Koronavirüs hastalığı 2019’da başvuru anındaki transaminazların yüksekliği ile mortalitenin ilişkisi

Öz

Amaç: Şiddetli Akut Solunum Yolu Sendromu Koronavirüsü 2 (SARS-CoV-2) tarafından oluşturulan Koronavirüs Hastalığı 2019 (COVID-19) esas olarak solunum sistemini etkilemekle birlikte, hepatik disfonksiyonla da seyredebilir. Bu çalışmada, hastanede yatan COVID-19 hastalarında karaciğer enzim anormalliklerinin değerlendirilmesi ve bunların mortalite ile ilişkisi araştırılmıştır. Gereç ve Yöntemler: Bu retrospektif çalışmaya COVID-19 tanısıyla hastanede yatan 1455 erişkin hasta dahil edilmiştir. Başvuru anındaki periferik oksijen satürasyonu (SpO₂), yoğun bakım ünitesi (YBÜ) ve non-invaziv mekanik ventilasyon (NIMV) gereksinimi ile laboratuvar parametreleri kaydedilmiştir. Başvuruda aspartat aminotransferaz (AST) ve/veya alanin aminotransferaz (ALT) düzeyleri normal üst sınırın ≥ 2 katı olan hastalar hasta grubunu, < 2 katı olanlar ise kontrol grubunu oluşturmuştur. Mortalitenin belirleyicileri lojistik regresyon analizi ile değerlendirilmiş; yaş, C-reaktif protein (CRP) ve SpO₂ için en uygun eşik değerler ROC analizi ile belirlenmiştir. Sağkalım Kaplan–Meier yöntemi ile analiz edilmiş ve gruplar arası karşılaştırmalar log-rank testi ile yapılmıştır. Bulgular: Hasta grubunda laktat dehidrogenaz, total bilirubin, hemoglobin ve CRP düzeyleri daha yüksek, lenfosit sayıları ise daha düşük bulunmuştur; ancak mortalite, YBÜ yatışı ve NIMV gereksinimi açısından gruplar arasında anlamlı fark saptanmamıştır. Çok değişkenli analizde ileri yaş, semptom durumu, başvuruda daha düşük SpO₂ ve yüksek CRP düzeyleri mortalitenin bağımsız belirleyicileri olarak tanımlanmıştır. ROC analizinde yaş için 59,5 yıl, CRP için 122,5 mg/L ve SpO₂ için %90,5 eşik değerleri belirlenmiş olup, bu sınırların ötesinde sağkalımın daha kısa olduğu gösterilmiştir (AUC: 0,771; p < 0,001). Sonuç: Hastanede yatan ağır COVID-19 hastalarında, başvuru anındaki AST ve/veya ALT yüksekliği mortalite veya solunum desteği gereksinimi ile ilişkili bulunmamıştır. Buna karşılık mortalite; ileri yaş, semptom durumu, başvuruda düşük SpO₂ ve yüksek CRP düzeyleri ile bağımsız olarak ilişkili bulunmuş olup, bu bulgular COVID-19 prognozunda izole transaminaz yüksekliğinden ziyade hipoksi ve sistemik inflamasyonun belirleyici rol oynadığını ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• COVID-19
• SARS-CoV-2
• transaminazlar
• mortalite

Association Between Admission Liver Enzyme Elevation and Mortality in Coronavirus Disease 2019

Öz

Aim: Coronavirus disease 2019 (COVID-19), caused by Severe Acute Respiratory Syndrome Coronavirus (SARS-CoV-2), predominantly affects the respiratory system but may also involve hepatic dysfunction. This study evaluated liver enzyme abnormalities in hospitalized COVID-19 patients and their association with in-hospital mortality. Material and Methods: This retrospective study enrolled 1455 adults hospitalized with COVID-19. Admission peripheral oxygen saturation (SpO₂), intensive care unit (ICU) and non-invasive mechanical ventilation (NIMV) requirements, and laboratory parameters were recorded. Patients with admission aspartate aminotransferase (AST) and/or alanine aminotransferase (ALT) levels ≥ 2 times the upper limit of normal (ULN) formed the patient group, while those with values < 2 times the ULN served as the control group. Mortality predictors were analyzed using logistic regression; cut-off values for age, C-reactive protein (CRP), and SpO₂ were determined by ROC analysis, and survival was evaluated using Kaplan-Meier analysis with log-rank comparisons. Results: The patient group exhibited higher lactate dehydrogenase, total bilirubin, hemoglobin, and CRP levels and lower lymphocyte counts, without differences in in-hospital mortality, ICU admission, or NIMV requirement. Multivariable analysis identified older age, symptom status, lower admission SpO₂, and elevated CRP as independent mortality predictors. ROC analysis yielded cut-offs of 59.5 years, 122.5 mg/L CRP, and 90.5% SpO₂, beyond which survival was shorter (AUC 0.771; p < 0.001). Conclusion: In hospitalized patients with severe COVID-19, admission AST and/or ALT elevations were not associated with mortality or respiratory support, whereas mortality was independently driven by older age, symptom status, elevated CRP, and reduced admission SpO₂, highlighting the prognostic dominance of hypoxia and systemic inflammation over isolated transaminase elevations.

