Suç Dizilerinde Ötekileştirmenin Temsili: Sıfır Bir ve Üç Kuruş Örneği

Öz

Bu çalışma, Türk televizyon dizilerinde ötekileştirme süreçlerinin görsel ve söylemsel kodlar aracılığıyla nasıl yeniden üretildiğini iletişim perspektifinden incelemektedir. Araştırmanın temel amacı, suç temalı dizilerde beden dili, giyim kodları, dil kullanımı, mekânsal temsiller ve ilişkisel konumlandırmalar aracılığıyla toplumsal kimliklerin nasıl inşa edildiğini ve "biz" ile "onlar" ayrımının hangi temsil stratejileri üzerinden kurulduğunu ortaya koymaktır. Araştırmada Sıfır Bir: Bir Zamanlar Adana’da ve Üç Kuruş dizileri amaçlı örnekleme yöntemiyle seçilmiş; Roland Barthes'ın göstergebilim yaklaşımına dayanan göstergebilimsel analiz yöntemi kullanılmıştır. Analiz sürecinde seçilen sahnelerde yer alan görsel ve söylemsel göstergeler, Barthes'ın düz anlam (denotation) ve yan anlam (connotation) ayrımı çerçevesinde incelenmiş; analiz, önceden belirlenen tematik kategoriler doğrultusunda yürütülmüştür. Araştırma bulguları, Sıfır Bir dizisinde ötekileştirmenin ağırlıklı olarak ekonomik temelli kriminalizasyon üzerinden kurulduğunu göstermektedir. Dizide yoksulluk, alt sınıf erkekliği, mahalle kültürü, suç ve şiddet arasındaki ilişki, gündelik yaşamın doğal ve kaçınılmaz bir parçası olarak temsil edilmektedir. Buna karşılık Üç Kuruş dizisinde Roman kimliği ve gettolaşmış kentsel kültür; renk, müzik, beden kullanımı, şive, eğlence ve folklorik göstergeler aracılığıyla kültürel temelli egzotikleştirme üzerinden temsil edilmektedir. Her iki dizide de karakterler belirli stereotipler doğrultusunda temsil edilmekte; suç, sınıf, etnisite ve aidiyet ilişkileri görsel ve söylemsel göstergeler aracılığıyla yeniden üretilmektedir. Sonuç olarak çalışma, televizyon dizilerinin yalnızca eğlence amaçlı kurmaca metinler olmadığını; toplumsal anlamların, ideolojik yapıların, sınıfsal ve kültürel önyargıların yeniden üretildiği önemli iletişim ve kültürel temsil alanları olduğunu ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• İletişim Çalışmaları
• Temsil
• Kültürel Ötekileştirme
• Göstergebilimsel Analiz
• Suç Dizileri.

Destekleyen Kurum

Yoktur

Etik Beyan

Çalışma etik ilkelere ve akademik ahlaka uygun biçimde hazırlanmıştır.

Teşekkür

Dergi kurullarına teşekkür ederiz.

Representing Othering in Crime Dramas: The Case of Sıfır Bir and Üç Kuruş

Öz

This study examines how processes of othering are reproduced through visual and discursive codes in Turkish television dramas from a communication perspective. The primary aim of the research is to reveal how social identities are constructed through body language, dress codes, language use, spatial representations, and relational positioning in crime dramas, and to identify the representational strategies through which the distinction between "us" and "them" is established. The television series Sıfır Bir: Bir Zamanlar Adana’da and Üç Kuruş were selected through purposive sampling, and the study employed a semiotic analysis based on Roland Barthes' semiotic approach. During the analysis, visual and discursive signs in the selected scenes were examined within the framework of Barthes' distinction between denotation and connotation, and the analysis was conducted according to predetermined thematic categories. The findings indicate that othering in Sıfır Bir is predominantly constructed through economically based criminalization. In the series, the relationship between poverty, lower-class masculinity, neighborhood culture, crime, and violence is represented as a natural and inevitable aspect of everyday life. In contrast, Üç Kuruş represents Romani identity and ghettoized urban culture through culturally based exoticization, employing signifiers such as color, music, bodily performance, accent, entertainment, and folkloric elements. In both series, characters are represented through specific stereotypes, while relationships among crime, class, ethnicity, and belonging are reproduced through visual and discursive representations. In conclusion, the study argues that television dramas are not merely fictional entertainment products; rather, they function as significant communicative and cultural sites where social meanings, ideological structures, and class- and culture-based prejudices are reproduced.

