Araştırma Makalesi

Geyik Dağı Üzerinde Yer Alan Glasiyal Sirkler ile Glasiyo-Karstik Dolinlerin Morfometrik Özellikleri ve Bunların Kuvaterner Kalıcı Kar Sınırı ile İlişkileri / Morphometric Characteristics of Glacial Cirques and Glacio-Karstic Dolines in Mount Geyik and Their Relation to Quaternary Equilibrium Line Altitudes

Cilt: 68 Sayı: 3 31 Ağustos 2025
PDF İndir
EN TR

Geyik Dağı Üzerinde Yer Alan Glasiyal Sirkler ile Glasiyo-Karstik Dolinlerin Morfometrik Özellikleri ve Bunların Kuvaterner Kalıcı Kar Sınırı ile İlişkileri / Morphometric Characteristics of Glacial Cirques and Glacio-Karstic Dolines in Mount Geyik and Their Relation to Quaternary Equilibrium Line Altitudes

Öz

Türkiye’deki dağlık alanların yüksek kesimleri Kuvaterner’in buzul dönemlerinde buzullaşmaya uğradığı için bu alanlarda buzul yer şekillerini yoğun olarak görülmektedir ve bu yer şekilleri, dağlık alanlardaki eski buzullaşma koşullarını anlamamızı sağlar. Bu çalışmada, Orta Toroslar önemli karstik platolarından biri olan Geyik Dağı'ndaki sirklerin ve glasiyo-karstik dolinlerin özellikleri incelenmiş ve bu özellikler yardımıyla Kuvaterner buzullaşma dönemlerindeki eski kalıcı kar sınırının (pELA) dağılışı ortaya konmuştur. Haritalama çalışmalarına göre çalışma alanında 142 sirk ve 31 glasiyo-karstik dolin tespit edilmiştir. Bu yer şekillerinin taban yüksekliklerine göre çalışma alanındaki ortalama pELA 2185 m’dir. Ancak bu sınır tek bir seviyede olmayıp; kütlenin uzanımı, yükseklik, denize göre konum ve toplam yağış gibi faktörlere bağlı olarak değişmektedir. pELA yüksek karstik platonun kuzeye bakan kesimlerinde 2400 m’ye kadar çıkarken, batı ve güneybatıya doğru 2000 m ve altına düşmektedir. Elde edilen sonuçlara göre Doğu Karadeniz ve Akdeniz kıyılarındaki dağlık alanların pELA sınırları arasında 630 m’lik bir yükseklik farkı bulunmaktadır. Sirk morfometrisi açısından ise, Doğu Karadeniz’deki sirkler Geyik Dağı'ndaki sirklerden iki kat daha geniş alana sahip olup ve derinlikleri 75 m daha fazladır. Bu sonuçlar ülkemiz kıyılarındaki dağlık alanların topografik ve iklimsel koşullarının pELA seviyeleri ve sirk morfometrileri üzerinde büyük bir etki yaptığını göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Altınay, O., Sarıkaya, M. A. & Çiner, A. (2020). Late-glacial to Holocene glaciers in the Turkish mountains. Mediterranean Geoscience Reviews, 2, 119–133. https://doi.org/10.1007/s42990-020-00024-7
  2. Arpat, E. ve Özgül., N. (1972). Orta Toroslar’da Geyik Dağı yöresinde kaya buzulları. Maden Tetkik Arama Dergisi, 78, 30-35.
  3. Barr, I. D. & Spagnolo, M. (2015). Glacial cirques as palaeoenvironmental indicators: Their potential and limitations. Earth-Science Reviews, 151, 48–78. https://doi.org/10.1016/J.EARSCIREV.2015.10.004
  4. Bayer Altın, T. (2003). Aladağlar üzerinde (Ecemiş Çayı Aklanı) buzul ve karst jeomorfolojisi [Doktora Tezi]. İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. İstanbul.
  5. Benn, D. I. & Lehmkuhl, F. (2000). Mass balance and equilibrium-line altitudes of glaciers in high-mountain environments. Quaternary International, 65, 15-29. https://doi.org/10.1016/S1040-6182(99)00034-8
  6. Benn, D. & Evans, D. J. (2014). Glaciers and glaciation. Routledge.
  7. Bennet, M. & Glasser, N. (2009). Glacial Geology, Ice Sheets and Landforms. UK, Wiley-Blackwell.
  8. Braithwaite, R. J. & Raper, S. C. B. (2009). Estimating equilibrium-line altitude (ELA) from glacier inventory data. Annals of Glaciology, 50(53), 127-132. https://doi.org/10.3189/172756410790595930

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Jeoformoloji ve Yüzey Örtü Süreçleri

