Araştırma Makalesi

Apa Barajı Havzasında morfometrik parametrelere dayalı bulanık AHP yöntemi ile havza önceliklendirmesi ve erozyon risk analizi

Cilt: 27 10 Ağustos 2026
PDF İndir
EN TR

Apa Barajı Havzasında morfometrik parametrelere dayalı bulanık AHP yöntemi ile havza önceliklendirmesi ve erozyon risk analizi

Öz

Bu çalışma, İç Anadolu Bölgesi'nde bulunan Apa Barajı Havzası’nda erozyon riskinin değerlendirilmesi ve alt havzaların önceliklendirilmesi amacıyla gerçekleştirilmiştir. Çalışma kapsamında, Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) destekli morfometrik analiz yöntemi kullanılarak 10 alt havzada toplam 13 morfometrik parametre hesaplanmıştır. Elde edilen parametreler, Çok Kriterli Karar Verme (ÇKKV) yöntemlerinden biri olan Bulanık Analitik Hiyerarşi Süreci (FAHP) ile değerlendirilmiştir. Morfometrik parametrelerin göreli önemleri uzman görüşlerine dayalı ikili karşılaştırmalar kullanılarak belirlenmiş ve FAHP yöntemiyle ağırlıklandırılmıştır. Bununla birlikte, karar vericilerin risk toleranslarını modele entegre etmek ve duyarlılık analizi yapmak amacıyla OWA (Sıralı Ağırlıklı Ortalama) operatörü kullanılmış; farklı iyimserlik derecelerine (ORness) dayalı stratejik risk senaryoları kurgulanmıştır. Analiz sonuçları, rölyef temelli parametrelerin (örneğin Rhp, Rr ve Rn) erozyon riski üzerinde en belirgin etkiye sahip olduğunu göstermiştir. FAHP skorlarına göre AH-10, AH-8 ve AH-3 alt havzaları, "çok yüksek öncelikli" grupta yer alarak en yüksek erozyon riski taşıyan bölgeler olarak tanımlanmış olup; havza genelinin yaklaşık %43'ünün yüksek ya da çok yüksek erozyon riski taşıdığı tespit edilmiştir. Sonuç olarak bu çalışma; morfometrik analizlerle entegre edilen FAHP yönteminin erozyon riskini belirlemedeki etkinliğini kanıtlarken, özellikle Nötr senaryoda elde edilen tam mekânsal uyum sayesinde farklı ORness senaryolarıyla da modelin yapısal kararlılığını doğrulamıştır. Elde edilen bulgular, FAHP ve OWA entegrasyonunun havza önceliklendirme sürecini statik bir sıralama olmaktan çıkarıp, karar alıcılar için dinamik ve uyarlanabilir bir karar destek sistemine dönüştürdüğünü ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Abdo, H.G., Almohamad, H., Al Dughairi, A.A., & Karuppannan, S. (2023). Sub-basins prioritization based on morphometric analysis and geographic information systems: A case study of the Barada river basin, Damascus countryside governorate, Syria. Proceedings of the Indian National Science Academy, 89(2), 376-385. https://doi.org/10.1007/s43538-023-00168-8
  2. Afsari, R., Nadizadeh Shorabeh, S., Kouhnavard, M., Homaee, M., & Arsanjani, J.J. (2022). A spatial decision support approach for flood vulnerability analysis in urban areas: A case study of Tehran. ISPRS International Journal of Geo-Information, 11(7), 380. https://doi.org/10.3390/ijgi11070380
  3. Agarwal, C.S. (1998). Study of drainage pattern through aerial data in Naugarh area of Varanasi district, UP. Journal of The Indian Society Remote Sensing, 26(4),169–175. https://doi.org/10.1007/BF02990795
  4. Aher, P.D., Adinarayana, J., & Gorantiwar, S.D. (2013). Prioritization of watersheds using multi-criteria evaluation through fuzzy analytical hierarchy process. Agricultural Engineering International: CIGR Journal, 15(1),11–18.
  5. Ahmed, R., Sajjad, H., & Husain, I. (2018). Morphometric parameters-based prioritization of sub-watersheds using fuzzy analytical hierarchy process: A case study of lower Barpani watershed, India. Natural Resources Research, 27,67–75. https://doi.org/10.1007/s11053-017-9337-4
  6. Ahmed, F., & Kılıç, K. (2019). Fuzzy Analytic Hierarchy Process: A performance analysis of various algorithms. Fuzzy Sets and Systems, 362:110-128. https://doi.org/10.1016/j.fss.2018.08.009
  7. Ajaykumar, B.N., & Gopinath, G. (2018). Geospatial techniques for the analysis of hypsometric parameters of a humid tropical river basin, south western Ghats, India. Carpathian Journal of Earth and Environmental Sciences, 13, 465-476.
  8. Aleksova, B., Milevski, I., Dursun, İ., Vujačıć, D., & Youssef, Y. M. (2026). Multi-model integration and parametric geohazard models for multi-hazard susceptibility assessment in a fan-shaped catchment (Crnička Reka, North Macedonia). Carpathian Journal of Earth and Environmental Sciences, 21(2), 295-308. DOI:10.26471/cjees/2026/021/369