Anahtar Kelimeler

• Communication Studies
• Representation
• Cultural Othering
• Semiotic Analysis
• Crime Dramas.

Kaynakça

1. Arslan, E. (2022). Nitel araştırmalarda geçerlilik ve güvenilirlik. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (51), 395–407. https://doi.org/10.30794/pausbed.1116878
2. Arslan, S., & Tetik, T. (2021). Quality TV, Turkish Television history, and the transformation of Sıfır Bir. Journal of Popular Film and Television, 49(1), 40–51. https://doi.org/10.1080/01956051.2020.1769018
3. Baltacı, A. (2018a). Habitus: dini inanç habitusunun oluşumu üzerine kavramsal bir inceleme. Adnan Menderes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 5(2), 1-24. https://doi.org/10.30803/adusobed.411797
4. Baltacı, A. (2018b). Nitel araştırmalarda örnekleme yöntemleri ve örnek hacmi sorunsalı üzerine kavramsal bir inceleme. Bitlis Eren Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 7(1), 231–274.
5. Baltacı, A. (2019). Nitel araştırma süreci: nitel bir araştırma nasıl yapılır? Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 5(2), 368–388. https://doi.org/10.31592/aeusbed.598299
6. Barthes, R. (1972). Mythologies. Hill and Wang.
7. Bourdieu, P. (1984). Distinction: A Social Critique of the Judgement of Taste. Harvard University Press.
8. Connolly, J., & Dolan, P. (2017). Social class tensions, habitus and the advertising of Guinness. The Sociological Review, 65(1), 100–116. https://doi.org/10.1111/1467-954X.12388

