Derleme

BİLİŞSEL BARİYERLERDEN KURUMSAL YÖNETİME: İSTİHBARAT TOPLULUKLARINDA ÖNYARGI YÖNETİMİ

Cilt: 3 Sayı: 5 30 Ocak 2025
PDF İndir
TR EN

BİLİŞSEL BARİYERLERDEN KURUMSAL YÖNETİME: İSTİHBARAT TOPLULUKLARINDA ÖNYARGI YÖNETİMİ

Öz

Bu makale, istihbarat analizi sürecinde bilişsel önyargıların nasıl ortaya çıktığını ve bu önyargıları azaltmak için kullanılan yapılandırılmış analitik tekniklerin etkinliğini incelemektedir. Çalışmada ayna imgeleme, doğrulama, hedef saplantısı, yanlış analoji, seçicilik, güvenilirlik ve sabitleme önyargıları ile planlama yanılgısı ayrıntılı şekilde ele alınmıştır. Bu hatalar, analizlerin nesnelliğini zayıflatıp stratejik kararlarda önemli riskler doğurabilir. Araştırma, Rakip Hipotezlerin Analizi (ACH), Delphi Yöntemi, SWOT Analizi, Kırmızı Takım Analizi ve Önceden Belirlenmiş Kritik Olayların Analizi gibi tekniklerin önyargıları hafifletme potansiyelini değerlendirmektedir. Elde edilen bulgular, söz konusu yöntemlerin analistler tarafından doğru ve sistematik biçimde uygulandığında hatalı çıkarımların azalabileceğini göstermektedir. Ancak bu tekniklerin zaman, kaynak ve eğitim gerektirmesi gibi sınırlılıklarının yanı sıra, yapay zekâ ve algoritmik sistemlerde görülebilecek ek önyargı riskleri de ele alınmıştır. Çalışma sonuçlarına göre, bilişsel önyargıların yönetiminde kültürel, örgütsel ve teknolojik faktörlerin birbirleriyle etkileşimini anlamak kritik önem taşımaktadır. Ayrıca analistlerin kültürel zekâ, metabilişsel beceri ve etik farkındalık gibi nitelikleri geliştirmeleri önyargıların azaltılmasını kolaylaştırabilir. Gelecekteki araştırmaların, özellikle yapay zekâ uygulamalarının ve insan-makine iş birliğinin bilişsel önyargılar üzerindeki etkisini derinlemesine incelemesi önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Ang, S., Van Dyne, L., & Koh, C. (2007). Cultural intelligence: Its measurement and effects on cultural judgment and decision making, cultural adaptation and task performance. Management and Organization Review, 3(3), 335-371.
  2. Aven T (2010) On the need for restricting the probabilistic analysis in risk assessment to variability. Risk Anal 30(3):354–360
  3. Buehler, R., Griffin, D., & Ross, M. (1994). Exploring the "Planning Fallacy": Why people underestimate their task completion times. Journal of Personality and Social Psychology, 67(3), 366-381.
  4. Choi, I., Nisbett, R. E., & Norenzayan, A. (1999). Causal attribution across cultures: Variation and universality. Psychological Bulletin, 125(1), 47-63.
  5. Dalton, J. (2019). SWOT Analysis (Strengths, Weaknesses, Opportunities, Threats). In: Great Big Agile. Apress.
  6. Dillmann, R., Nakamura, Y., Schaal, S., & Vernon, D. (Eds.). (2021). Cognitive Systems Monographs. Springer. Retrieved from [https://www.springer.com/series/8354]
  7. DoshiVelez, F. ve Kim, B. (2017). Towards a rigorous science of interpretable machine learning. arXiv preprint.
  8. Echterhoff, J., Yarmand, M., & McAuley, J. (2022). AI-Moderated Decision-Making: Capturing and Balancing Anchoring Bias in Sequential Decision Tasks. Proceedings of the 2022 CHI Conference on Human Factors in Computing Systems.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Savunma Çalışmaları

Bölüm

Derleme

Yayımlanma Tarihi

30 Ocak 2025

Gönderilme Tarihi

13 Kasım 2024

Kabul Tarihi

30 Ocak 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2024 Cilt: 3 Sayı: 5

Kaynak Göster

Chicago
Havle, Nedim, ve Sudiye Aksoy. 2025. “BİLİŞSEL BARİYERLERDEN KURUMSAL YÖNETİME: İSTİHBARAT TOPLULUKLARINDA ÖNYARGI YÖNETİMİ”. Telakki Sosyal Bilimler Dergisi 3 (5): 263-88. https://izlik.org/JA46NW99PD.