collected using the Work-Family Scale, and in addition to descriptive statistics, Mann-Whitney U test and Kruskal-Wallis H test analyses were used in data analysis. According to the results of the analyses, it was found that there was a significant difference between the family-work conflict scores of the psychological counselors according to their age groups and gender, and there was a significant difference between their work-family conflict scores according to the institution and level at which they worked. On the other hand, it was concluded that there is no significant difference in family-work conflict scores of psychological counselors according to marital status, graduation status, institution studied, level of work and duration of employment in the institution; likewise, there is no difference in work-family conflict scores according to gender, age groups, marital status, graduation status and duration of employment in the institution. The findings of the study indicate that psychological counselors’ levels of work–family and family–work conflict differ significantly depending on their demographic and occupational characteristics, and that this situation may have important implications for their well-being and professional functioning.

Anahtar Kelimeler

• Family-work conflict
• Work-family conflict
• Psychological counselors

Psikolojik Danışmanlarda Bazı Kişisel ve İş Özelliklerine Göre Aile-İş ve İş-Aile Çatışmasının İncelenmesi

Öz

Toplumda bireyler, temel sosyal birim olan aile kurumu ile ekonomik bir zorunluluk olan iş yaşamı arasında çift yönlü roller sergilemektedir. Birey bu iki yaşam alanındaki sahip olduğu rolleri arasında bir denge kurmak durumundadır. Çeşitli kurumlarda psikolojik yardım hizmeti sunan psikolojik danışmanların işle ilgili üstlendiği roller aile yaşamını etkilerken tam tersi ailesi ile ilgili sahip olduğu roller iş yaşamını etkileyebilmektedir. Bu çalışmada psikolojik danışmanların cinsiyet, medeni durum, mezuniyet durumu, yaş, çalışılan kurum (resmî-özel), çalışılan kademe ve görev yapılan kurumdaki çalışma süresi değişkenlerine göre aile-iş ve iş-aile çatışması durumunun incelenmesi amaçlanmıştır. Nedensel karşılaştırma modelli betimsel bir yöntemle yürütülen çalışmada, 369 psikolojik danışmandan veri toplanmıştır. Veriler, “İş-Aile Ölçeği” ile toplanmış olup verilerin analizinde betimsel istatistiklerin yanı sıra Mann-Whitney U Testi ve Kruskal-Wallis H Testi analizleri uygulanmıştır. Analiz sonuçlarına göre, psikolojik danışmanların bulundukları yaş grupları ve cinsiyetlerine göre aile-iş çatışması puanları arasında anlamlı farklılık olduğu ayrıca çalıştıkları kuruma ve kademeye göre de iş-aile çatışması puanları arasında anlamlı farklılık olduğu belirlenmiştir. Öte yandan psikolojik danışmanların aile-iş çatışması puanlarında; medeni durum, mezuniyet durumu, çalışılan kurum, çalıştıkları kademe ve kurumdaki çalışma süresine göre anlamlı farklılık olmadığı; aynı şekilde cinsiyet, yaş grupları, medeni durum, mezuniyet durumu ve kurumdaki çalışma süresine göre de iş-aile çatışması puanlarında farklılık olmadığı sonuçlarına ulaşılmıştır. Araştırma bulguları, psikolojik danışmanların iş-aile ve aile-iş çatışması düzeylerinin demografik ve mesleki özelliklere bağlı olarak anlamlı biçimde farklılaştığını ve bu durumun iyi oluş ve mesleki işleyiş açısından önemli sonuçlar doğurabileceğini göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Aile iş çatışması
• İş-aile çatışması
• Psikolojik danışmanlar

Kaynakça

1. Addis, M. E. & Mahalik, J. R. (2003). Men, masculinity, and the contexts of help seeking. American Psychologist, 58(1), 5–14. https://doi.org/10.1037/0003-066X.58.1.5
2. Akdoğan, A. A. & Aydemir, C. (2018). İş-aile çatışmasının psikolojik performans üzerindeki etkisi, işe yabancılaşma ve pozitif psikolojik sermayenin aracı rolü. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 22[Özel Sayı], 1993-2002.
3. Akın, A., Tunca, M., & Bayrakdar, İ. (2017). İş-Aile Ölçeği (İAÇÖ) Türkçe formu: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. II. Uluslararası Sosyal Bilimler Sempozyumu içinde (s. 39- 44). Alaaddin Keykubat Üniversitesi.
4. Allen, T. D., Herst, D. E., Bruck, C. S., & Sutton, M. (2000). Consequences associated with work-to-family conflict: A review and agenda for future research. Journal of Occupational Health Psychology, 5(2), 278–308. https://doi.org/10.1037/1076-8998.5.2.278
5. Altıntop, F. F. & Aydıntan, B. (2021). Öğretmenlerde iş-aile çatışması ve aile–iş çatışmasının tükenmişlik üzerine etkisi. Gazi İktisat ve İşletme Dergisi, 7(1), 38-54. https://doi.org/10.30855/gjeb.2021.7.1.003
6. Arslan, N. (2018). Psikolojik danışmanlarda tükenmişlik: Nitel araştırma örneği. OPUS –Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 8(15), 1005-1021.
7. Avşaroğlu, S., Deniz, M. E., & Kahraman, A. (2005). Teknik öğretmenlerde yaşam doyumu iş doyumu ve mesleki tükenmişlik düzeylerinin incelenmesi. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 14, 115-129.
8. Aycan, Z. (2004). Key success factors for women in management in Turkey. Applied Psychology, 53(3), 453–477. https://doi.org/10.1111/j.1464-0597.2004.00180.x

