Biyolojik Doğalcılık Bağlamında John Searle'ün Özgürlük Açıklaması

Öz

İnsanın ne olduğu sorusuna bağlı olarak ruh-beden ilişkisi, insanın kendilik bilincini nasıl ve ne zaman kazandığı meselesi erken dönemden itibaren filozoflar tarafından ontolojik açıdan olduğu kadar epistemolojik açıdan da tartışılagelmiştir. Modern dönemde; zihin felsefesi alanında, nöro-biyoloji ve nöro-fizyolojinin verilerine bağlı olarak yapılan çalışmalarda zihin kavramıyla bağlantılı olarak bilincin doğası, gerçekliği, özgür iradenin mahiyeti ve imkânı gibi problemler de açıklığa kavuşturulmaya çalışılmıştır. Zihin felsefesinin önemli isimlerinden John Rogers Searle insan özgürlüğü probleminin zihin-beden düalizminde kurulan kavramsal ikiliğin ortadan kaldırılmasıyla çözülebileceği düşüncesindedir. Filozof hem materyalizmin hem de düalizmin neden olduğu kavramsal düalizmi aşarak, bilincin vücudun biyolojik fenomenlerinden biri olduğunu kabul etmemiz gerektiğini ileri sürmüştür. Çalışmamızda, Searle’ün, bilinci bizzat beynin işleyişine ve özelliğine indirgeyen, ancak bilinci ortaya çıkaran zihinsel hallerin salt beyne indirgenemeyeceğini savunan görüşünü irdeleyeceğiz. Biyolojik doğalcılık bağlamında zihinsel durumları açıklamada nedensel indirgemeyi savunan Searle’ün, “öznel” ve “yönelimsel” olarak tanımladığı bilince dair tezinin kabul edilebilirliğini eleştiriler bağlamında ele alacağız. Ayrıca Searle’ün nörobiyoloji bağlamında özgür iradenin mahiyeti ve imkânına dair görüşünü değerlendireceğiz. Bir eylemin başlaması ile gerçekleştirilmesi arasında bir aralıklar serisi olduğunu savunan Searle, eylemlerimizde gözlemlediğimiz düşünme ile karar verme arasında bulunan bu aralıkların, özgür iradeye işaret ettiğini iddia eder. Bu aralıklar serisi tezinden hareketle Searle, insanın eylemlerinde özgür olduğunu ileri sürer. Ona göre bu aralıklar, bir K kişisinin bir E edimini bir S sebebi temelinde gerçekleştirdiğine yönelik açıklamayı rasyonel kılar. Bu tür bir açıklama indirgemeci materyalist açıklamayla aynı değildir. Zira sebeple açıklama, davranışımızın temeli olan sebebi belirterek rasyonel bir ben'in niçin başka bir eylemi değil de o eylemi yaptığını gerekçelendirmektedir. Eyleme dair bu rasyonel açıklama, isteme bağlı insan davranışlarını kapsamaktadır. Searle beynin işleyişine, zihin-beden düalizmi probleminin çözümüne ve bilincin niteliğine yönelik ortaya koyduğu nörobiyoloji tezinin, özgür iradeyi içerdiğini savunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Din Felsefesi
• Zihin Felsefesi
• Özgürlük
• Düalizm
• Zihin
• Bilinç
• J. Searle
• Biyolojik Doğalcılık

John Searle’s Explanation of Freedom: A Biological Naturalist Perspective

Öz

Adopting an epistemological as well as an ontological perspective, philosophers have always discussed the question of how to define human being, the relationship between the soul and the body, and the question of how and when human beings acquire self-consciousness. More recently, the philosophy of mind, informed by the findings of neuro-biology and neuro-physiology, has sought to address fundamental questions concerning the nature and reality of consciousness, the nature and possibility of free will in relation to the concept of mind. John Rogers Searle proposes that the issue of human freedom can be resolved by eliminating the conceptual dualism established between the mind and body. The philosopher argued that we should go beyond conceptual dualism caused by both materialism and dualism and should accept that consciousness is one of the biological phenomena of the body. This study examines Searle's view that reduces consciousness to the functioning and property of the brain itself, but that the mental states which give rise to consciousness cannot be reduced to the brain alone. Adopting a critical lens, the study discusses the acceptability of Searle's thesis on consciousness, which he defines as “subjective” and “orientational” in the context of biological naturalism. The study also evaluates Searle's view on the nature and possibility of free will in the context of neurobiology. Searle’s argument is that a series of gaps exist between the initiation of an action and its execution and argues that these gaps, which can be observed in our actions point to the existence of free will. In relation to this thesis of series of gaps, Searle claims that humans are capable of acting freely. He further claims that these gaps rationalize the explanation that person P performs act A due to reason R. This kind of explanation is not the same as the reductionist materialist explanation. Rational explanations with reasons explain why a person does an action but not another, by stating the underlying cause of the behaviour. This rational explanation about our actions also includes voluntary human behaviour. Addressing the resolution of the mind-body dualism problem and the nature of consciousness, Searle’s neurobiology thesis incorporates the concept of free will.

