Araştırma Makalesi

Sedimantolojik Proksilere Göre Potansiyel Toksik Element Kaynaklı Ekolojik Risk Seviyesinin Analizi: Gölyazı Litoral Zonu (Uluabat Gölü – Bursa) Örneği / Analysis of Ecological Risk Levels Due to Potential Toxic Elements Based on Sedimentological Proxies: Gölyazı Littoral Zone (Uluabat Lake – Bursa) Example

Cilt: 69 Sayı: 1 30 Ocak 2026
PDF İndir
TR EN

Sedimantolojik Proksilere Göre Potansiyel Toksik Element Kaynaklı Ekolojik Risk Seviyesinin Analizi: Gölyazı Litoral Zonu (Uluabat Gölü – Bursa) Örneği / Analysis of Ecological Risk Levels Due to Potential Toxic Elements Based on Sedimentological Proxies: Gölyazı Littoral Zone (Uluabat Lake – Bursa) Example

Öz

Biyoçeşitlilik açısından oldukça önemli olan göl ekosistemlerinde son yıllarda hızla artan antropojenik faaliyetlerin yol açtığı degradasyonel değişimler dikkat çekmektedir. Göl ekosistemlerindeki ortam bozulmasında potansiyel toksik element (PTE) kontaminasyonunun rolü oldukça fazladır. Bu çalışma Türkiye’nin önemli sulak alanlarından biri olan Uluabat (Apolyont) Gölü’nde yer alan ve üzerinde Gölyazı yerleşmesinin yer aldığı tombolo kıyılarındaki ekolojik riske odaklanmıştır. Tombolo kıyısı boyunca göl tabanından alınan sediment örneklerinin organik karbon ve klorofil bozunma ürünleri analizleri yanı sıra ICP-MS ile belirlenen PTE değerlerinden zenginleşme faktörü (EF), kontaminasyon faktörü (CF), modifiye kontaminasyon faktörü (mCD), toksik risk indeksi (TRI), kirlilik yük indeksi (PLI), ekolojik risk indeksi (mER) ve potansiyel ekolojik risk indeksi (PER) hesaplamaları yapılmıştır. Elde edilen verilere göre; göl sedimentlerinde PTE konsantrasyonu açısından Fe (29.200) > Al (21.500) > Mn (962) > Ni (256) > Cr (101) > Zn (90)> As (39) > Pb (37) > Cu (31) > Co (20) şeklinde bir sıralanma söz konusudur. EF verilerine göre PTE’lerin zenginleşme düzeyi Ni (10,31) > As (8,24) > Pb (5.05) > Mn (3,12) > Cr (3,08) > Co (2,81) > Zn (2,58) > Fe (2,30) > Cu (1,88) şeklindedir. PTE kaynaklı ekolojik risk seviyesi Ni (51), Co (41), Pb (25), As (24), Cu (10) olup ortalama potansiyel ekolojik risk seviyesi 161’dir. Gölyazı yerleşmesi çevresindeki litoral zonda Cu hariç diğer tüm PTE’ler belirli miktarda zenginleşmiştir. Göldeki en riskli ekolojik risk kaynağı Ni olarak belirlenmiştir. Orta derecede ekolojik risk tespit edilen göldeki başlıca antropojenik risk kaynakları tarım, endüstri ve yerleşme atıklarıdır.

Anahtar Kelimeler

Destekleyen Kurum

TUBİTAK

Proje Numarası

2209-A

Teşekkür

Bu proje TÜBİTAK 2209-A- Üniversite Öğrencileri Araştırma Projeleri Destekleme Programı kapsamında gerçekleştirilmiştir. TÜBİTAK’a verdikleri destekten ötürü teşekkür ederiz.

