İLKOKUL DÜZEYİNDEKİ OKUMA SETLERİNİN YAPI VE İÇERİK ÖZELLİKLERİNİN İNCELENMESİ

Öz

Bu araştırmanın amacı, ilkokul öğrencilerine yönelik hazırlanmış üç farklı yayınevine ait okuma setini biçimsel ve içerik nitelikleri açısından incelemektir. Çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden doküman incelemesi kullanılmıştır. Okuma setlerinin analizinde Karaköse (2021) tarafından geliştirilen Çocuk Kitaplarının İç ve Dış Yapı Özellikleri Formu ile Çocuk Kitaplarının Resim-Metin İlişki Formu esas alınmıştır. Verilerin analizinde betimsel analiz yöntemi kullanılmış, elde edilen bulgular tablolar hâlinde sunulmuştur. Araştırma sonuçlarına göre okuma setlerinin dış yapı özelliklerinin çocuk edebiyatı niteliklerine genel olarak %86,11 oranında uygun olduğu belirlenmiştir. İç yapı özelliklerinin ise %81,60 oranında yeterli olduğu görülmüştür. Resim-metin ilişkisine yönelik özelliklerin çocuk edebiyatı niteliklerine uygunluk düzeyi %79,01 olarak tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Çocuk kitapları
• dış yapı özellikleri
• iç yapı özellikleri
• okuma setleri
• resim-metin ilişkisi

Etik Beyan

Bu çalışmanın tüm aşamalarında araştırma ve yayın etiği ilkelerine uyulmuştur.Çalışmada kullanılan veriler, kamuya açık kaynaklardan elde edilmiş olup etik açıdan herhangi bir ihlal bulunmamaktadır. Yazar, çalışmada çıkar çatışması bulunmadığını beyan eder.

EXAMINATION OF THE STRUCTURE AND CONTENT CHARACTERISTICS OF PRIMARY SCHOOL LEVEL READING SETS

Öz

The purpose of this study is to examine three different reading sets prepared for elementary school students by three different publishers in terms of their formal and content characteristics. Document analysis, one of the qualitative research methods, was used in the study. The analysis of the reading sets was based on the Form for Internal and External Structural Characteristics of Children’s Books and the Form for Picture-Text Relationship in Children’s Books developed by Karaköse (2021). Descriptive analysis was used to analyze the data, and the findings were presented in tables. According to the research results, it was determined that the external structure characteristics of the reading sets were generally 86.11% compatible with children’s literature qualities. The internal structure characteristics were found to be 81.60% adequate. The level of suitability of the picture-text relationship features to children’s literature qualities was determined to be 79.01%.

Anahtar Kelimeler

• Children’s books
• external structural features
• internal structural features
• reading sets
• picture-text relationship

Etik Beyan

Research and publication ethics principles have been adhered to throughout all stages of this study. The data used in the study were obtained from publicly available sources and there are no ethical violations. The author declares that there is no conflict of interest in the study.

Kaynakça

1. Akman, E. (2013, 23-25 Mayıs). Eğitim fakülteleri sınıf öğretmenliği programında okutulan çocuk edebiyatı dersi ile ilgili bazı düşünceler [Sözlü bildiri]. XII. Ulusal Sınıf Öğretmenliği Sempozyumu, Aydın.
2. Anaz, Z. (2018). Mavisel Yener’in çocuk edebiyatı yapıtlarının dil özellikleri, söz varlığı, anlatım teknikleri ve dış yapı özellikleri bakımından incelenmesi (Tez No. 531594). [Doktora tezi, Mustafa Kemal Üniversitesi-Hatay]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
3. Arıkan, Y. ve Samur, A. Ö. İ. (2020). Behiç Ak’ın çocuk kitaplarının çocuk edebiyatının temel öğeleri bakımından incelenmesi. Çocuk Edebiyat ve Dil Eğitimi Dergisi, 3(2), 181-202. https://doi.org/10.47935/ceded.802709
4. Artuğ, M. (2023). Okuma eğitimi açısından Gülten Dayıoğlu’nun çocuk öykülerinde değerler eğitimi ve söz varlığı. (Tez No. 812417). [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Kütahya Dumlupınar Üniversitesi- Kütahya]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
5. Avcı, B. (2022). Koray Avcı Çakman’ın kitaplarının çocuk edebiyatının temel ilkeleri açısından incelenmesi. (Tez No. 721243). [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Gaziantep Üniversitesi- Gaziantep]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
6. Aydın, F. ve Akın, E. (2020). Hasan Ali Toptaş’ın “Ben Bir Gürgen Dalıyım” adlı romanının çocuk edebiyatı ilkelerine göre incelenmesi. Asya Studies, 4(14), 63-73. https://doi.org/10.31455/asya.583116
7. Balta, E. E. (2019). Çocuk edebiyatı üzerine yapılmış lisansüstü çalışmaların içerik analizi (2011-2018 Yılları). OPUS Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 10(17), 464-489. https://doi.org/10.26466/opus.510809
8. Ceyhan, M. (2021). Ahmet Şerif İzgören’in çocuk kitaplarının çocuk edebiyatının temel ilkeleri açısından incelenmesi. (Tez No. 704594). [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Siirt Üniversitesi- Siirt]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.