Anahtar Kelimeler

• Philosophy of Religion
• Philosophy of Mind
• Freedom
• Dualism
• Mind
• Consciousness
• J. Searle
• Biological Naturalism

Kaynakça

1. Adugiit, Yavuz. “Özgürlüğün Kısa Tari̇hi̇”. FLSF Felsefe ve Sosyal Bilimler Dergisi 16 (2013), 63-94.
2. Aristoteles. Nikhomakhos’a Etik. çev: Furkan Akderin. İstanbul: Say Yayınları, 2020.
3. Augustine, On Free Choice of the Will, terc. Thomas Williams, Indianapolis: Hackett Publishing Company, 1993.
4. Akyürek Şahin, Eda - Vedat Çelgin (ed.). Eskiçağ Yazıları. İstanbul: Remzi Kitabevi, 2014.
5. Anselmus, A. Seçim Özgürlüğü Üzerine, çev. B. Bingöl, çev., Felsefe Dünyası, 1/73, (2021), 436-462.
6. Altınörs, S. Atakan. “Zihin-Beden Problemine Searle’ün Yaklaşımı”. Temaşa Felsefe Dergisi 9 (ts.), 2018.
7. Az, Mehmet Ata. Kavram Atlası: Felsefe. Ankara: Gazi Kitapevi, 2020.
8. Boethius. The Consolation of Philosophy. çev. David R. Slavitt. London: Harvard University Press, 2008.

9. Cevizci, Ahmet. Felsefe Sözlüğü. İstanbul: Paradigma Yayınları, 1999.
10. Chalmers, David. “Facing Up to the Problem of Consciousness”. Journal of Consciousness Studies 2/3 (1995), 200-219.
11. Çelebi, Vedat. John Roger Searle Bağlamında Çağdaş Zihin Felsefesi Problemleri. Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık, 2022.
12. Dennet, Daniel - R. Hofstadter Hofstadter (ed.). Aklın Gözü. çev. Füsun Doruker. İstanbul: Boğaziçi Üniversitesi Yayınevi, 2008.
13. Doğan, Mehtap. “Biyolojik Doğalcılık Ekseninde John Searle ve Zihin-Beden Problemi”. MetaZihin: Yapay Zeka ve Zihin Felsefesi Dergisi 1/2 (Aralık 2018), 227-240.
14. Doğan, Mehtap. “Zihin Felsefesinde Düalizmin Çağdaş Kalesi Olarak Nitelik Düalizmi: Töz Düalizmi ile Nitelik Düalizmi Arasında Çok Yönlü Bir Karşılaştırma”. Beytulhikme An International Journal of Philosophy 13/3 (29 Ağustos 2024), 39-64. https://doi.org/10.29228/beytulhikme.71101
15. Hançerlioğlu, Orhan. Felsefe Ansiklopedisi Kavramlar ve Akımlar. İstanbul: Remzi Kitabevi, 2004.
16. Kaya, Aslı Üner. “Beyin, Bilinç ve Nedensel Güçler”. Felsefe Dünyası 79 (15 Temmuz 2024), 117-146. https://doi.org/10.58634/felsefedunyasi.1476056
17. Kınağ, Mustafa. “Dilin Oluşumu Bağlamında John Searle’ün Doğal Bilinç Kuramı Üzerine Bir İnceleme”. MetaZihin: Yapay Zeka ve Zihin Felsefesi Dergisi 3/2 (30 Aralık 2020), 163-189. https://doi.org/10.51404/metazihin.836142
18. Matthews, Gareth B., ‘Augustine’ Maddesi, Routledge Encylopedia of Philosophy V.1, ed. Edward Craig Cornwall: Routledge, 1998, 541-559.
19. Molina, Luis de. On Divine Foreknowledge. Part IV of the Concordia. London: Cornell University Press, 1988.
20. Nagel, Thomas. “What Is It Like to Be a Bat?” The Philosophical Review 83/4 (Ekim 1974), 435. https://doi.org/10.2307/2183914
21. Sayan, Erdinç. “Analitik Zihin Felsefesinin Temel Problemlerine Bir Bakış”. Kaygı. BursaUludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Felsefe Dergisi 19 (Ekim 2012), 37-54.
22. Searle, John R. Bilincin Gizemi. çev. İlknur Karagöz İçyüz. İstanbul: Küre Yayınları, 2018.
23. Searle, John R. "Nörobiyolojide Bir Problem Olarak Özgür İrade." çev. Ferhat Onur. MetaZihin: Yapay Zeka ve Zihin Felsefesi Dergisi 3/1 (30 Haziran 2020), 77-97.
24. Searle, John R. “Free Will as a Problem in Neurobiology”. Philosophy 76/4 (Ekim 2001), 491-514. https://doi.org/10.1017/S0031819101000535
25. Searle, John R. Özgürlük ve Nörobiyoloji. çev. Zeki Özcan. Bursa: Sentez Yayınları, 2019.
26. Searle. John R. Rationality in Action. Boston, USA: MIT Press, 2001.
27. Searle, John R. Zihnin Yeniden Keşfi. çev. Muhittin Macit. İstanbul: Litera Yayıncılık, 2004.
28. Tümkaya, Serdal. “Yapay Bilinç Tartışmasında Biyolojik Doğalcı Yaklaşımın Hataları”. Kaygı. Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Felsefe Dergisi 21/2 (2022). https://doi.org/10.20981/kaygi.1092807
29. Yapık, M. Seçil - Eyim, Ahmet. “Zihin Felsefesi̇ Bağlamında Yapay Zeka Çalışmalarından “Turing Testi"ne Yöneli̇k İtirazlar”. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi 12/67 (2019). https://avesis.yyu.edu.tr/yayin/28be71d2-9c52-4290-80d9-f80fe6ad4e28/zihin-felsefesi-baglaminda-yapay-zeka-calismalarindan-turing-testine-yonelik-itirazlar