SALTUKLU ESERLERİNDEN TEPSİ MİNARE ÜZERİNDEKİ KÛFÎ KİTABENİN KALİGRAFİSİ ÜZERİNE
Öz
Türkler İslamiyet’i kabul etmeden önce Kök-Türk Alfabesi’ni, Soğd Alfabesi’ni ve bu alfabeden geliştirdikleri Uygur Alfabesi’ni günlük hayatta kullandıkları gibi asırlar boyu anıtsal eserlerine nakşetmişlerdir. Kök-Türk kağanlarından Bilge Kağan’ın, kardeşi Köl Tigin’in vefatı üzerine hazırlattığı anıta nakşettirdiği mDTixT : YTugyb / Bengü taş tokıtdım / Ebedî taş hakkettirdim (Alyılmaz, 2005, s. 12-13) ifadesi, yazının plastik sanatlarda titizlikle uygulandığını gösterdiği gibi sonraki yıllarda Orta Asya’dan Anadolu’ya kadar uzanan coğrafyada ortaya konulacak sayısız ebedî anıtsal eserin başlangıç noktasını da oluşturmuştur.
Türklerin, yazı ile bütünleşen sayısız ebedî anıtsal eserlerinden biri de Saltukluların inşa ettiği Erzurum’daki Tepsi Minare’dir.
Bu çalışmanın amacı eserlerde yalnızca belirli açılardan çekilmiş fotoğraflarla görebildiğimiz, Tepsi Minare’nin üzerinde yer alan muhteşem kûfi kaligrafisini bilişim teknolojisinden yararlanarak bir bütün olarak ele almaktır.
Makalede kûfî karakterin 3D modelleme tasarımlarıyla minaredeki konumu gösterilmiş; tuğla yerleştirme düzeni ve tipografik açıdan karakter anatomisi incelenmiş; eserdeki yazıdan hareketle True Type Font dosyası oluşturulmaya çalışılmıştır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Alyılmaz, C. (2005). Orhun yazıtlarının bugünkü durumu. Ankara.
- Alyılmaz, C. (2007). (Kök)Türk harfli yazıtların izinde. Ankara.
- Alyılmaz, C. (2011). Azerbaycan’daki Arap harfli yazıtların bugünkü durumu. Turkish Studies, International Periodical For The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, Volume 6/1, Ankara, 358-389.
- Alyılmaz, C. ve Alyılmaz, S. (2010). Nahçıvan’daki eski Türk kültür ve uygarlık eserleri. Türk Dünyası Mimarlık ve Şehircilik Kurultayı Bildirileri, III, Ankara, 181-192.Arık, R. (1969). Erzurum’da iki cami. Vakıflar Dergisi, VIII, 149-159.
- Aslanapa, O. (1990). Türk sanatı. Ankara.
- Aslanapa, O. (2002). İlk müslüman Türk devletlerinde kültür ve sanat. Türkler, 6, Orta Çağ, Ankara, 9-45.
- Babayar, G. (2014). Batı Köktürk ve Orta Asya Bozkır Hanlıklarının sikkelerindeki damgalar. Marmara Türkiyat Araştırmaları Dergisi, 1(1), İstanbul, s. 9-29.
- Bakırer, Ö. (1971). Anadolu’da XIII. yüzyıl tuğla minarelerinin konum, şekil, malzeme ve tezyinat özellikleri. Vakıflar Dergisi, 9, Ankara, s. 337-366.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
-
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yazarlar
Levent Alyap
Bu kişi benim
Türkiye
Yayımlanma Tarihi
15 Mart 2019
Gönderilme Tarihi
27 Mart 2019
Kabul Tarihi
2 Nisan 2019
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2019 Cilt: 8 Sayı: 1