9. Çolaklar, H. (2019). Bartın il halk kütüphanesindeki okul öncesi dönem çocuk kitaplarının dış yapı ölçütleri: Yazım, dil, biçim ve içerik özelliklerine göre değerlendirilmesi. Bilgi Yönetimi, 2(2), 145-168. https://doi.org/10.33721/by.643555
10. Demircan, C. (2014). TÜBİTAK çocuk kitaplığı dizisindeki kitapların dış yapısal ve iç yapısal olarak incelenmesi. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 2(1). https://doi.org/10.17860/efd.85381
11. Demirel, Ş. (2010). Edebi metinlerle çocuk edebiyatı. Pegem Akademi.
12. Demirel, Ş., Kökçü, Y. ve Akbaba, R. S. (2018). 5. Sınıf Türkçe ders kitabının resim-metin ilişkisi açısından incelenmesi. Adıyaman Üniversitesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 8(2), 224-243. https://doi.org/10.17984/adyuebd.447349
13. Dönmezler, E. (2020). Türkiye’de yayınlanmış 5-8 yaş resimli çocuk kitaplarının biçim, resim ve içerik açısından incelenmesi. (Tez No. 608686). [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Mersin Üniversitesi- Mersin]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
14. Dönmezler, E., & Say, S. (2020). Examination of illustrated childrens’ boks published in Turkey for ages 5-8 in terms of format, illustrations and content. International Journal of Eurasia Social Sciences, 11(40), 746-772. https://doi.org/10.35826/ijoess.2746
15. Düzenli, E. (2019). Hidayet Karakuş’un hikâyelerinin çocuk edebiyatının temel unsurları bakımından incelenmesi. (Tez No. 588012). [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Bayburt Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
16. Erdoğan, M. E. (2021). Nezihe Meriç’in çocuk kitaplarının çocuk edebiyatının temel ilkeleri açısından incelenmesi. (Tez No. 680077). [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Kütahya Dumlupınar Üniversitesi- Kütahya]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
17. Fidan, S. (2020). Gülten Dayıoğlu’nun romanlarında şiddet olgusu üzerine bir inceleme. (Tez No. 656730). [Yüksek lisans tezi, Burdur Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi- Burdur]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
18. Genç, H. N. ve Yalınkılıç, K. (2011). ‘Fadiş ve Küçük Prens ‘adlı eserlerin tasarım ve içerik özelliklerinin eserlerin eğitsel yönüne etkileri. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 9, 99-114. https://izlik.org/JA62MJ82ZY
19. Gençer, G. (2021). “Küçük Kara Balık” ve “Bilenler Bilmeyenlere Anlatsın” çocuk kitaplarının çocuk edebiyatının temel ögeleri açısından incelenmesi. Uluslararası Karamanoğlu Mehmetbey Eğitim Araştırmaları Dergisi, 3(1), 1-13. https://izlik.org/JA39DK43PP
20. Gönen, M., Aydos, E. H., Şentürk, Ç., Karacan, G., Kahraman, C. ve Tuna, P. (2016). Resimli çocuk kitaplarının içerik ve fiziki özelliklerinin incelenmesi. Siirt Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 1, 1-14. https://izlik.org/JA27CD79DC
21. Gönen, M., Katrancı, M., Uygun, M. ve Uçuş, Ş. (2011). İlköğretim birinci kademe öğrencilerine yönelik çocuk kitaplarının, içerik, resimleme ve fiziksel özellikleri açısından incelenmesi. Education and Science, 36(160), 250-265. https://doi.org/10.15390/ES.2011.942
22. Gönen, M., Uygun, M., Erdoğan, Ö. ve Katrancı, M. (2012). Resimli çocuk kitaplarının fiziksel, içerik ve resimleme özellikleri açısından incelenmesi. Millî Eğitim Dergisi, 42(196), 258-272. https://izlik.org/JA73TW73EP
