Araştırma Makalesi

Adıyaman İlinin Jeolojik Miras ve Jeoturizm Potansiyeli / Geological Heritage and Geotourism Potential of Adıyaman Province

Cilt: 69 Sayı: 4 17 Mayıs 2026
PDF İndir
EN TR

Adıyaman İlinin Jeolojik Miras ve Jeoturizm Potansiyeli / Geological Heritage and Geotourism Potential of Adıyaman Province

Öz

Bu çalışma, Adıyaman ilinin jeolojik miras (jeosit) envanterini oluşturmayı ve bu mirasın jeoturizm potansiyelini değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Çalışma kapsamında, ProGEO (1998) ve Kazancı vd. (2015) sınıflandırmaları temel alınarak il genelindeki jeositler sistematik olarak kataloglanmış, coğrafi dağılımları haritalanmış ve bilimsel, eğitimsel, görsel/estetik değerleri açısından sınıflandırılmıştır. Adıyaman, Afrika, Arap ve Avrasya levhalarının çarpışmasıyla oluşan Bitlis-Zagros Orojenezi'nin karmaşık tektonik yapıları üzerinde yer almaktadır. Bu jeolojik geçmiş, ulusal ve uluslararası öneme sahip çok sayıda jeolojik miras unsurunun ortaya çıkmasını sağlamıştır. Bulgular, Adıyaman'ın coğrafi olarak küçük yüzölçümüne rağmen, olağanüstü bir jeoçeşitliliğe sahip olduğunu ortaya koymaktadır. Bu zengin jeolojik ve doğal varlık birikimi, bölgenin henüz değerlendirilmemiş önemli bir jeoturizm potansiyeli taşıdığını ortaya koymaktadır. Özellikle, tespit edilen jeolojik mirasın Nemrut Dağı’nın arkeolojik zenginliği ile bütünleştirilmesi, sürdürülebilir bölgesel kalkınma için stratejik bir fırsat sunmaktadır. Ancak, taş ocakçılığı, vandalizm ve yasal boşluklar gibi antropojenik tehditler bu mirası risk altına sokmaktadır. Çalışma, bu tehditlere karşı alan koruma, tampon bölge oluşturma, yerel istihdam, tematik jeorotaların geliştirilmesi ve bir UNESCO Küresel Jeopark'ı kurulmasına yönelik kapsamlı jeokoruma ve jeoturizm stratejileri önermektedir. Sonuç olarak, Adıyaman'ın jeolojik mirasının sürdürülebilir bir şekilde korunması ve jeoturizm yoluyla bölgesel kalkınmaya dönüştürülmesi için kurumlar arası iş birliği, bilimsel araştırmalar ve toplumsal farkındalığın artırılması kritik öneme sahiptir.

Anahtar Kelimeler

Teşekkür

Bu çalışma, temelini 13-15 Haziran 2025 tarihinde Adıyaman Üniversites’nde gerçekleştirilen Adıyaman Jeolojik Mirası Çalıştayı’ndan almakta olup, bölgenin jeolojik hazinelerinin belgelenmesini ve bu mirasın korunmasına yönelik bilimsel farkındalığın artırılmasını amaçlamaktadır. Çalıştay’da özverili katkılar sunan Prof. Dr. Mehmet Özkul’a, Prof. Dr. Atike Nazik’e, Doç Dr. Senem Tekin’e ve tüm ekip arkadaşlarıma teşekkürlerimi sunarım. Araştırmanın kavramsal ve metodolojik çerçevesi, Sayın Prof. Dr. Nizamettin Kazancı’nın değerli öneri ve yönlendirmeleriyle şekillenen öncül incelemeler üzerine inşa edilmiş; bu çalışmada ise konu kapsam ve derinlik bakımından genişletilerek ele alınmıştır. Doğal miras envanterine ilişkin veriler, Adıyaman ili tescilli kültür varlıkları ve Milli Parklar ve Doğa Koruma Genel Müdürlüğü ile Tabiat Varlıkları Koruma Genel Müdürlüğü'nün resmi ve erişime açık kayıtlarından sistematik olarak derlenmiştir. Makalenin ilk versiyonuna yaptığı kapsamlı değerlendirmeler ve değerli katkılarla Dr. Fatih Köroğlu’na içten teşekkürlerimi sunarım. Ayrıca, dergi hakemlerinin titiz incelemeleri ve yapıcı önerileri, çalışmanın bilimsel niteliğinin gelişimine önemli katkı sağlamıştır. Tüm katkıda bulunanlara müteşekkirim. Bu araştırma, herhangi bir kurumdan finansal destek almamış olup tüm masraflar yazar tarafından karşılanmıştır.