9. Aycan, Z. & Eskin, M. (2005). Relative contributions of childcare, spousal support, and organizational support in reducing work–family conflict for men and women: The case of Turkey. Sex Roles, 53(7–8), 453–471. https://doi.org/10.1007/s11199-005-7134-8
10. Bellavia, G. & Frone, M. (2005). Work-family conflict. J. Barling, E. K. Kelloway, & M. Frone (Ed.), Handbook of work stress içinde (s. 185-221). Sage.
11. Biggs, A. & Brough, P. (2005). Investigating the moderating influences of gender upon role salience and work-family conflict. Equal Opportunities International, 24(2), 30-41.
12. Buelens, M. & Van den Broeck, H. (2007). An analysis of differences in work motivation between public and private sector organizations. Public Administration Review, 67(1), 65-74. https://doi.org/10.1111/j.1540-6210.2006.00697.x
13. Burrows, G. D. & McGrath, C. (2000). Stress and mental health professionals. Stress Medicine, 16, 269-270. https://doi.org/10.1002/1099-1700
14. Büyükyılmaz, O. & Akyüz, S. (2015). Safranbolu’daki otel ve konak çalışanlarının algıladığı iş-aile yaşam çatışmasının iş tatmini üzerindeki etkisi. Akademik Bakış Dergisi, 52, 265-284.
15. Byron, K. (2005). A meta-analytic review of work–family conflict and its antecedents. Journal of Vocational Behavior, 67(2), 169–198. https://doi.org/10.1016/j.jvb.2004.08.009
16. Carnicer, M. P. d. L., Sánchez, A. M., Pérez, M. P., & Jiménez, M. J. V. (2004). Work-family conflict in a southern European country: The influence of job-related and non-related factors. Journal of Managerial Psychology, 19(5), 466–489. https://doi.org/10.1108/02683940410543579
17. Cinamon, R. G. & Rich, Y. (2002a). Gender differences in the ımportance of work and family roles: Implications for work-family conflict. Sex Roles, 47(11/12), 531-541. https://doi.org/10.1023/A:1022021804846
18. Cinamon, R. G. & Rich, Y. (2002b). Profiles of attribution of importance to life roles and their implications for the work–family conflict. Journal of Counseling Psychology, 49(2), 212–220. https://doi.org/10.1037/0022-0167.49.2.212
19. Cinamon, R. G. (2006). Anticipated work-family conflict: Effects of gender, self-efficacy and family background. The Career Development Quarterly, 54(3), 202-215. https://doi.org/10.1002/j.2161-0045.2006.tb00152.x
20. Çarıkçı, İ. (2001). Banka çalışanlarının iş ve aile rollerinin çatışması - bireysel ve örgütsel boyutlar. (Doktora Tezi). http://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
21. Çokluk, Ö. (2000). Örgütlerde tükenmişlik. C. Elma & K. Demir (Ed.), Yönetimde çağdaş yaklaşımlar: Uygulamalar ve sorunlar içinde (s. 109-133). Anı.
22. Doğan, A., Bozkurt, S., & Demirbaş, H. T. (2017). İş-aile çatışması, aile-iş çatışması ile özyeterlilik inancı arasındaki ilişkinin incelenmesi. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 10(53), 718-729. http://dx.doi.org/10.17719/jisr.20175334160
23. Efeoğlu, İ. E. (2006). İş-aile yaşam çatışmasının iş stresi, iş doyumu ve örgütsel bağlılık üzerindeki etkileri: İlaç sektöründe bir araştırma. (Doktora Tezi). http://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
24. Efeoğlu, İ. E. & Özgen, H. (2007). İş–aile yaşam çatışmasının iş stresi, iş doyumu ve örgütsel bağlılık üzerindeki etkileri. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 16(2), 237–254.
25. Etemadinezhad, S., Zafarian, L., & Yazdani-Charati, J. (2020). Investigating work‑family conflict status and its relationship with teachers’ demographic features: Cross‑sectional study. Archives of Occupational Health, 4(2), Article 2710. https://doi.org/10.18502/aoh.v4i2.2710
26. Fırat, Z. M. & Cula, S. (2016). İş-aile çatışması, aile-iş çatışması ve iş doyumunun öğretmenlerin yaşam doyumu üzerindeki etkisi. Başkent University Journal of Education, 3(2), 146-155.
27. Fırat, Z. M. (2018). Mesleki doyum, iş-aile çatışması ve aile-iş çatışmasının algılanan iş stresi üzerindeki etkisi. Yönetim Bilimleri Dergisi, 16(32), 157-176.