Kaynakça

  1. Abrahim, G. & Parker, R. (2008). Assessment of Heavy Metal Enrichment Factors and the Degree of Contamination in Marine Sediments from Tamaki Estuary, Auckland, New Zealand. Environmental Monitoring and Assessment, 136, 227-238. https://doi.org/10.1007/s10661-007-9678-2
  2. Arslan, N., Koç, B. & Çiçek, A. (2010). Metal Contents in Water, Sediment, andOligochaeta-Chironomidae of Lake Uluabat,a Ramsar Site of Turkey. The Scientific World Journal, 10, 1269–1281. https://doi.org/10.1100/tsw.2010.117
  3. Aykır, D, Fural, Ş., Kükrer, S., Mutlu, Y. E. (2023). Elementbased ecological and human health risk assessment in a lagoon system in a densely populated basin. Oceanological and Hydrobiological Studies, 52(1), 1–19. https://doi.org/10.26881/oahs-2023.1.01
  4. Aykol, A., Budakoglu, M., Kumral, M., Gultekin, A. H., Turhan, M., Esenli, V., Yavuz, F. & Örgün, Y. (2003). Heavy metal pollution and acid drainage from the abandoned Balya Pb-Zn sulfide Mine, NW Anatolia. Environmental Geology, 45, 198–208. https://doi.org/10.1007/s00254-003-0866-2
  5. Barlas, N., Ahbab, M. A. & Aydoğan, M. (2005). Assessment of Heavy Metal Residues in the Sediment and Water Samples of Uluabat Lake, Turkey. Bulletin of Environmental Contamination and Toxicology, 74, 286-293. https://doi.org/10.1007/s00128-004-0582-y
  6. Bowen, H. J. M. (1979). Environmental chemistry of the elements. Academic, London NY-Toronto.
  7. Çelenli, A. (2000). Uluabat Gölü Çevre Jeokimyası. [Yayımlanmamış Doktora Tezi]. İstanbul Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü.
  8. Çelik, G. (2000). Çevre Yönetiminde Ekolojik Risk Değerlendirmesi ve Uluabat Ramsar Alanı İçin Problem Formülasyonu [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Uludağ Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Limnoloji, Fiziksel Coğrafya ve Çevre Jeolojisi (Diğer)

