Hegel’in Kendilik Bilinci Kavramıyla Komediye Yönelik Okuma Modeli

Öz

Hegel’in yaklaşımıyla kendilik bilinci, insanın bedensel ve toplumsal bir bilinç varlığı olduğuna dair öz farkındalık biçiminde ifade edilebilir. Hegel’e göre insan, kendilik bilincini yükseltebilmek ve nesnel olan öznelliğine ulaşabilmek için sanat, din, siyaset gibi alanlar üzerinden kendisini açığa çıkarmaktadır. Bu çalışmada ise ‘kendilik bilinci’ kavramından yola çıkarak komedi metinleri özelinde bir dramaturjik model geliştirilmektedir. Tinin Fenomenoloji’sinde ifade edilen bilinç kabulü açıklandıktan sonra karakter üretimine uyarlanarak öznenin aynı zamanda nesne olduğu gösterilmektedir. Aristophanes’in Eşekarıları ve Menandros’un Huysuz Adam’ına yönelik okumanın ilk adımında karakterler üzerinden bedensellik ve nesnenin bilgisine, ikinci adımında toplumsallık ve öznenin kendini bilmesine, üçüncü adımda ise kendilik bilinciyle özne nesne özdeşliğine ulaşılmaktadır. Çalışmada geliştirilen kendilik bilinci yaklaşımıyla yazar, okur, metin arasında diyalektik bir ilişki kurulması amaçlanmaktadır. Metinlerde temsil edilen kendilik biçimlerinin “başkası dolayımıyla” farkına varılmasıyla birlikte daha yüksek bir bilinç düzeyine yükselebilmek mümkündür. Komedi karakteriyle birlikte kendi varlığına da gülebilen okur ve yazar, öznenesne özdeşliğinde bir araya gelmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Hegel
• Kendilik Bilinci
• Dramaturji
• Aristophanes
• Menandros

A Model for Reading Comedy Using Hegel’s Concept of SelfConsciousness

Öz

This study develops a dramaturgical model for reading comedy texts based on the concept of self-consciousness. After explaining the acceptance of consciousness as expressed in Hegel’s (1807) Phenomenology of Spirit, the subject is then shown to also an object by adapting it to character production. Reading Aristophanes’ (422 BC) The Wasps and Menander’s (316 BC) Dyskolos [The Grouch] involves arriving at the knowledge of the body and the object through the characters in the first step, at sociality and the subject’s self-knowledge in the second step, and at self-consciousness and the subject-object identity in the third step. The study developed the self-consciousness approach with the aim of establishing a dialectical relationship among the author, the reader, and the text. One can rise to a higher level of consciousness through the awareness of the self-forms that are represented in the texts through the “other”.

Anahtar Kelimeler

• Hegel
• Self-Consciousness
• Dramaturgy
• Aristophanes
• Menander

Kaynakça

1. Albayrak, Ömer. Alman Düşüncesinde Sanat ve Aşkınlık. İstanbul: Alfa Yayınları, 2022. google scholar
2. Aristophanes. Eşekarıları. Çeviren Sebahattin Eyüboğlu. İstanbul: Remzi Kitabevi, 1966. google scholar
3. Beiser, Frederick. Hegel. Çeviren Seçim Bayazit. İstanbul: Alfa Yayınları, 2005. google scholar
4. Bevis, Matthew. Comedy: A Very Short Introduction. Oxford University Press, 2013. google scholar
5. Bozkurt, Nejat. Hegel. İstanbul: Say Yayınları, 2009. google scholar
6. Bumin, Tulin. Hegel Bilinç Problemi Köle-Efendi Diyalektiği Praksis Felsefesi. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 2019. google scholar
7. Donougho, Martin. “Hegelian Comedy”, Philosophy & Rhetoric, Vol. 49, No. 2 (2016). google scholar
8. Gadamer, Hans. Hegel’in Diyalektiği. Çeviren Güçlü Ateşoğlu. İstanbul: Ayrıntı Yayınları, 2021. google scholar

9. Harris, H. S. “Bilinç”, çeviren Emre Ebetürk, Alman İdealizmi 2 Hegel içinde, editör Güçlü Ateşoğlu. Ankara: Doğu Batı Yayınları, 2021. google scholar
10. Hegel, G.W.F. Estetik Güzel Sanatlar Üzerine Dersler 1. Çeviren Taylan Altuğ, Hakkı Hünler. İstanbul: Payel Yayınları, 2012. google scholar
11. Hegel, G.W.F. Tinin Görüngübilimi. Çeviren Aziz Yardımlı. İstanbul: İdea Yayınları, 2019. google scholar
12. Hyppolite, Jean. Genesis and Structure of Hegel’s Phenomenology of Spirit, Northwestern University Press, 1974. google scholar
13. Jenkins, Scott Douglas. Self-Consciousness and Agency in Hegel’s Phenomenology of Spirit. Princeton University, 2003. google scholar
14. Kervegan, Jean Fronçois. Hegel ve Hegelcilik. Çeviren İsmail Yerguz. Ankara: Dost Yayınları, 2011. google scholar
15. Kojeve, Alexandre. Hegel Felsefesine Giriş. Çeviren Selahattin Hilav. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 2012. google scholar
16. Lowe, N.J. “Comedy: Definitions, Theories, History”, New Surveys in the Classics , Volume 37: Comedy, 2007, pp. 1 - 20. google scholar
17. Loewenberg, J. “The Comedy of Immediacy in Hegel’s Phenomenology”. Mind, Jan., 1935, Vol. 44, No. 173 (Jan., 1935). google scholar
18. Menandros. Huysuz Adam. Çeviren Canan Şentuna. Mitos Boyut Yayınları, İstanbul, 2001. google scholar
19. Moland, Lydia. “And Why Not?” Hegel, Comedy, and the end of Art, Verifiche XLV (1-2), 2016. google scholar
20. Özcangiller, Berk. “Hegel’de Özne Nesne Birliği Arayışında Sanatın Rolü”, Estetik Üzerine Yazılar içinde, editör Gamze Keskin. İstanbul: Alfa Yayınları, 2019. google scholar
21. Özcangiller, Berk, İhsan. Hegel’in Fenomenolojisi’nde Özne Sorunu. Doktora Tezi, İstanbul Üniversitesi, 2016. google scholar
22. Pinkard, Terry. Hegel’s Phenomenology The Sociality of Reason. Cambridge University Press, 1996. google scholar
23. Shapiro, Gary. Hegel’s Dialectic of Artistic Meaning, The Journal of Aesthetics and Art Criticism , Vol. 35, No. 1, (Autumn, 1976). google scholar
24. Stott, Andrew. Comedy The New Critical Idiom. Routledge, 2004. google scholar
25. Ünsalan, Fehmi. “Modern Öznenin Felsefi Kuruluşu Bağlamında Özbilinç Kavramı Üzerine Bir İnceleme” Doktora Tezi, Kocaeli Üniversitesi, 2015. google scholar
26. Weitz, Eric. The Cambridge Introduction to Comedy. Cambridge University Press, 2014. google scholar
27. Zizek Slavoj, Zupancic, Alenka. Hegel ve Freud Olumsuzlamadan Dürtüye. Çeviren Erkan Ünal. İstanbul: Encore Yayınları, 2020. google scholar