İNSAN HAKLARI İHLALLERİNİN EDEBÎ AYNASI: GAZZE ÖRNEĞİ

Yıl 2025, Cilt: 8 Sayı: 14-15 , 239 - 262 , 30.12.2025

Ayşe Kaş

https://doi.org/10.59162/tihek.1647143

https://izlik.org/JA98XA84HT

Öz

Bu çalışma, İsrail’in Gazze’de uyguladığı etnik temizlik, dini kısıtlamalar ve çok boyutlu gelişim engellemeleri gibi politikaların yol açtığı sistematik insan hakları ihlallerinin edebiyat ve sanattaki temsillerini analiz etmeyi hedeflemektedir. Söz konusu politikalar, Filistin’in köklü kültürel değerlerini aşındırarak bölgesel bir krizi insanlık tarihinin en önemli trajedilerinden birine dönüştürmüştür. Nitel araştırma yöntemleri ile yürütülen çalışma, iki temel eksene dayanmaktadır: Gazze’nin İslam dünyasındaki konumuna tarihsel bir perspektifle yaklaşan ilk bölüm, ardından gelen ve edebî eserlerdeki direniş söylemini sistematik baskılar bağlamında çözümleyen ikinci bölüm. Çalışma, insan hakları ihlallerinin yalnızca siyasî değil aynı zamanda kültürel ve insanî boyutlarını ortaya koyarken, sanatın derinlikli anlam dünyasından kopmadan politik bir farkındalık yaratmayı da başarmaktadır. Ayrıca, Filistin’de yaşananların Ortadoğu’yu olduğu kadar Batı’yı da etkilediği vurgulanmakta ve bu nedenle uluslararası düzeyde kınama, iş birliği, seminerler ve sanatsal etkinlikler yoluyla bu meselelerin kamu vicdanında canlı tutulması gerektiği belirtilmektedir. Bulgu olarak, Filistin’de yaşananların Ortadoğu’yu etkilediği oranda küresel düzeni de etkilediği vurgulanmakta, uluslararası işbirliği, akademik çalışmalar ve sanatsal üretimlerle bu meselenin insanlık vicdanında canlı tutulması gerektiği savunulmaktadır. Akademik ve estetik değeriyle bu çalışmanın, evrensel barış kültürüne katkı sunması ve gelecek araştırmalara kuramsal zemin oluşturması beklenmektedir.

Anahtar Kelimeler

Gazze , İnsan Hakları İhlalleri , Edebiyat , Sanat , Filistin , Kültürel Direniş

The Lıterary Mırror Of Human Rıghts Vıolatıons: The Case Of Gaza

https://izlik.org/JA98XA84HT

Öz

This study aims to analyze the representations in literature and art of systematic human rights violations caused by Israel’s policies in Gaza, such as
ethnic cleansing, religious restrictions, and multi-dimensional development obstructions. These policies have eroded Palestine’s deep-rooted cultural values, transforming a regional crisis into one of the most important tragedies in human history. The study, which is conducted with qualitative research methods, is based on two main axes: the first section, which approaches Gaza’s position in the Islamic world with a historical perspective, followed by the second section, which analyzes the discourse of resistance in literary works within the context of systematic oppression.
The study, while revealing the political, cultural, and humanitarian dimensions of human rights violations, also succeeds in creating political awareness without breaking away from the deep world of meaning in art. Furthermore, it is emphasized that the events in Palestine affect the Middle East as much as they do the West, and for this reason, it is stated that these issues should be kept alive in the public conscience through international condemnation, cooperation, seminars, and artistic events. As a finding, it is emphasized that the events in Palestine affect the global order as much as they do the Middle East, and it is argued that this issue should be kept alive in the human conscience with international cooperation, academic studies, and artistic productions.With its academic and aesthetic value, this study is expected to contribute to the universal culture of peace and provide a theoretical basis for future research.

Anahtar Kelimeler

Gaza , Human Rights Violations , Literature , Art , Palestine , Cultural Resistance