Bölüm

Araştırma Makalesi

Erken Görünüm Tarihi

16 Aralık 2025

Yayımlanma Tarihi

30 Ocak 2026

Gönderilme Tarihi

11 Temmuz 2025

Kabul Tarihi

2 Ekim 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 69 Sayı: 1

Kaynak Göster

APA
Öğreten, B., Erginal, A. E., Fural, Ş., Kükrer, S., & Öztura, E. (2026). Sedimantolojik Proksilere Göre Potansiyel Toksik Element Kaynaklı Ekolojik Risk Seviyesinin Analizi: Gölyazı Litoral Zonu (Uluabat Gölü – Bursa) Örneği / Analysis of Ecological Risk Levels Due to Potential Toxic Elements Based on Sedimentological Proxies: Gölyazı Littoral Zone (Uluabat Lake – Bursa) Example. Türkiye Jeoloji Bülteni, 69(1), 73-88. https://doi.org/10.25288/tjb.1740049
AMA
1.Öğreten B, Erginal AE, Fural Ş, Kükrer S, Öztura E. Sedimantolojik Proksilere Göre Potansiyel Toksik Element Kaynaklı Ekolojik Risk Seviyesinin Analizi: Gölyazı Litoral Zonu (Uluabat Gölü – Bursa) Örneği / Analysis of Ecological Risk Levels Due to Potential Toxic Elements Based on Sedimentological Proxies: Gölyazı Littoral Zone (Uluabat Lake – Bursa) Example. Türkiye Jeol. Bült. 2026;69(1):73-88. doi:10.25288/tjb.1740049
Chicago
Öğreten, Buse, Ahmet Evren Erginal, Şakir Fural, Serkan Kükrer, ve Erdal Öztura. 2026. “Sedimantolojik Proksilere Göre Potansiyel Toksik Element Kaynaklı Ekolojik Risk Seviyesinin Analizi: Gölyazı Litoral Zonu (Uluabat Gölü – Bursa) Örneği / Analysis of Ecological Risk Levels Due to Potential Toxic Elements Based on Sedimentological Proxies: Gölyazı Littoral Zone (Uluabat Lake – Bursa) Example”. Türkiye Jeoloji Bülteni 69 (1): 73-88. https://doi.org/10.25288/tjb.1740049.
EndNote
Öğreten B, Erginal AE, Fural Ş, Kükrer S, Öztura E (01 Ocak 2026) Sedimantolojik Proksilere Göre Potansiyel Toksik Element Kaynaklı Ekolojik Risk Seviyesinin Analizi: Gölyazı Litoral Zonu (Uluabat Gölü – Bursa) Örneği / Analysis of Ecological Risk Levels Due to Potential Toxic Elements Based on Sedimentological Proxies: Gölyazı Littoral Zone (Uluabat Lake – Bursa) Example. Türkiye Jeoloji Bülteni 69 1 73–88.
IEEE
[1]B. Öğreten, A. E. Erginal, Ş. Fural, S. Kükrer, ve E. Öztura, “Sedimantolojik Proksilere Göre Potansiyel Toksik Element Kaynaklı Ekolojik Risk Seviyesinin Analizi: Gölyazı Litoral Zonu (Uluabat Gölü – Bursa) Örneği / Analysis of Ecological Risk Levels Due to Potential Toxic Elements Based on Sedimentological Proxies: Gölyazı Littoral Zone (Uluabat Lake – Bursa) Example”, Türkiye Jeol. Bült., c. 69, sy 1, ss. 73–88, Oca. 2026, doi: 10.25288/tjb.1740049.
ISNAD
Öğreten, Buse - Erginal, Ahmet Evren - Fural, Şakir - Kükrer, Serkan - Öztura, Erdal. “Sedimantolojik Proksilere Göre Potansiyel Toksik Element Kaynaklı Ekolojik Risk Seviyesinin Analizi: Gölyazı Litoral Zonu (Uluabat Gölü – Bursa) Örneği / Analysis of Ecological Risk Levels Due to Potential Toxic Elements Based on Sedimentological Proxies: Gölyazı Littoral Zone (Uluabat Lake – Bursa) Example”. Türkiye Jeoloji Bülteni 69/1 (01 Ocak 2026): 73-88. https://doi.org/10.25288/tjb.1740049.
JAMA
1.Öğreten B, Erginal AE, Fural Ş, Kükrer S, Öztura E. Sedimantolojik Proksilere Göre Potansiyel Toksik Element Kaynaklı Ekolojik Risk Seviyesinin Analizi: Gölyazı Litoral Zonu (Uluabat Gölü – Bursa) Örneği / Analysis of Ecological Risk Levels Due to Potential Toxic Elements Based on Sedimentological Proxies: Gölyazı Littoral Zone (Uluabat Lake – Bursa) Example. Türkiye Jeol. Bült. 2026;69:73–88.
MLA
Öğreten, Buse, vd. “Sedimantolojik Proksilere Göre Potansiyel Toksik Element Kaynaklı Ekolojik Risk Seviyesinin Analizi: Gölyazı Litoral Zonu (Uluabat Gölü – Bursa) Örneği / Analysis of Ecological Risk Levels Due to Potential Toxic Elements Based on Sedimentological Proxies: Gölyazı Littoral Zone (Uluabat Lake – Bursa) Example”. Türkiye Jeoloji Bülteni, c. 69, sy 1, Ocak 2026, ss. 73-88, doi:10.25288/tjb.1740049.
Vancouver
1.Buse Öğreten, Ahmet Evren Erginal, Şakir Fural, Serkan Kükrer, Erdal Öztura. Sedimantolojik Proksilere Göre Potansiyel Toksik Element Kaynaklı Ekolojik Risk Seviyesinin Analizi: Gölyazı Litoral Zonu (Uluabat Gölü – Bursa) Örneği / Analysis of Ecological Risk Levels Due to Potential Toxic Elements Based on Sedimentological Proxies: Gölyazı Littoral Zone (Uluabat Lake – Bursa) Example. Türkiye Jeol. Bült. 01 Ocak 2026;69(1):73-88. doi:10.25288/tjb.1740049

Yazım Kuralları / Instructions for Authors /https://dergipark.org.tr/tr/pub/tjb/writing-rules / https://dergipark.org.tr/en/pub/tjb/writing-rules 

Etik lkeler ve Yayın Politikası / Ethical Principles and  Publication Policy  /  https://dergipark.org.tr/tr/pub/tjb/policy    / https://dergipark.org.tr/en/pub/tjb/policy