Araştırma Makalesi

Büyük Menderes Grabeni'nin Rolling Hinge (Yuvarlanan Reze) Modelinde Supra-Detachment (Sıyrılma Üstü) Havzadan Rift Havzasına Evrimi

Cilt: 63 Sayı: 3 20 Haziran 2020
PDF İndir
EN TR

Büyük Menderes Grabeni'nin Rolling Hinge (Yuvarlanan Reze) Modelinde Supra-Detachment (Sıyrılma Üstü) Havzadan Rift Havzasına Evrimi

Öz

Batı Anadolu genişlemeli tektonik sistemi içinde Miyosen-Kuvaterner zaman aralığında iki tip havza gelişimi gözlenmektedir. Bunlar rolling-hinge (yuvarlanan reze) modelinde gelişen supra-detachment (sıyrılma üstü) ve rift havzaları olarak tanımlanmışlardır. Bu çalışmada Büyük Menderes Grabeni kuzey kenarı üzerindeki Buharkent-Buldan arasındaki bölgede yuvarlanan reze modelinin varlığına dair stratigrafik ve yapısal veriler ilk kez sunulacak ve bu verilere göre grabenin jeolojik evrimi tartışılacaktır. Elde edilen arazi verileri ışığında, havza istifi birbirlerinden açısal ve/veya havza içi uyumsuzluklarla ayrılan 4 ana sedimanter paket altında değerlendirilmiştir. Bunlar; sıyrılma üstü (supra-detachment) havza istifini içeren alt-orta Miyosen yaşlı 1. Paket ve orta – üst Miyosen yaşlı 2. Paket ile rift havza istifini içeren Pliyo-Kuvaterner yaşlı 3. ve 4. Paketlerdir. Bölgedeki havza gelişimini ve deformasyonunu sağlayan yapısal elemanlar ise, Miyosen yaşlı Büyük Menderes Sıyrılma (Detachment) Fayı, Pliyo-Kuvaterner yaşlı Gökdere Fayı ve en genç graben dolgusunu kesen Holosen yaşlı Büyük Menderes Fay Sistemi’nin en doğu bölümünü oluşturan Buharkent Fay Segmenti’dir.

Miyosen dönemini simgeleyen sıyrılma üstü havzaların ana sınırları Menderes Masifi’nde Eosen – Oligosen’deki etkin sıkışma tektoniğinin ürünü olan süreksizliklere karşılık gelen gnayslar ile şistlerin yapısal dokanağı ile temsil edilir. Pliyosen sonuna kadar süren düşük açılı sıyrılma fayların etkinliği nedeniyle Menderes Masifi’nde yüksek oranda genişleme gerçekleşmiş ve bu durum, kabuk kalınlığını azaltmıştır.

Kuvaterner’de kabuğun incelip soğuması sonucunda sıyrılma üstü havza sisteminin yerini rift havza sistemi alarak Menderes Masifi rift havzalarının yüksek-açılı sınır fayları boyunca bloklara bölünmüştür. Arazi gözlemleri ve kinematik analiz sonuçları, Büyük Menderes Grabeni kuzey kenarındaki yapısal elemanların düşük açılıdan yüksek açılıya doğru ilerleyerek değiştiğini, havzanın ilerleme yönüne paralel olarak güneye doğru yuvarlanan reze modeli (rolling-hinge) şeklinde gençleştiğini, havza oluşumunun da sıyrılma üstü havzadan rift havzasına doğru evrildiğini göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Teşekkür

Bu çalışma kapsamında yapılan arazi çalışmalarına katılan Dokuz Eylül ve Utrecht Üniversitesi ögrencileri İsmail Duran, Emre Kırhan ve Jannah De Roos’a teşekkür ederiz.

Kaynakça

  1. Akarsu, İ., 1969. Ege Bölgesinin (Babadağ ve civarı) jeolojisi. Türkiye Jeoloji Bülteni, 12 (1-2), 1-9.
  2. Akartuna, M. 1962. İzmir-Torbalı-Seferihisar-Urla bölgesi jeolojisi hakkında. Maden Tetkik ve Arama Dergisi, 59, 1–18.
  3. Akgün, F., Akyol, E., 1999. Palynostratigraphy of the coal-bearing Neogene deposits graben in Büyük Menderes Western Anatolia. Geobios, 32 (3), 367-383.
  4. Alçiçek, H., Varol, B., Özkul, M., 2007. Sedimentary facies, depositional environments and palaeogeographic evolution of the Neogene Denizli Basin, SW Anatolia, Turkey. Sedimentary Geology, 202 (4), 596-637.
  5. Allmendinger, R.W., Gephardt, J.W., Marrett, R.A., 1989. Notes on fault slip analysis. Notes to the Geological Society of America short course on “Quantitative interpretation of joints and faults”. Cornell University, Ithaca, New York, 56 s.
  6. Allmendinger, R.W., Cardozo, N., Fisher, D., 2012. Structural geology algorithms: Vectors and tensors. Cambridge University Press, Cambridge, 302 s.
  7. Ambraseys, N.N. 1988. Engineering seismology: Part I. Earthquake engineering & structural dynamics, 17 (1), 1-50.
  8. Angelier, J., Dumont, J.F., Karamanderesi, H., Poisson, A., Şimşek, Ş. Uysal, Ş., 1981. Analyses of fault mechanisms and expansion of southwestern Anatolia since the late Miocene. Tectonophysics, 75 (3-4), T1-T9.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Genel Jeoloji

