Araştırma Makalesi

Kantçı Sonsuz İlerleme Kavramı ve Retorik İlişkisi

Sayı: 25 9 Haziran 2026
PDF İndir
TR EN

Kantçı Sonsuz İlerleme Kavramı ve Retorik İlişkisi

Öz

Bu çalışma, Kant’ın düşüncesinde retoriğin, onu bastırmaya yönelik ilkesel çabasına rağmen nasıl ısrarla var olmaya devam ettiğini, “sonsuz ilerleme” kavramına dayanarak açıklamayı amaçlamaktadır. Kant için retorik, teorik aklın ilerleme sürecinde kendisini bir araca dönüştürdüğü yanılgıları ve aldanıları ifade etmektedir. Bununla birlikte teorik aklın özgürleşmeye yönelik hareketi hala retorik etkilere bağlı kalsa da, kendi amacına dair yetkin bir kavrayışa ulaşma potansiyeli barındırmaktadır. Akıl, kendi sınırlarını tayin ederek hem kendi araçsallaştırılmasına hem de tutkulara dayalı manipülatif kullanımına karşı eleştirel bir yeti kazanabilir. Kant’a göre akıl pratik kullanımında, retorik ve araçsallaştırıcı etkilerden bağımsız olarak amaçlarını belirleme ve meşrulaştırma yetkisini ortaya koyar. Kant için bu gayelere doğru ahlaki ilerleme, tamamlanmış bir durum değil, pratik aklın özgürlüğüne dayanan sonsuz bir ödevdir. Çünkü insanlığın tarihsel amaçsallığı bilgi nesnesi hâline getirilemez, gelecek zorunlu olarak açıktır. Kant bir gerilimle karşı karşıyadır: Bir yandan tutkulara hitap eden ve özerkliği tehdit eden ikna edici retoriği bastırmaya çalışır; öte yandan ahlaki özne—açık bir gelecek karşısında—ahlaki yönelimini sürdürmek için retoriğe ihtiyaç duyar. Bu gereksinim, iki karşıt riske yanıt verir: Sonsuz ödev trajik bir yük hâline gelebilir veya özne, mevcut teorik ve kurumsal başarılarına dayanarak kendi ahlakına aşırı güven geliştirebilir. Böylece retorik, hem bir tehdit hem de umut, özeleştiri ve açık gelecekte ahlaki rehberliği sürdüren gerekli bir kamusal konuşma biçimi olarak işlev görür.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Abizadeh, Arash. “On the Philosophy/Rhetoric Binaries: Or, Is Habermasian Discourse Motivationally Impotent?,” Philosophy & Social Criticism 33, sayı: 4 (2007): 445-72.
  2. ———. Hobbes and the Two Faces of Ethics. Cambridge: Cambridge University Press, 2018.
  3. Allison, Henry E. Kant’s Theory of Taste: A Reading of the Critique of Aesthetic Judgment. Cambridge: Cambridge University Press, 2001.
  4. ———. Essays on Kant. Oxford: Oxford University Press, 2012.
  5. Aristotle. The Art of Rhetoric. Çeviren: J. Bartlett, Chicago: University of Chicago Press, 1991.
  6. ———. Metafizik. Çeviren: Ahmet Arslan, İstanbul: Sosyal Yayınları, 1996.
  7. Bacon, Francis. New Atlantis. Irving, TX: CTMS Publishers, University of Dallas, 2020.
  8. Benardete, Seth. The Being of the Beautiful: Plato's Theaetetus, Sophist, and Statesman. Chicago: University of Chicago Press, 1984.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Aydınlanma (Felsefede Aydınlanma Tarihi)

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

9 Haziran 2026

Gönderilme Tarihi

8 Nisan 2026

Kabul Tarihi

31 Mayıs 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Sayı: 25

Kaynak Göster

APA
Altun, B. (2026). Kantçı Sonsuz İlerleme Kavramı ve Retorik İlişkisi. Temaşa Erciyes Üniversitesi Felsefe Bölümü Dergisi, 25, 275-299. https://doi.org/10.55256/temasa.1925233
AMA
1.Altun B. Kantçı Sonsuz İlerleme Kavramı ve Retorik İlişkisi. Temâşâ Felsefe Dergisi. 2026;(25):275-299. doi:10.55256/temasa.1925233
Chicago
Altun, Bulut. 2026. “Kantçı Sonsuz İlerleme Kavramı ve Retorik İlişkisi”. Temaşa Erciyes Üniversitesi Felsefe Bölümü Dergisi, sy 25: 275-99. https://doi.org/10.55256/temasa.1925233.
EndNote
Altun B (01 Haziran 2026) Kantçı Sonsuz İlerleme Kavramı ve Retorik İlişkisi. Temaşa Erciyes Üniversitesi Felsefe Bölümü Dergisi 25 275–299.
IEEE
[1]B. Altun, “Kantçı Sonsuz İlerleme Kavramı ve Retorik İlişkisi”, Temâşâ Felsefe Dergisi, sy 25, ss. 275–299, Haz. 2026, doi: 10.55256/temasa.1925233.
ISNAD
Altun, Bulut. “Kantçı Sonsuz İlerleme Kavramı ve Retorik İlişkisi”. Temaşa Erciyes Üniversitesi Felsefe Bölümü Dergisi. 25 (01 Haziran 2026): 275-299. https://doi.org/10.55256/temasa.1925233.
JAMA
1.Altun B. Kantçı Sonsuz İlerleme Kavramı ve Retorik İlişkisi. Temâşâ Felsefe Dergisi. 2026;:275–299.
MLA
Altun, Bulut. “Kantçı Sonsuz İlerleme Kavramı ve Retorik İlişkisi”. Temaşa Erciyes Üniversitesi Felsefe Bölümü Dergisi, sy 25, Haziran 2026, ss. 275-99, doi:10.55256/temasa.1925233.
Vancouver
1.Bulut Altun. Kantçı Sonsuz İlerleme Kavramı ve Retorik İlişkisi. Temâşâ Felsefe Dergisi. 01 Haziran 2026;(25):275-99. doi:10.55256/temasa.1925233