İmgenin Dilsel Mahiyeti: Felsefi ve Psikanalitik Bir Soruşturma

Yıl 2025, Sayı: 24, 298 - 310, 01.12.2025

Sevtap Yıldız

https://doi.org/10.55256/temasa.1789396

Öz

Bu makale, sanattaki imgenin geleneksel “temsil” (mimesis) paradigmasının aksine, gerçeklikle olan ilişkimizi pasif bir şekilde yansıtan bir araç olmadığı tezinden hareket eder. Temel iddia, imgenin, felsefi düşünce, psikanalitik arzu ve imgelem gücü aracılığıyla gerçekliği aktif olarak inşa eden ve yeniden tanımlayan bir edim olduğudur. Çalışma, bu iddiayı disiplinlerarası bir yaklaşımla temellendirmeyi amaçlar. İlk olarak, imge kavramının Platon’un metafizik eleştirisinden Kant’ın estetik ideası ve Sartre’ın varoluşçu fenomenolojisi aracılığıyla temsilden özerk yaratıma evrilen felsefi yolculuğu izlenmektedir. Ardından, Freud’un rüya çözümlemesi ve Lacan’ın yapısalcı psikanalizi ışığında, imgenin bilinçdışı arzunun bir ifadesi ve temsil edilemez olan “Gerçek” (Réel) ile kurulan travmatik temasın bir aracısı olarak işlevi analiz edilmektedir. Lacan’ın imgesel, simgesel ve Gerçek üçlü yapısı, imgenin bu karmaşık işleyişini anlamak için bir çerçeve sunar. Teorik çerçeve, Sürrealizm, Soyut Dışavurumculuk ve çağdaş sanattan (Dali, Magritte, Pollock, Viola, Sherman) örneklerle somutlanarak, imgenin dil-öncesi ve simgesel-ötesi bir iletişim kanalı olarak nasıl işlediği gösterilir. Sonuç olarak, makale, sanatsal imgenin, insanın anlam yaratma serüveninde, gerçekliği yansıtmaktan ziyade onunla diyalektik bir ilişki içinde onu sürekli inşa ettiğini ve bu sürecin hakikatle kurulan yeni bir temas biçimi olduğunu savunur.

Anahtar Kelimeler

İmge , Temsil , İnşa , Lacan , Gerçek , Sanat Felsefesi , Sanat Ontolojisi

The Substance of the Image in Language: A Philosophical and Psychoanalytic Inquiry

Öz

This article argues against the traditional representation paradigm of the image in art, proposing that the image is not a passive tool reflecting our relationship with reality. Instead, the central thesis posits that the image is an act that actively constructs and redefines reality through philosophical thought, psychoanalytic desire, and the power of imagination. The study aims to ground this claim through an interdisciplinary approach. Firstly, it traces the philosophical journey of the concept of the image from Plato’s metaphysical critique to its evolution into autonomous creation via Kant’s aesthetic idea and Sartre’s existentialist phenomenology. Subsequently, in the light of Freud’s dream analysis and Lacan’s structuralist psychoanalysis, the function of the image as an expression of the unconscious desire and a mediator of the traumatic encounter with the unrepresentable “Real” (Réel) is analyzed. Lacan’s triadic structure of the Imaginary, the Symbolic, and the Real provides a framework for understanding this complex operation of the image. The theoretical framework is concretized through examples from Surrealism, Abstract Expressionism, and contemporary art (Dali, Magritte, Pollock, Viola, Sherman), demonstrating how the image operates as a pre-linguistic and trans-symbolic channel of communication. In conclusion, the article contends that the artistic image, in the human endeavor of meaning-making, constantly constructs reality through a dialectical relationship with it, rather than merely reflecting it, and that this process constitutes a form of renewed contact with truth.