Anahtar Kelimeler

• COVID-19
• SARS-CoV-2
• liver enzymes
• mortality

Kaynakça

1. Zhou F, Yu T, Du R, Fan G, Liu Y, Liu Z et al. Clinical course and risk factors for mortality of adult inpatients with COVID-19 in Wuhan, China: a retrospective cohort study. Lancet 2020; 395: 1054-62.
2. Gupta A, Madhavan MV, Sehgal K, Nair N, Mahajan S, Sehrawat TS et al. Extrapulmonary manifestations of COVID-19. Nat Med 2020; 26: 1017-32.
3. Kulkarni AV, Kumar P, Tevethia HV, Premkumar M, Arab JP, Candia R et al. Systematic review with meta-analysis: liver manifestations and outcomes in COVID-19. Aliment Pharmacol Ther 2020; 52: 584-99.
4. Sodeifian F, Seyedalhosseini ZS, Kian N, Eftekhari M, Najari S, Mirsaeidi M et al. Drug-Induced Liver Injury in COVID-19 Patients: A Systematic Review. Front Med (Lausanne) 2021; 8: 731436.
5. Zhang C, Shi L, Wang FS. Liver injury in COVID-19: management and challenges. Lancet Gastroenterol Hepatol 2020; 5: 428-30.
6. Yip TC, Lui GC, Wong VW, Chow VC, Ho TH, Li TC et al. Liver injury is independently associated with adverse clinical outcomes in patients with COVID-19. Gut 2021; 70: 733-42.
7. Chew M, Tang Z, Radcliffe C, Caruana D, Doilicho N, Ciarleglio MM et al. Significant Liver Injury During Hospitalization for COVID -19 Is Not Associated With Liver Insufficiency or Death. Clin Gastroenterol Hepatol 2021; 19: 2182-91.
8. Bertolini A, van de Peppel IP, Bodewes FAJA, Moshage H, Fantin A, Farinati F et al. Abnormal Liver Function Tests in Patients With COVID-19: Relevance and Potential Pathogenesis. Hepatology 2020; 72: 1864-72.

9. Erdal H, Bakır A, Savaşçı Ü, Ayaz T, Işıkan H, Filiz M et al. COVID 19 hastalarında karaciğer fonksiyon bozukluğu ve prognoz ile ilişkisi. Akademik Gastroenteroloji Derg 2021; 20: 81-6.
10. Krishnasamy N, Rajendran K, Barua P, Ramachandran A, Panneerselvam P, Rajaram M. Elevated Liver Enzymes along with Comorbidity Is a High Risk Factor for COVID-19 Mortality: A South Indian Study on 1,512 Patients. J Clin Transl Hepatol 2022; 10: 120-7.
11. Phipps MM, Barraza LH, LaSota ED, Sobieszczyk ME, Pereira MR, Zheng EX et al. Acute Liver Injury in COVID-19: Prevalence and Association with Clinical Outcomes in a Large U.S. Cohort. Hepatology 2020; 72: 807-17.
12. Fan Z, Chen L, Li J, Cheng X, Yang J, Tian C et al. Clinical Features of COVID-19-Related Liver Functional Abnormality. Clin Gastroenterol Hepatol 2020; 18: 1561-6.
13. Henry BM, Aggarwal G, Wong J, Benoit S, Vikse J, Plebani M et al. Lactate dehydrogenase levels predict coronavirus disease 2019 (COVID-19) severity and mortality: A pooled analysis. Am J Emerg Med 2020; 38: 1722-6.
14. Tan L, Wang Q, Zhang D, Ding J, Huang Q, Tang YQ et al. Lymphopenia predicts disease severity of COVID-19: a descriptive and predictive study. Signal Transduct Target Ther 2020; 5: 33.
15. Bloom PP, Meyerowitz EA, Reinus Z, Daidone M, Gustafson J, Kim AY et al. Liver Biochemistries in Hospitalized Patients With COVID-19. Hepatology 2021; 73: 890-900.
16. Henry BM, de Oliveira MHS, Benoit S, Plebani M, Lippi G. Hematologic, biochemical and immune biomarker abnormalities associated with severe illness and mortality in coronavirus disease 2019 (COVID-19): a meta-analysis. Clin Chem Lab Med 2020; 58: 1021-28.
17. Xie J, Covassin N, Fan Z, Singh P, Gao W, Li G et al. Association Between Hypoxemia and Mortality in Patients With COVID-19. Mayo Clin Proc 2020; 95: 1138-47.
18. Kostakis I, Smith GB, Prytherch D, Meredith P, Price C, Chauhan A et al. The performance of the National Early Warning Score and National Early Warning Score 2 in hospitalised patients infected by the severe acute respiratory syndrome coronavirus 2 (SARS-CoV-2). Resuscitation 2021; 159: 150-7.
19. Guan WJ, Ni ZY, Hu Y, Liang WH, Ou CQ, He JX et al. Clinical Characteristics of Coronavirus Disease 2019 in China. N Engl J Med 2020; 382: 1708-20.