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Ormancılıkta Havza Yönetimi

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

10 Ağustos 2026

Gönderilme Tarihi

1 Ağustos 2025

Kabul Tarihi

14 Mayıs 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 27

Kaynak Göster

APA
Dursun, İ. (2026). Apa Barajı Havzasında morfometrik parametrelere dayalı bulanık AHP yöntemi ile havza önceliklendirmesi ve erozyon risk analizi. Turkish Journal of Forestry, 27, 139-152. https://izlik.org/JA56BZ48BF
AMA
1.Dursun İ. Apa Barajı Havzasında morfometrik parametrelere dayalı bulanık AHP yöntemi ile havza önceliklendirmesi ve erozyon risk analizi. Turkish Journal of Forestry. 2026;27:139-152. https://izlik.org/JA56BZ48BF
Chicago
Dursun, İbrahim. 2026. “Apa Barajı Havzasında morfometrik parametrelere dayalı bulanık AHP yöntemi ile havza önceliklendirmesi ve erozyon risk analizi”. Turkish Journal of Forestry 27 (Ağustos): 139-52. https://izlik.org/JA56BZ48BF.
EndNote
Dursun İ (01 Ağustos 2026) Apa Barajı Havzasında morfometrik parametrelere dayalı bulanık AHP yöntemi ile havza önceliklendirmesi ve erozyon risk analizi. Turkish Journal of Forestry 27 139–152.
IEEE
[1]İ. Dursun, “Apa Barajı Havzasında morfometrik parametrelere dayalı bulanık AHP yöntemi ile havza önceliklendirmesi ve erozyon risk analizi”, Turkish Journal of Forestry, c. 27, ss. 139–152, Ağu. 2026, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA56BZ48BF
ISNAD
Dursun, İbrahim. “Apa Barajı Havzasında morfometrik parametrelere dayalı bulanık AHP yöntemi ile havza önceliklendirmesi ve erozyon risk analizi”. Turkish Journal of Forestry 27 (01 Ağustos 2026): 139-152. https://izlik.org/JA56BZ48BF.
JAMA
1.Dursun İ. Apa Barajı Havzasında morfometrik parametrelere dayalı bulanık AHP yöntemi ile havza önceliklendirmesi ve erozyon risk analizi. Turkish Journal of Forestry. 2026;27:139–152.
MLA
Dursun, İbrahim. “Apa Barajı Havzasında morfometrik parametrelere dayalı bulanık AHP yöntemi ile havza önceliklendirmesi ve erozyon risk analizi”. Turkish Journal of Forestry, c. 27, Ağustos 2026, ss. 139-52, https://izlik.org/JA56BZ48BF.
Vancouver
1.İbrahim Dursun. Apa Barajı Havzasında morfometrik parametrelere dayalı bulanık AHP yöntemi ile havza önceliklendirmesi ve erozyon risk analizi. Turkish Journal of Forestry [Internet]. 01 Ağustos 2026;27:139-52. Erişim adresi: https://izlik.org/JA56BZ48BF