23. Güleç, H. ve Gönen, M. (1997). 1974-1993 yılları arasında Türkçe basılmış olan resimli öykü kitaplarının resimlendirilme ve fiziksel özellikleri yönünden incelenmesi. Türk Kütüphaneciliği Dergisi, 11(1) 42-53. chrome-extension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/https://scispace.com/pdf/1974-1993-yillari-arasinda-turkce-basilmis-olan-resimli-oyku-42lz2dhct6.pdf
24. Günay, D. (2007). Metin bilgisi. Multilingual.
25. Gündüz, A. K. ve Külük, C. Ş. (2025). Çevreci çocuk kitaplarının resim-metin ilişkisi ve yapısal özellikler bağlamında incelenmesi. Korkut Ata Türkiyat Araştırmaları Dergisi, 22, 229-243. http://dx.doi.org/10.5281/zenodo.17144836
26. Güneş, Z. (Ed.). (2007). İlköğretimde çocuk edebiyatı. Anadolu Üniversitesi.
27. Ho, L. (2000). Children’s literature in adult education. Children’s Literature in Education, 31, 259-271. https://doi.org/10.1023/A:1026431003032.
28. İnan Yıldız, F. (2015). İlkokul 2. Sınıf Türkçe ders kitabının resim-metin ilişkisi açısından değerlendirilmesi (Tez No. 426128). [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, İstanbul Aydın Üniversitesi- İstanbul]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
29. Kaplan, M. (2000). Çocuk kitaplarında içerik, resimleme, dil ve anlatım özellikleri. S. Sever (Ed.), 1. Ulusal Çocuk Kitapları Sempozyumu- Sorunlar ve Çözüm Önerileri içinde (s. 551-565). Ankara Üniversitesi
30. Karaağaç, H. G. ve Alikılıç, D. (2023). Çocuk edebiyatı ve çocuğa görelik kavramı. Education and Technology in Information Science, 1(1), 58-66. https://izlik.org/JA22TP34TR
31. Karaköse, M. V. (2021). İlkokul öğrencilerine yönelik çocuk kitaplarının incelenmesi. (Tez No. 675474) [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Bayburt Üniversitesi-Bayburt]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
32. Karaköse, M. V. ve Kodan, H. (2021). İlkokul öğrencilerine yönelik çocuk kitaplarının incelenmesi. Okuma Yazma Eğitimi Araştırmaları, 9(2), 96-109. https://doi.org/10.35233/oyea.928876
33. Karakurt İpek, G. (2019). Yürekdede ile padişah adlı masalın çocuk edebiyatı açısından değerlendirilmesi. Çocuk Edebiyat ve Dil Eğitimi Dergisi, 2(1), 47-60. https://izlik.org/JA55BC98FP
34. Karatay, H. (2011). Çocuk edebiyatı metinlerinde bulunması gereken özellikler. T. Şimşek (Ed.), Kuramdan uygulamaya çocuk edebiyatı içinde (s. 81-127). Grafiker.
35. Kaya, İ. (2000). Çocuk kitabı resimlerinde klişe yaklaşımlar. S. Sever (Ed.), 1. Ulusal Çocuk Kitapları Sempozyumu Bildirileri içinde (s. 178-186). Ankara Üniversitesi.
36. Körükçü, Ö. (2012). Okulöncesi eğitime yönelik resimli çocuk kitaplarının bulunması gereken temel özellikler açısından incelenmesi. Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 14(2), 243-254. https://izlik.org/JA26YC89GH
37. Kuru, H. (2018). Hamdullah Köseoğlu’nun “Küçük Ressam” ve “Elimi Bırakma Anne” adlı eserlerinin çocuk edebiyatı açısından incelenmesi. Adnan Menderes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 5(2), 25-39. https://doi.org/10.30803/adusobed.371636
38. MEB. (2012). Millî Eğitim Bakanlığı Ders Kitapları ve Eğitim Araçları Yönetmeliği, http://mevzuat.meb.gov.tr/dosyalar/1605.pdf
39. Meral, A. (2016). Ömer Seyfettin öykülerinin çocuk edebiyatı ölçütleri açısından değerlendirilmesi. (Tez No. 443519). [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi- Çanakkale]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
40. Miles, M. B., & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded sourcebook. Sage.
41. Nas, R. (2014). Örneklerle çocuk edebiyatı. Ezgi.
42. Oğuzkan, A., F. (2006). Çocuk edebiyatı. Anı.
