TR
EN
İnsan ve Dil: Herder’in Felsefi Düşünceleri
Öz
Makale, Herder’in dil felsefesini insanın bilişsel, kültürel ve tarihsel varoluşu açısından ele almakta ve bu bağlamda Herder’in dilsel görelilik düşüncesine katkısını ortaya koymayı amaçlamaktadır. Düşüncenin kaynağını dilde gören Herder, Kartezyen akılcılığa karşı çıkarak bilginin deneyim, duyum ve dille birlikteliğiyle şekillendiğini vurgulamaktadır. Ona göre insan, dili aracılığıyla hem akla ulaşmakta hem de bireysel ve toplumsal kimliğini kurmaktadır. Dil düşünceyi, kültürü, geleneği ve bildung süreçlerini biçimlendirmektedir. Bu yönüyle dil, bireysellik ve toplumsallık arasında köprü işlevi görmektedir. Herder’in dilsel görelilik anlayışı, her dilin özgün bir dünya görüşü sunduğunu savunurken, dillerin eşitliğini ve karşılıklı diyalog içinde evrenselliğin çoğul biçimlerde kurulabileceğini ileri sürmektedir. Bu yaklaşım, radikal görelilikten kaçınarak, kültürel çeşitliliği insanlık idealine katkı sağlayan bir değer olarak konumlandırmaktadır. Herder, insan bilişini ve aklını, dile bağlı olarak yeniden kavramsallaştırmaktadır. Böylece homojen, evrensel ve ortaklık zemini taşımayan görelilik düşüncelerinden farklı düşünceler ortaya koyar. Ona göre, dilin ve kültürün insanlar arasında meydana getirdiği görelilik, çoğul ve diyalojik olarak nitelenen evrensellik sayesinde hem çeşitliliğe neden olacak hem de birlik ve bütünlüğü dağıtmayacaktır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Adler, Hans, “Herder’s Concept of Humanität” in A Companion to the Works of Johann Gottfried Herder, Editör: Hans Adler, 93-116, New York: Camden, 2009.
- Akarsu, Bedia. Wilhelm von Humboldt’ta Dil-Kültür Bağlantısı. 2. Basım. İstanbul: Remzi, 1993.
- Alves, Alexandre. “The German Tradition of Self-Cultivation (Bildung) and Its Historical Meaning,” Educação & Realidade 44, sayı: 2 (2019): 1-18. http://dx.doi.org/10.1590/2175-623683003
- Beiser, Frederick C. The Fate of Reason: German Philosophy from Kant To Fichte. 1. Basım. Cambridge, Massachusetts, London: Harvard University, 1949.
- Berlin, Brent ve Paul Kay. Basic Color Terms: Their Universality And Evolution. 1. Basım. California: University of California, 1969.
- Berlin, Isiah. Vico and Herder: Two Studies in The History of Ideas. 1. Basım. London: Chotto & Windus, 1976.
- Cassirer, Ernst. Sembolik Formlar Felsefesi I: Dil. Çeviren: Milay Küktürk, Ankara: Hece, 2005.
- Chomsky, Noam. Aspects of the Theory of Syntax. 50. Yıl Özel Baskı. Cambridge: MIT, 1965.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Dil Felsefesi
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yazarlar
Yayımlanma Tarihi
9 Haziran 2026
Gönderilme Tarihi
4 Mart 2026
Kabul Tarihi
15 Mart 2026
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2026 Sayı: 25
APA
Dombaycı, M. A., & Doğru, S. G. (2026). İnsan ve Dil: Herder’in Felsefi Düşünceleri. Temaşa Erciyes Üniversitesi Felsefe Bölümü Dergisi, 25, 136-151. https://doi.org/10.55256/temasa.1902919
AMA
1.Dombaycı MA, Doğru SG. İnsan ve Dil: Herder’in Felsefi Düşünceleri. Temâşâ Felsefe Dergisi. 2026;(25):136-151. doi:10.55256/temasa.1902919
Chicago
Dombaycı, Mehmet Ali, ve Salime Gülay Doğru. 2026. “İnsan ve Dil: Herder’in Felsefi Düşünceleri”. Temaşa Erciyes Üniversitesi Felsefe Bölümü Dergisi, sy 25: 136-51. https://doi.org/10.55256/temasa.1902919.
EndNote
Dombaycı MA, Doğru SG (01 Haziran 2026) İnsan ve Dil: Herder’in Felsefi Düşünceleri. Temaşa Erciyes Üniversitesi Felsefe Bölümü Dergisi 25 136–151.
IEEE
[1]M. A. Dombaycı ve S. G. Doğru, “İnsan ve Dil: Herder’in Felsefi Düşünceleri”, Temâşâ Felsefe Dergisi, sy 25, ss. 136–151, Haz. 2026, doi: 10.55256/temasa.1902919.
ISNAD
Dombaycı, Mehmet Ali - Doğru, Salime Gülay. “İnsan ve Dil: Herder’in Felsefi Düşünceleri”. Temaşa Erciyes Üniversitesi Felsefe Bölümü Dergisi. 25 (01 Haziran 2026): 136-151. https://doi.org/10.55256/temasa.1902919.
JAMA
1.Dombaycı MA, Doğru SG. İnsan ve Dil: Herder’in Felsefi Düşünceleri. Temâşâ Felsefe Dergisi. 2026;:136–151.
MLA
Dombaycı, Mehmet Ali, ve Salime Gülay Doğru. “İnsan ve Dil: Herder’in Felsefi Düşünceleri”. Temaşa Erciyes Üniversitesi Felsefe Bölümü Dergisi, sy 25, Haziran 2026, ss. 136-51, doi:10.55256/temasa.1902919.
Vancouver
1.Mehmet Ali Dombaycı, Salime Gülay Doğru. İnsan ve Dil: Herder’in Felsefi Düşünceleri. Temâşâ Felsefe Dergisi. 01 Haziran 2026;(25):136-51. doi:10.55256/temasa.1902919