Kaynakça

  1. Aksu., R. ve Mülayim., O. (2015). Adıyaman ve Çevresinin Jeolojisi Teknik Gezi Kılavuzu. TPAO 2332, 1–107 (in Turkish).
  2. Alkaç, O., Köroğlu, F. & Mülayim, O. (2024). Assessing the Contribution of Clastic Sedimentary Rocks to Geosite Potential and Geoscience Education: An Example of Coarse-grained Turbidite Sequences, Baskil (Elazığ, Türkiye). Geoheritage, 16, 109. https://doi.org/10.1007/s12371-024-01014-z
  3. Brilha, J., Andrade, C., Azerêdo, A., Barriga, F. J. A. S., Cachão, M., Couto, H., Cunha, P. P, Crispim, J. A., Dantas, P., Duarte, L. V., Freitas, M. C., Granja, M. H., Henriques, M. H., Henriques, P., Lopes, L., Madeira, J., Matos, J. M. X., Noronha, F., Pais. J., Piçarra, J., Ramalho, M. M., Relvas, J. M. R. S., Ribeiro, A., Santos, A., Santos, V. & Terrinha, P. (2005). Definition of the Portuguese frameworks with international relevance as an input for the European geological heritage characterisation. Episodes, 28(3),177–186. https://doi.org/10.18814/epiiugs/2005/v28i3/004
  4. Brilha, J. (2016). Inventory and quantitative assessment of geosites and geodiversity sites: a review. Geoheritage, 8, 119-134. https://doi.org/10.1007/s12371-014-0139-3
  5. Brilha, J. (2018). Geoheritage: Inventories and evaluation. Assessment, Protection, and Management. Elsevier Inc.
  6. Bruno, D. E., Crowley, B. E., Gutak, J. M., Moroni, A., Nazarenko, O. V., Oheim, K. B., Ruban, D.A., Tiess, G. & Zorina, S. O. (2014). Paleogeography as geological heritage: Developing geosite classification. Earth-Science Reviews, 138, 300-312. https://doi.org/10.1016/j.earscirev.2014.06.005
  7. Cater, J. M. L. & Tunbridge, I. P. (1992). Palaeozoic tectonic history of SE Turkey. Journal of Petroleum Geology, 15(1), 35–50. https://doi.org/10.1111/j.1747-5457.1992.tb00864.x
  8. Cleal, C. J., Thomas, B. A, Bevins, R. E. & Wimbledon, W. A. P. (1999). Geosites–an international geoconservation initiative. Geology Today 15(2), 64–68

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Jeoloji (Diğer)

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

17 Mayıs 2026

Gönderilme Tarihi

27 Temmuz 2025

Kabul Tarihi

14 Ekim 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 69 Sayı: 4

Kaynak Göster

APA
Mülayim, O. (2026). Adıyaman İlinin Jeolojik Miras ve Jeoturizm Potansiyeli / Geological Heritage and Geotourism Potential of Adıyaman Province. Türkiye Jeoloji Bülteni, 69(4), 1-26. https://doi.org/10.25288/tjb.1751975
AMA
1.Mülayim O. Adıyaman İlinin Jeolojik Miras ve Jeoturizm Potansiyeli / Geological Heritage and Geotourism Potential of Adıyaman Province. Türkiye Jeol. Bült. 2026;69(4):1-26. doi:10.25288/tjb.1751975
Chicago
Mülayim, Oğuz. 2026. “Adıyaman İlinin Jeolojik Miras ve Jeoturizm Potansiyeli / Geological Heritage and Geotourism Potential of Adıyaman Province”. Türkiye Jeoloji Bülteni 69 (4): 1-26. https://doi.org/10.25288/tjb.1751975.
EndNote
Mülayim O (01 Mayıs 2026) Adıyaman İlinin Jeolojik Miras ve Jeoturizm Potansiyeli / Geological Heritage and Geotourism Potential of Adıyaman Province. Türkiye Jeoloji Bülteni 69 4 1–26.
IEEE
[1]O. Mülayim, “Adıyaman İlinin Jeolojik Miras ve Jeoturizm Potansiyeli / Geological Heritage and Geotourism Potential of Adıyaman Province”, Türkiye Jeol. Bült., c. 69, sy 4, ss. 1–26, May. 2026, doi: 10.25288/tjb.1751975.
ISNAD
Mülayim, Oğuz. “Adıyaman İlinin Jeolojik Miras ve Jeoturizm Potansiyeli / Geological Heritage and Geotourism Potential of Adıyaman Province”. Türkiye Jeoloji Bülteni 69/4 (01 Mayıs 2026): 1-26. https://doi.org/10.25288/tjb.1751975.
JAMA
1.Mülayim O. Adıyaman İlinin Jeolojik Miras ve Jeoturizm Potansiyeli / Geological Heritage and Geotourism Potential of Adıyaman Province. Türkiye Jeol. Bült. 2026;69:1–26.
MLA
Mülayim, Oğuz. “Adıyaman İlinin Jeolojik Miras ve Jeoturizm Potansiyeli / Geological Heritage and Geotourism Potential of Adıyaman Province”. Türkiye Jeoloji Bülteni, c. 69, sy 4, Mayıs 2026, ss. 1-26, doi:10.25288/tjb.1751975.
Vancouver
1.Oğuz Mülayim. Adıyaman İlinin Jeolojik Miras ve Jeoturizm Potansiyeli / Geological Heritage and Geotourism Potential of Adıyaman Province. Türkiye Jeol. Bült. 01 Mayıs 2026;69(4):1-26. doi:10.25288/tjb.1751975

Yazım Kuralları / Instructions for Authors /https://dergipark.org.tr/tr/pub/tjb/writing-rules / https://dergipark.org.tr/en/pub/tjb/writing-rules 

Etik lkeler ve Yayın Politikası / Ethical Principles and  Publication Policy  /  https://dergipark.org.tr/tr/pub/tjb/policy    / https://dergipark.org.tr/en/pub/tjb/policy