Anahtar Kelimeler

Image , Representation , Construction , Lacan , The Real , Philosophy of Art , Ontology of Art

Kaynakça

• Antmen, Ahu. 20. Yüzyıl Batı Sanatında Akımlar. İstanbul: Sel Yayıncılık, 2009.
• Aristotle. Politics. Çeviren: Ernest Barker, Oxford: Oxford University Press, 1995. Originally published ca. 4th century BCE.
• ———. Politika. Çeviren: S. Cengiz, Ankara: Dost Kitabevi, 2014.
• Avşar, Devrim. “Dilbilimsel Bakış ve Jacques Lacan’da Dilin Yapısal İşlevi,” Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi 10, (2024): 41-57. https://doi.org/10.56387/ahbvedebiyat.1495524
• Barnhart, Robert K. ed. The Barnhart Dictionary of Etymology. New York: H. W. Wilson, 1988.
• Beekes, Robert, Etymological Dictionary of Greek, Vol. 1. Leiden-Boston: Brill, 2010.
• Breton, André. Manifestoes of Surrealism. Ann Arbor: University of Michigan Press, 1969. Originally published 1924.
• Freud, Sigmund. Düşlerin Yorumu I. Çeviren: E. Kapkın, İstanbul: Payel Yayınevi, 1996. Originally published 1900.
• ———. Düşlerin Yorumu II. Çeviren: E. Kapkın, İstanbul: Payel Yayınevi, 1996. Originally published 1900.
• ———. Sanat ve Sanatçılar Üzerine. Çeviren: K. Şipal, İstanbul: Yapı Kredi Yayınevi, 2001.
• ———. The Interpretation of Dreams. Çeviren: James Strachey, New York: Basic Books, 2010. Originally published 1900.
• Gombrich, E. H. Sanatın Öyküsü. Çevirenler: E. Erduran ve Ö. Erduran, İstanbul: Remzi Kitabevi, 1997.
• Halliwell, Stephen. The Aesthetics of Mimesis: Ancient Texts and Modern Problems. Princeton: Princeton University Press, 2002.
• Kant, Immanuel. Yargı Yetisinin Eleştirisi. Çeviren: A. Yardımlı, İstanbul: İdea Yayınevi, 2006. Originally published 1790.
• Krauss, Rosalind E. The Optical Unconscious. Cambridge, MA: MIT Press, 1993.
• Lacan, Jacques. The Seminar, Book VII: The Ethics of Psychoanalysis, 1959–1960. Çeviren: Dennis Porter, London: W. W. Norton & Company, 1997.
• ———. Écrits: The First Complete Edition in English. Çeviren: Bruce Fink, New York: W. W. Norton & Company, 2006. Originally published 1966.
• ———. The Sinthome: The Seminar of Jacques Lacan, Book XXIII. Çeviren: A. R. Price, Cambridge, UK: Polity Press, 2016.
• Lautréamont, Comte de. Les Chants de Maldoror. Paris: Éditions de la Sirène, 1920. Originally published 1869.
• Lemaire, Anika. Jacques Lacan. Çeviren: David Macey, London: Routledge & Kegan Paul, 1981.
• Mulvey, Laura. “A Phantasmagoria of the Female Body: The Work of Cindy Sherman,” New Left Review 188, (1991): 136-150.
• Platon. Devlet. Çevirenler: S. Eyüboğlu ve M. A. Cimcoz, İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2006. Originally published ca. 380 BCE.
• Riedmatten, Henri de. Narcissus in Troubled Waters: Francis Bacon, Bill Viola, Jeff Wall. Çeviren: A. Anderson, Rome: “L’erma” di Bretschneider, 2014.
• Robbins, Michael. “The Primary Process: Freud’s Profound Yet Neglected Contribution to the Psychology of Consciousness,” Psychoanalytic Inquiry 38, sayı: 3 (2018): 186-197. https://doi.org/10.1080/07351690.2018.1430965
• Sartre, Jean-Paul. İmgelem. Çeviren: A. Tümertekin, İstanbul: İthaki Yayınları, 2004. Originally published 1936.
• ———. Varlık ve Hiçlik: Fenomenolojik Ontoloji Denemesi. Çevirenler: T. İlgaz ve G. Çankaya-Eksen, İstanbul: İthaki Yayınları, 2009. Originally published 1943.
• Williford, Kenneth ve David Rudrauf. “Foreword to the Routledge Classics Edition” in Jean-Paul Sartre, The Imagination. London and New York: Routledge, 2012.