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

20 Haziran 2020

Gönderilme Tarihi

9 Mayıs 2019

Kabul Tarihi

13 Nisan 2020

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2020 Cilt: 63 Sayı: 3

Kaynak Göster

APA
Sümer, Ö., Sözbilir, H., & Uzel, B. (2020). Büyük Menderes Grabeni’nin Rolling Hinge (Yuvarlanan Reze) Modelinde Supra-Detachment (Sıyrılma Üstü) Havzadan Rift Havzasına Evrimi. Türkiye Jeoloji Bülteni, 63(3), 241-276. https://doi.org/10.25288/tjb.562552
AMA
1.Sümer Ö, Sözbilir H, Uzel B. Büyük Menderes Grabeni’nin Rolling Hinge (Yuvarlanan Reze) Modelinde Supra-Detachment (Sıyrılma Üstü) Havzadan Rift Havzasına Evrimi. Türkiye Jeol. Bült. 2020;63(3):241-276. doi:10.25288/tjb.562552
Chicago
Sümer, Ökmen, Hasan Sözbilir, ve Bora Uzel. 2020. “Büyük Menderes Grabeni’nin Rolling Hinge (Yuvarlanan Reze) Modelinde Supra-Detachment (Sıyrılma Üstü) Havzadan Rift Havzasına Evrimi”. Türkiye Jeoloji Bülteni 63 (3): 241-76. https://doi.org/10.25288/tjb.562552.
EndNote
Sümer Ö, Sözbilir H, Uzel B (01 Haziran 2020) Büyük Menderes Grabeni’nin Rolling Hinge (Yuvarlanan Reze) Modelinde Supra-Detachment (Sıyrılma Üstü) Havzadan Rift Havzasına Evrimi. Türkiye Jeoloji Bülteni 63 3 241–276.
IEEE
[1]Ö. Sümer, H. Sözbilir, ve B. Uzel, “Büyük Menderes Grabeni’nin Rolling Hinge (Yuvarlanan Reze) Modelinde Supra-Detachment (Sıyrılma Üstü) Havzadan Rift Havzasına Evrimi”, Türkiye Jeol. Bült., c. 63, sy 3, ss. 241–276, Haz. 2020, doi: 10.25288/tjb.562552.
ISNAD
Sümer, Ökmen - Sözbilir, Hasan - Uzel, Bora. “Büyük Menderes Grabeni’nin Rolling Hinge (Yuvarlanan Reze) Modelinde Supra-Detachment (Sıyrılma Üstü) Havzadan Rift Havzasına Evrimi”. Türkiye Jeoloji Bülteni 63/3 (01 Haziran 2020): 241-276. https://doi.org/10.25288/tjb.562552.
JAMA
1.Sümer Ö, Sözbilir H, Uzel B. Büyük Menderes Grabeni’nin Rolling Hinge (Yuvarlanan Reze) Modelinde Supra-Detachment (Sıyrılma Üstü) Havzadan Rift Havzasına Evrimi. Türkiye Jeol. Bült. 2020;63:241–276.
MLA
Sümer, Ökmen, vd. “Büyük Menderes Grabeni’nin Rolling Hinge (Yuvarlanan Reze) Modelinde Supra-Detachment (Sıyrılma Üstü) Havzadan Rift Havzasına Evrimi”. Türkiye Jeoloji Bülteni, c. 63, sy 3, Haziran 2020, ss. 241-76, doi:10.25288/tjb.562552.
Vancouver
1.Ökmen Sümer, Hasan Sözbilir, Bora Uzel. Büyük Menderes Grabeni’nin Rolling Hinge (Yuvarlanan Reze) Modelinde Supra-Detachment (Sıyrılma Üstü) Havzadan Rift Havzasına Evrimi. Türkiye Jeol. Bült. 01 Haziran 2020;63(3):241-76. doi:10.25288/tjb.562552

Cited By

Yazım Kuralları / Instructions for Authors /https://dergipark.org.tr/tr/pub/tjb/writing-rules / https://dergipark.org.tr/en/pub/tjb/writing-rules 

Etik lkeler ve Yayın Politikası / Ethical Principles and  Publication Policy  /  https://dergipark.org.tr/tr/pub/tjb/policy    / https://dergipark.org.tr/en/pub/tjb/policy