43. Orhan, Ö. ve Külük, C. Ş. (2025). Çocuk kitaplarının resim-metin ilişkisi ve yapısal özellikler kapsamında incelenmesi: Tarım ve Orman Bakanlığı Yayınları örneği. International Journal of Language Academy, 13(3), 228-246. http://dx.doi.org/10.29228/ijla.86870
44. Özdemir, M. & Arslan, Ö. M. (2023). Gülten Dayıoğlu’nun “Fadiş” romanının çocuk edebiyatı ilkeleri açısından incelenmesi. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, 37, https://doi.org/10.29000/rumelide.1406046
45. Özgider, D. S. (2010). Türkiye ve İngiltere’de çok satılan çocuk kitaplarının biçimsel ve içerik özellikleri açısından karşılaştırılması. (Tez No. 274640). [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Ankara Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
46. Özkan, R. ve Tutkun, S. B. (2014). İlköğretim sosyal alan ders kitaplarının görsel boyut ve içerik tutarlılığı açısından incelenmesi. International Journal of Social Science, 24, 371-386. https://doi.org/10.9761/JASSS2169
47. Öztürk, Y. (2019). Hüseyin Yurttaş’ın çocuk kitaplarının çocuk edebiyatı yapıtlarında bulunması gereken özellikler açısından incelenmesi (Tez No. 571308). [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Kırıkkale Üniversitesi-Kırıkkale]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
48. Patton, M. Q. (2014). Qualitative research & evaluation methods: Integrating theory and practice. Sage. Sever, S. (2000, 20-21 Ocak). Çocuk kitaplarında dilsel ve görsel duyarlık [Sözlü bildiri]. 1. Ulusal Çocuk Kitapları Sempozyumu, Ankara.
49. Sever, S. (2004). Çocuk ve edebiyat. Kök.
50. Sever, S. (2010). Çocuk ve edebiyat. Tudem.
51. Şimşek, K., & Kartal, A. (2022). Çocuk edebiyatının başlangıcına dair bir değerlendirme. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, 29, 344-356. https://doi.org/10.29000/rumelide.1164173
52. Şimşek, S. (2025). Çocuk edebiyatının temel ilkeleri bağlamında Fadime Uslu’nun çocuk kitaplarındaki söz varlığının incelenmesi. (Tez No. 976892) [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi- Ağrı]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
53. Şimşek, T. (2014). Çocuk edebiyatı tarihine ön söz. Türk Dili Dergisi, 7(756), 15-58.
54. Şimşek, T. (2018). Çocuk edebiyatı. Grafiker.
55. Şirin, M. R. (2007), Çocuk edebiyatına eleştirel bir bakış- çocuk edebiyatı nedir ne değildir? Kök.
56. Şirin, M. R. (2016). Edebiyat ve çocuk edebiyatı: Edebiyatın amacı ve işlevi. Türk Dili Dergisi, CX(780), 12-31.
57. Taşdemir, M. (2005). Eğitsel bir materyal olarak çocuk hikâye ve romanlarının nitelik düzeyi. Millî Eğitim Dergisi, 33(168), 7-29. https://dhgm.meb.gov.tr/yayimlar/dergiler/Milli_Egitim_Dergisi/168/index3-tasdemir.htm?utm_source=chatgpt.com
58. Temizyürek, F. (2014). Çocuk edebiyatı öğretimi üzerine. Türk Dili Dergisi, Çocuk ve İlk Gençlik Edebiyatı Özel Sayısı, 301-303. https://tdk.gov.tr.
59. Temizyürek, F., Şahbaz, N., K. ve Gürel, Z. (2016). Çocuk edebiyatı. Pegem Akademi.
60. Tunagür, M. (2021). TSE öncü çocuk dergisi üzerine bir inceleme. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 53, 155-182. https://doi.org/10.53568/yyusbed.1003456
61. Yalçın, A. ve Aytaş, G. (2017). Çocuk edebiyatı. Akçağ.
62. Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2016). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin.
63. Yüksel, E. Ş. (2024). Eleanor Coerr’ın “Sadako ve Kâğıttan Bin Turna Kuşu” adlı çocuk eserinin yapısal ve eğitsel ilkeler çerçevesinde değerlendirilmesi. Uluslararası Türkoloji Araştırmaları ve İncelemeleri Dergisi, 9(1), 19-32. https://izlik.org/JA86HL96MP