Kaynakça

• Al Jazeera. (2009, Ocak 29). ىع ج الاي ن اله جه ال [Gazze’ye yönelik savaşın sonuçlarında zafer ve mağlubiyetin yüzleri]. Al Jazeera Arabic. https://www.aljazeera. net/nr/s/29/01/2009
• Al Jazeera Arabic. (2014, Haziran 25). Şâhid: Bânksî yersum alâ cidrân Gazze [Görgü tanığı: Banksy Gazze duvarlarına resim yapıyor]. Al Jazeera Arabic. https://www.aljazeera.
• net/news/pages/2014/6/25/-اى-ج-عي--باناAnadolu Ajansı. (2023a, Aralık 20). Batılılar İsrail’in Gazze saldırıları sonrası İslam’ı keşfediyor. https://www.aa.com.tr/tr/dunya/batililar-israilin-gazze-saldirilari-sonrasi-islami-kesfediyor/3087311
• Anadolu Ajansı. (2023b, Kasım 24). ABD’de İsrail’in Gazze saldırılarından sonra İslam’ı tanımak için Kur’an okuyanlar arttı. https://www.aa.com.tr/tr/dunya/abdde-israilin-gazzeye-saldirilarindan-sonra-islami-tanimak-icin-kuran-okuyanlar-artti/3061269
• Anadolu Ajansı. (2023c, Kasım 21). İsrail’in Gazze saldırılarının Batı’daki Müslüman algısını olumlu yönde değiştirdiği belirtiliyor. https://www.aa.com.tr/tr/ayrimcilikhatti/ay- rimcilik/israilin-gazze-saldirilarinin-batidaki-musluman-algisini-olumlu-yonde-degistirdigi-belirtiliyor/1818630
• Arif, A. (2011). Tarih-i Gazze. Mektebe Nur. Banksy. (2015). Gaza. https://www.banksy.co.uk/gaza.html
• Bergûsî, M. (2011). Raaytu Ramallah. Dârü’l-Beydâ.
• Bilge, M. L. (1996). Gazze. In TDV İslâm Ansiklopedisi (Cilt 13, ss. 534–536). Türkiye Diyanet Vakfı.
• Demopoulos, A. (2023, Kasım 20). Young Americans are picking up the Qur’an ‘to understand the resilience of Muslim Palestinians’. The Guardian. https://www.theguardian. com/books/2023/nov/20/palestine-quran-islam-americans-tiktok
• Derviş, M. (2005a). Divân Maḥmud Derviş: el-A‘mâl el-Ûlâ (Cilt 1). Riad El-Rayyes Books.
• Derviş, M. (2005b). Divân Maḥmud Derviş: el-A‘mâl el-Ûlâ (Cilt 2). Riad El-Rayyes Books.
• Ebû Zühre. (1947). İmam Şafii: Hayâtuhu ve asruhu fıkhuhu ve ârâuhu. Dâru’l-Fikru’l-Azelî.
• Ergün, S. (2024, Temmuz 10). Free Palestine [YouTube Shorts]. YouTube. https://www. youtube.com/shorts/Q-HAEiU6trs
• Evliya Çelebi. (1896). Seyahatnâme (Cilt 3). İkdam Matbaası.
• Fazlıoğlu, Ş. (2019). Mahmûd Dervîş. In TDV İslâm Ansiklopedisi (Ek-2, ss. 177–178). Türkiye Diyanet Vakfı.
• Filiu, J. (2016). Gaza: A history. Oxford University Press.
• HRW. (2025). World report 2025. Human Rights Watch.
• Hüseyin, R. (t.y.). Habibeti Gazze. Al-Divan. https://www.aldiwan.net/poem101054. html
• Kabbânî, N. (1988). Eṭfâlü’l-Ḥicâra. Menşuûrât Nizâr Kabbânî.
• Kaş, A. (2024). Arap edebiyatında mekân ve şehir arterlerinde şiir teatileri. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, 41, 1059–1076. https://zenodo.org/record/13337940
• Kemal, C. (2014). Birinci Dünya Savaşı’nda Gazze’yi nasıl kaybettik? Atatürk Yolu Dergisi, 14(55), 127–152. https://doi.org/10.1501/Tite_0000000417
• LeBlanc, S., & Perry, N. (2024, Nisan 25). USC cancels main graduation ceremony over concerns about pro-Palestinian protests. PBS NewsHour. https://www.pbs.org/newshour/nation/usc-cancels-main-graduation-ceremony-over-concerns-about-pro-palestinian-protests
• Malik, N. (2024, Mayıs 6). Don’t let the sound and fury over Gaza protests drown out what the students are saying. The Guardian. https://www.theguardian.com/commentisfree/ article/2024/may/06/gaza-protests-students-columbia-university
• OCHA. (2024). Global humanitarian overview. Birleşmiş Milletler İnsani İşler Koordinasyon Ofisi.
• OHCHR. (2023). The UN human rights report.
• OHCHR. (2024). Report on the situation of human rights in the Occupied Palestinian Territory, including East Jerusalem. Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Yüksek Komiserliği Ofisi.
• Özbahçe, O. (2006). Sağlam şiir: Günümüz şiiri üzerine yazılar. Ebabil Yayıncılık.
• Palestinian Central Bureau of Statistics. (2023). Statistical yearbook of Palestine 2023. PCBS.
• Sarkoz, B. (2018). Fethinden Emevîlerin sonuna kadar Gazze [Yüksek lisans tezi]. Harran Üniversitesi.
• Selo. (2024). Free Palestine [Şarkı]. SELF Music.
• Suyûtî, M. (2008). El-Edebü’l-Arabiyyu’l-Hadîs (1. baskı). el-İntişârât es-Sikâfiyye.
• Tülücü, S. (2020). Kabbânî, Nizâr. In TDV İslâm Ansiklopedisi (Ek-1, ss. 697–698). Türkiye Diyanet Vakfı.
• UNICEF. (2021a). The lives of Palestinian children in Gaza. UNICEF Publications.
• UNICEF. (2021b). El-Eṭfâl hum men yeteḥammelûn eşedde vaṭa’eti’l-unf fî Gazze [Gazze’deki şiddetin en ağır yükünü taşıyan çocuklar]. https://www.unicef.org/ar
• Uzuntaş, Ş. N., Awad, O., Elkahlout, G., & Hanafi, S. (2024). Filistin’in görünümü: Verilerle Filistin toplumu (Araştırma Raporu 16/2024). İLKE İlim Kültür Eğitim Vakfı.
• Watan. (2023, Kasım 12). A TikTok star’s convert to Islam inspired by the unyielding spirit of Palestinians amidst conflict. https://www.watanserb.com/en/2023/11/12/a-tiktok-stars-convert-to-islam-inspired-by-the-unyielding-spirit-of-palestinians-amidst-conflict/
• WFP. (2024). World Food Programme annual review 2024. World Food Programme.
• WHO. (2024). Global patient safety report 2024. World Health Organization.
• Yeni Şafak. (2024, Mayıs 24). Harvard Üniversitesi’nin mezuniyet törenine protesto damga vurdu. https://www.yenisafak.com/dunya/mezuniyet-torenine-damga-vurdu-harvard-universitesinde-gazzeye-destek-eylemi-4623181
• Zayid, A. A. (1997). İstid’âü’ş-Şahsiyyâti’t-Türâsiyye fi’ş-Şi’ri’l-Arabiyyi’l-Mu’âsır. eş-Şerike el-Amme li’n-Neşr ve’t-Tevzi’.