9. Çaylak, M. (2023). Sosyal kimlik inşasında damgalanmanın rolü. Sosyal ve Kültürel Araştırmala Dergisi (SKAD), 9(18), 1-22. https://doi.org/10.25306/skad.1232277
10. Dowler, K. (2003). Media consumption and public attitudes toward crime and justice: The relationship between fear of crime, punitive attitudes, and perceived police effectiveness. Journal of Criminal Justice and Popular Culture, 10, 109–126.
11. Erdal, Ç. (2021). Sıfır Bir” dizisine YouTube kullanıcısı gözüyle bakmak: YouTube yorumlarının dijital analizi. Sosyal Bilimler Dergisi, 8(51), 112–124.
12. Foucault, M. (1980). Power/Knowledge: Selected Interviews and Other Writings, 1972-1977. Knopf Doubleday Publishing Group.
13. Gedik, E. (2018). Homososyal birliktelik örneği olarak mahalleyi korumak: Sıfır Bir dizisinde erkeklik halleri. Fe Dergi, 10(2), 59–70. https://doi.org/10.46655/federgi.676601
14. Goffman, E. (2014). Damga Örselenmiş Kimliğin İdare Edilişi Üzerine Notlar. Heretik Yayıncılık.
15. Gökçek, Y. Z. (2023). Adana Sosyalizmi’nden Los Adanas’a madunluğun popüler görünümleri: Sıfır Bir dizisi. Medya ve Kültür, 3(1), 68–88.
16. Güneş, A. (2012). Çağdaş bir çözümleme yöntemi: göstergebilim. Humanities Sciences, 7(2), 31–43. https://doi.org/10.12739/10.12739
17. Güran, M. S., & Özarslan, H. (2022). Framing theory in the age of social media. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (48), 446–457. https://doi.org/10.52642/susbed.1142562
18. Güven, A. (2017). Bir internet dizisi değerlendirmesi: Sıfır Bir’de şiddet ve gerçeklik. Marmara İletişim Dergisi, (28), 149–152.
19. Güven, O. Ö. (2018). Suçun sosyolojisi ve haber söyleminde temsili. Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 17(1), 176–195. https://doi.org/10.21547/jss.340042
20. Hall, S. (1997). Representation: cultural representations and signifying practices. Sage.
21. Kavut, S. (2018). Goffman’ın benlik sunumu kuramı bağlamında sosyal medyada kimlik inşası: Instagram üzerine bir araştırma.
22. Kırık, A. M., & Çelebioğlu, S. (2019). Türkiye’de yeni medya Ve Tv etkileşimi bağlamında değişen dizi anlayışı: Sıfır Bir “Bir Zamanlar Adana’da” örneği. Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (31), 517–562. https://doi.org/10.14520/adyusbd.531603
23. Knudsen, E., & Rahbek, U. (2022). Refugee talk: Propositions on ethics and aesthetics. JSTOR. https://www.jstor.org/stable/j.ctv2rr3gk8
24. Koç, M. A. (2023). Yetiştirme kuramı çerçevesinde televizyon dizilerinde yoksulluk temsilleri: Romanlar örneği. Akdeniz Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi, (43), 19–41. https://doi.org/10.31123/akil.1368748
25. Kosnick, K. (2011). “To whom honor is due”: Mediated crime-scenes and minority stigmatization in a border-crossing context. New Perspectives on Turkey. https://doi.org/10.1017/S0896634600001321
26. Lincoln, Y. S., & Guba, E. G. (1985). Naturalistic inquiry. Sage.
27. Marshall, C., & Rossman, G. B. (2014). Designing qualitative research. Sage Publications.
28. Mead, G. H. (1934). Mind, self, and society: From the standpoint of a social behaviorist (C. W. Morris, Ed.). University of Chicago Press.
29. Mutlutürk, A. (2020). Bilişsel psikoloji bakış açısından sosyal etkileşimin toplumsal bellek üzerindeki rolü. Studies in Psychology, 40(2), 285–316. https://doi.org/10.26650/SP2019-0063
30. Nazlı, A. K. (2023). Etkileşim: Kişilerarası iletişimin temelleri, süreçleri, boyutları. Detay.
31. Onwuegbuzie, A., & Collins, K. (2007). A typology of mixed methods sampling designs in social science research. The Qualitative Report, 12(2), 281–316. https://doi.org/10.46743/2160-3715/2007.1638
32. Oymak, S., Kabaş, D. (2026). Yeni medya araçlarının sanatsal üretime etkisi ve gerçekliğin inşası: “Sıfır Bir: Bir Zamanlar Adana’da” dizisi örneği. Egemia Ege Üniversitesi İletişim Fakültesi Medya ve İletişim Araştırmaları Hakemli E-Dergisi, (17), 1-25.
33. Said, E. (1978). Orientalism. Pantheon.
34. Salman, S. (2021). Covid-19 pandemi sürecine yönelik yayınlanan kamu spotlarının göstergebilimsel yöntemle çözümlenmesi. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 21(4), 999–1016. https://doi.org/10.18037/ausbd.1039490
35. Şimşek, I. (2022). Dijital mecralarda altkültür temsili: “Sıfır Bir: Bir Zamanlar Adana’da” örneği. Medya ve Kültür, 2(2), 152–182.
36. Tutar, H. (2023). Nitel araştırma deseni belirleme ölçütleri ve gerekçelendirilmesi. Kastamonu Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 25(1), 334–355. https://doi.org/10.21180/iibfdkastamonu.1190123
37. Ünür, E. (2013). TÜRK televizyon dizilerinde toplumsal kimliklerin temsili. Erciyes İletişim Dergisi, 3(2).
38. Üstündağ, A., & Doğan, Ö. (2021). A content analysis of tv series/shows watched by the secondary and high school students in Turkey. Journal of Economy Culture and Society, (63), 359–373. https://doi.org/10.26650/JECS2020-0040