Bölüm

Araştırma Makalesi

Erken Görünüm Tarihi

19 Haziran 2025

Yayımlanma Tarihi

31 Ağustos 2025

Gönderilme Tarihi

1 Mayıs 2025

Kabul Tarihi

2 Haziran 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 68 Sayı: 3

Kaynak Göster

APA
Öztürk, M. Z., Şimşek, M., & Utlu, M. (2025). Geyik Dağı Üzerinde Yer Alan Glasiyal Sirkler ile Glasiyo-Karstik Dolinlerin Morfometrik Özellikleri ve Bunların Kuvaterner Kalıcı Kar Sınırı ile İlişkileri / Morphometric Characteristics of Glacial Cirques and Glacio-Karstic Dolines in Mount Geyik and Their Relation to Quaternary Equilibrium Line Altitudes. Türkiye Jeoloji Bülteni, 68(3), 357-374. https://doi.org/10.25288/tjb.1688540
AMA
1.Öztürk MZ, Şimşek M, Utlu M. Geyik Dağı Üzerinde Yer Alan Glasiyal Sirkler ile Glasiyo-Karstik Dolinlerin Morfometrik Özellikleri ve Bunların Kuvaterner Kalıcı Kar Sınırı ile İlişkileri / Morphometric Characteristics of Glacial Cirques and Glacio-Karstic Dolines in Mount Geyik and Their Relation to Quaternary Equilibrium Line Altitudes. Türkiye Jeol. Bült. 2025;68(3):357-374. doi:10.25288/tjb.1688540
Chicago
Öztürk, Muhammed Zeynel, Mesut Şimşek, ve Mustafa Utlu. 2025. “Geyik Dağı Üzerinde Yer Alan Glasiyal Sirkler ile Glasiyo-Karstik Dolinlerin Morfometrik Özellikleri ve Bunların Kuvaterner Kalıcı Kar Sınırı ile İlişkileri / Morphometric Characteristics of Glacial Cirques and Glacio-Karstic Dolines in Mount Geyik and Their Relation to Quaternary Equilibrium Line Altitudes”. Türkiye Jeoloji Bülteni 68 (3): 357-74. https://doi.org/10.25288/tjb.1688540.
EndNote
Öztürk MZ, Şimşek M, Utlu M (01 Ağustos 2025) Geyik Dağı Üzerinde Yer Alan Glasiyal Sirkler ile Glasiyo-Karstik Dolinlerin Morfometrik Özellikleri ve Bunların Kuvaterner Kalıcı Kar Sınırı ile İlişkileri / Morphometric Characteristics of Glacial Cirques and Glacio-Karstic Dolines in Mount Geyik and Their Relation to Quaternary Equilibrium Line Altitudes. Türkiye Jeoloji Bülteni 68 3 357–374.
IEEE
[1]M. Z. Öztürk, M. Şimşek, ve M. Utlu, “Geyik Dağı Üzerinde Yer Alan Glasiyal Sirkler ile Glasiyo-Karstik Dolinlerin Morfometrik Özellikleri ve Bunların Kuvaterner Kalıcı Kar Sınırı ile İlişkileri / Morphometric Characteristics of Glacial Cirques and Glacio-Karstic Dolines in Mount Geyik and Their Relation to Quaternary Equilibrium Line Altitudes”, Türkiye Jeol. Bült., c. 68, sy 3, ss. 357–374, Ağu. 2025, doi: 10.25288/tjb.1688540.
ISNAD
Öztürk, Muhammed Zeynel - Şimşek, Mesut - Utlu, Mustafa. “Geyik Dağı Üzerinde Yer Alan Glasiyal Sirkler ile Glasiyo-Karstik Dolinlerin Morfometrik Özellikleri ve Bunların Kuvaterner Kalıcı Kar Sınırı ile İlişkileri / Morphometric Characteristics of Glacial Cirques and Glacio-Karstic Dolines in Mount Geyik and Their Relation to Quaternary Equilibrium Line Altitudes”. Türkiye Jeoloji Bülteni 68/3 (01 Ağustos 2025): 357-374. https://doi.org/10.25288/tjb.1688540.
JAMA
1.Öztürk MZ, Şimşek M, Utlu M. Geyik Dağı Üzerinde Yer Alan Glasiyal Sirkler ile Glasiyo-Karstik Dolinlerin Morfometrik Özellikleri ve Bunların Kuvaterner Kalıcı Kar Sınırı ile İlişkileri / Morphometric Characteristics of Glacial Cirques and Glacio-Karstic Dolines in Mount Geyik and Their Relation to Quaternary Equilibrium Line Altitudes. Türkiye Jeol. Bült. 2025;68:357–374.
MLA
Öztürk, Muhammed Zeynel, vd. “Geyik Dağı Üzerinde Yer Alan Glasiyal Sirkler ile Glasiyo-Karstik Dolinlerin Morfometrik Özellikleri ve Bunların Kuvaterner Kalıcı Kar Sınırı ile İlişkileri / Morphometric Characteristics of Glacial Cirques and Glacio-Karstic Dolines in Mount Geyik and Their Relation to Quaternary Equilibrium Line Altitudes”. Türkiye Jeoloji Bülteni, c. 68, sy 3, Ağustos 2025, ss. 357-74, doi:10.25288/tjb.1688540.
Vancouver
1.Muhammed Zeynel Öztürk, Mesut Şimşek, Mustafa Utlu. Geyik Dağı Üzerinde Yer Alan Glasiyal Sirkler ile Glasiyo-Karstik Dolinlerin Morfometrik Özellikleri ve Bunların Kuvaterner Kalıcı Kar Sınırı ile İlişkileri / Morphometric Characteristics of Glacial Cirques and Glacio-Karstic Dolines in Mount Geyik and Their Relation to Quaternary Equilibrium Line Altitudes. Türkiye Jeol. Bült. 01 Ağustos 2025;68(3):357-74. doi:10.25288/tjb.1688540

Cited By

Yazım Kuralları / Instructions for Authors /https://dergipark.org.tr/tr/pub/tjb/writing-rules / https://dergipark.org.tr/en/pub/tjb/writing-rules 

Etik lkeler ve Yayın Politikası / Ethical Principles and  Publication Policy  /  https://dergipark.org.tr/tr/pub/tjb/policy    / https://dergipark.org.tr/en/pub/tjb/policy