28. Fraenkel, J. R. & Wallen, N. E. (2006). How to design and evaluate research in education (6. b.). McGraw-Hill International Edition.
29. Frone, M. R., Russell, M., & Cooper, M. L. (1992). Antecedents and outcomes of work–family conflict: Testing a model of the work–family interface. Journal of Applied Psychology, 77(1), 65–78. https://doi.org/10.1037/0021-9010.77.1.65
30. Greenhaus, J. H. & Beutell, N. J. (1985). Sources of conflict between work and family roles. Academy of Management Review, 10(1), 76-88. https://doi.org/10.5465/amr.1985.4277352
31. Harputluoğlu, D. D. (2015). İşe tutkunluk ve iş-aile-iş çatışmasının işten ayrılma niyetine etkisi: Konaklama işletmelerinde bir uygulama. (Yüksek Lisans Tezi). http://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
32. Haslam, D., Filus, A., Morawska, A., Sanders, M. R., & Fletcher, R. (2015). The work–family conflict scale (WAFCS): Development and initial validation of a self-report measure of work family conflict for use with parents. Child Psychiatry and Human Development, 46(3), 346-357. https://doi.org/10.10.1007/s10578-014-0476-0
33. Hirschfeld, R. R. & Feild, H. S. (2000). Work centrality and work alienation: Distinct aspects of a general commitment to work. Journal of Organizational Behavior, 21(7), 789–800. https://doi.org/10.1002/1099-1379(200011)21:7<789::AID-JOB59>3.0.CO;2-W
34. Ismail, H. N. & Gali, N. (2017). Relationships among performance appraisal satisfaction, work–family conflict and job stress. Journal of Management & Organization, 23(3), 356–372. https://doi.org/10.1017/jmo.2016.15
35. İkiz, E. (2010). Psikolojik danışmanların tükenmişlik düzeylerinin incelenmesi. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 11(2), 25-43.
36. İş, E. & Güçlü, E. (2024). Öğretmenlerin tükenmişlik deneyimi: Nedenler ve çözüm önerileri. International Journal of Mardin Studies, 5(1), 54–66. https://doi.org/10.63046/ijms.1441951
37. Kağan, M. (2010). Ankara ilindeki devlet ve özel ilköğretim okulları ile rehberlik ve araştırma merkezlerinde çalışan rehber öğretmenlerin iş doyumlarının incelenmesi. Erzincan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 12(1), 39-55.
38. Karakaya, İ. & Özen, F. (2023). Rehberlik ve araştırma merkezlerinin iş yükü: Durum çalışması. Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 25(4), 1575-1605. https://doi.org/10.16953/deusosbil.1263394
39. Karapınar, P. B., İlsev, A., & Ergeneli, A. (2006). İş-aile ve aile-iş çatışmasına etki eden demografik değişkenler ve bu çatışmalar arasındaki ilişki. Hacettepe Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 24(2), 85-108.
40. Kirk-Brown, A. & Wallace, D. (2004). Predicting burnout and job satisfaction in workplace counselors: The influence of role stressors, job challange, and organizational knowledge. Journal of Employment Counseling, 41(1), 29-37. https://doi.org/10.1002/j.2161-1920.2004.tb00875.x
41. Koru-Uzkurt, B. (2024). Esnek çalışma düzeninde demografik faktörlere göre iş‑aile çatışması. Bilge Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 8(2), 49‑62. https://doi.org/10.47257/busad.1582482
42. Kreitner, R. & Kinicki, A. (2004). Organizational behavior (6. b.). McGraw Hill-Irwin.
43. Lloyd, C., King, R., & Chenoweth L. (2002). Social work, stress and burnout: A review. Journal of Mental Health, 11(3), 255–265.
44. Madsen, S. R. (2003). The effects of home-based teleworking on work- family conflict. Human Resource Development Quarterly, 14(1), 35-58.
45. Mansour, S. & Tremblay, D.-G. (2018). Work–family conflict/family–work conflict, job stress, burnout and intention to leave in the hotel industry in Quebec (Canada): Moderating role of need for family friendly practices as “Resource Passageways”. The International Journal of Human Resource Management, 29(16), 2399–2430. https://doi.org/10.1080/09585192.2016.1239216
46. MEB. (2018). Rehberlik ve Araştırma Merkezi Kılavuzu. https://kartalram.meb.k12.tr/meb_iys_dosyalar/34/14/215511/dosyalar/2018_01/18103754_RAM_KILAVUZU_2018.pdf sayfasından erişilmiştir.
47. Mennino, S. F., Rubin, B. A., & Brayfield, A. (2005). Home-to-job and job-to-home spillover: The impact of company policies and workplace culture. The Sociological Quarterly, 46(1), 107–135. https://doi.org/10.1111/j.1533-8525.2005.00006.x
48. Nazlı, S., Kiye, S., Yoncalık, O., Aşçıoğlu-Önal, A., Can, N., & Çelik-Ateş, E. G. (2021). Rehberlik ve araştırma merkezleri rehberlik hizmetleri bölümünün işlevselliğinin incelenmesi. Ankara University Journal of Faculty of Educational Sciences (JFES), 54(1), 225-268. https://doi.org/10.30964/auebfd.645542
49. Northcraft, G. B. & Neale, M. A. (1990). Organizational behavior management challge. The Dryden.
50. O’Neil, J. M. (2008). Summarizing 25 years of research on men’s gender role conflict using the Gender Role Conflict Scale. The Counseling Psychologist, 36(3), 358-445. https://doi.org/10.1177/0011000008317057
51. Osborn, C. J. (2004). Seven salutary suggestions for counselor stamina. Journal of Counseling & Development, 82(3), 319–328. https://doi.org/10.1002/j.1556-6678.2004.tb00317.x
52. Özkan, S. & Çoban-Kumbalı, H. (2023). İş-aile çatışması ve yaşam doyumu ilişkisi: Banka çalışanları üzerine bir araştırma. Pamukkale Üniversitesi İşletme Araştırmaları Dergisi, 10[1-Prof. Dr. Feyzullah EROĞLU Armağan Sayısı], 110-123. https://doi.org/10.47097/piar.1215244
53. Özkul, R. & Cömert, M. (2019). Ortaokul öğretmenlerinde iş-aile çatışması düzeyleri. Kastamonu Eğitim Dergisi, 27(1), 129-138. https://doi.org/10.24106/kefdergi.2414
54. Özmete, E. & Eker, I. (2012). İş-aile yaşamı çatışması ve roller: Kamu sektörü örneğinde bir değerlendirme. Çalışma İlişkileri Dergisi, 3(2), 1-23.
55. Öztürk, N. (2008). Evli bayan öğretmenlerde iş-aile çatışmasının iş stresi ve performansa etkileri. (Yüksek Lisans Tezi). http://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
56. Özünlü, H. (2012). İş-aile, aile-iş çatışması yönetimi üzerine MEB’e bağlı okullarda öğretmenlere ilişkin bir araştırma. (Yüksek Lisans Tezi). http://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
57. Panatik, B. A, S., Badri, Z. K. S., Rajab, A., Rahman, A. H., & Shah, M. I. (2011). The impact of work family conflict on psychological wellbeing among school teachers in Malaysia. Procedia - Social and Behavioral Sciences, 29, 1500-1507. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2011.11.390
58. Smith, P. L. & Moss, S. B. (2009). Psychologist impairment: What is it, how can it be prevented, and what can be done to address it? Clinical Psychology: Science and Practice, 16, 1-15.
59. Tabachnick, B. G. & Fidell, L. S. (2015). Using multivariate statistics (M. Baloğlu, Çev. Ed., 6. b.). Nobel Akademik.
60. Taslak, S. (2007). İş-aile çatışmalarının bireysel ve örgütsel sonuçları üzerine uygulamalı bir araştırma. Yönetim Dergisi(58), 67-75.
61. Toraman, Ö. (2009). İş-aile çatışmasının örgütsel bağlılık ve işten ayrılma niyetine etkisi. (Yüksek Lisans Tezi). http://tez.yok.gov.tr sayfasından erişilmiştir.
62. Voydanoff, P. (2004). The effects of work demands and resources on work-to-family conflict and facilitation. Journal of Marriage and Family, 66(2), 398–412. https://doi.org/10.1111/j.1741-3737.2004.00028.x.
63. Yıldıray, B. & Balcı-Çelik, S. (2024). The relationship between perceived organizational support, job satisfaction, and resilience: The sample of school psychological counselors. Ondokuz Mayıs Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 43(2), 1061‑1118. https://doi.org/10.7822/omuefd.1314102.
64. Zhao, W., Liao, X., Li, Q., Jiang, W., & Ding, W. (2022). The relationship between teacher job stress and burnout: A moderated mediation model. Frontiers in Psychology, 12, 784243. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2021.784243