Post-ORÜS Transformation in Türkiye’s forest products industry

Yıl 2025, Cilt: 26 Sayı: 4, 546 - 557, 29.12.2025

Hasan Tezcan Yıldırım

https://doi.org/10.18182/tjf.1793815

https://izlik.org/JA33YL94YL

Öz

This study examines the structural transformation of Türkiye’s forest products industry before and after the era of ORÜS (General Directorate of Forest Products Industry). The main objective is to reveal the economic, social, and spatial impacts of the state’s withdrawal from production. A combination of historical-document analysis, quantitative data analysis, comparative analysis, and spatial analysis was employed. Statistical data from the General Directorate of Forestry, foreign trade figures from TURKSTAT, development plans, and archival records were evaluated. Findings were visualized through graphs and maps using SPSS, Excel, and ArcGIS software. The results demonstrate that ORÜS investments in the 1970s significantly increased production capacity, while privatization in the 1990s caused notable fluctuations. Since the 2000s, under the leadership of the private sector, MDF, particleboard, and furniture production have expanded rapidly, positioning Turkey among Europe’s leading producers. However, small and medium-sized enterprises have lost competitiveness, while raw material supply, energy costs, and limited certification remain critical challenges. Spatial analyses show that the spatial distribution during the ORÜS period tends towards clustering mainly in the Marmara, Central Anatolia and Western Black Sea regions. In conclusion, the post-ORÜS transformation has generated significant gains in production and exports through private sector dynamism, yet it has also created dual impacts in social and spatial dimensions. Ensuring raw material security, strengthening regional development policies, promoting R&D investments, and adopting circular economy practices are essential for the sector’s sustainability.

Anahtar Kelimeler

Spatial analysis , Forest products industry , ORÜS , Privatization , Türkiye

Türkiye orman ürünleri endüstrisinde ORÜS sonrası dönüşüm

https://izlik.org/JA33YL94YL

Öz

Bu çalışma, Türkiye orman ürünleri endüstrisinin ORÜS (Orman Ürünleri Sanayi Genel Müdürlüğü) öncesi ve sonrası dönemde yaşadığı yapısal dönüşümü incelemektedir. Çalışmanın temel amacı, devletin üretimden çekilmesinin sektörde yarattığı ekonomik, sosyal ve mekânsal sonuçları ortaya koymaktır. Araştırmada tarihsel-doküman analizi, nicel veri analizi, karşılaştırmalı analiz ve mekânsal analiz yöntemleri birlikte kullanılmıştır. Orman Genel Müdürlüğü’nün üretim istatistikleri, TÜİK dış ticaret verileri, kalkınma planları ve arşiv belgeleri değerlendirilmiştir. Bulgular, grafikler ve haritalar aracılığıyla görselleştirilmiş, SPSS, Excel ve ArcGIS yazılımlarından yararlanılmıştır. Elde edilen bulgular, 1970’li yıllarda ORÜS yatırımlarının üretim kapasitesinde önemli artış sağladığını, 1990’lardaki özelleştirme sürecinin ise dalgalanmalara yol açtığını göstermektedir. 2000 sonrası dönemde özel sektörün öncülüğünde MDF, yonga levha ve mobilya üretiminde hızlı büyüme yaşanmış, Türkiye Avrupa’nın önde gelen üreticilerinden biri haline gelmiştir. Ancak küçük ve orta ölçekli işletmelerin rekabet gücü zayıflamış, hammadde, enerji maliyetleri ve sertifikasyon eksiklikleri temel sorunlar olarak öne çıkmıştır. Mekânsal analizler, ÖRÜS dönemindeki mekânsal dağılımın ağırlıklı olarak Marmara, İç Anadolu ve Batı Karadeniz bölgelerinde kümelenmelere yöneldiği görülmektedir. Sonuç olarak, ORÜS sonrası dönüşüm, üretim ve ihracatta özel sektör dinamizmiyle önemli kazanımlar sağlamış olsa da sosyal ve mekânsal açıdan çift yönlü etkiler yaratmıştır. Sektörün sürdürülebilirliği için hammadde arz güvenliği, bölgesel kalkınma politikaları, Ar-Ge yatırımları ve döngüsel ekonomi uygulamaları kritik öneme sahiptir.

Anahtar Kelimeler

Mekânsal analiz , Orman ürünleri endüstrisi , ORÜS , Özelleştirme , Türkiye

Kaynakça

• Akkemik, Ü., Tolunay, D., Erdönmez, C., Atmış, E., 2021. İstanbul’un yeşil alan sorunları çerçevesinde yeşil duvarların irdelenmesi ve öneriler. Bartın Orman Fakültesi Dergisi, 23(1): 337–345.
• Aksu, A., Koç, K., Kurtoğlu, A., 2011. The forest products industry in Turkey. African Journal of Business Management, 5(6): 2363–2369.
• Akyüz, İ., 2004. Avrupa Birliği’ne giriş sürecinde Türkiye ile Avrupa Birliği üye ülkelerin yonga levha dış ticareti. Kafkas Üniversitesi, Artvin Orman Fakültesi Dergisi, 3–4: 124–134.
• Atmış, E., 2020. Orman köyleriyle orman mahalleleri arasındaki sosyo-ekonomik farklılaşmanın yarattığı fırsatlar. Bartın Orman Fakültesi Dergisi, 22(3): 1004–1013.
• Bowen, G.A., 2009. Document analysis as a qualitative research method. Qualitative Research Journal, 9(2): 27–40.
• Collier, D., 1993. The comparative method. In: Political Science: The State of the Discipline II (Ed: Finifter, A.), American Political Science Association, Washington, DC, pp. 105–119.
• Deniz, T., Yıldırım, H.T., 2014. Institutional and political assessment of forest plantations in Turkey. International Forestry Review, 16(2): 199–204.
• DPT (Devlet Planlama Teşkilatı), 1963. Birinci Beş Yıllık Kalkınma Planı (1963–1967). DPT Yayınları, Ankara.
• Dobšinská, Z., Živojinović, I., Nedeljković, J., Petrović, N., 2020. Actor power in the restitution processes of forests in three European countries in transition. Forest Policy and Economics, 113: 102090.
• Ekizoğlu, A., 1986. Türkiye’de yonga levha endüstrisi sorunları ve çözüm yolları. İstanbul Üniversitesi Orman Fakültesi Dergisi, Seri A, 36(1): 93-110
• Ekizoğlu, A., 1993. Orman ürünleri endüstrisinde özelleştirme. I. Ormancılık Şurası, Seri No: 13, Yayın No: 006, Cilt 3, s. 449–456Ekizoğlu, A., 1994. Orman ve orman ürünleri endüstrisinde özelleştirme. Çiftçi ve Köy Dünyası Dergisi, Mart 1994.
• Ekizoğlu, A., Yıldırım, H.T., 2010. Orman ürünleri endüstri politikasındaki değişiklikler. Orman ve Av, (6): 38–42.
• Erdönmez, C., Yurdakul Erol, S., 2021. Türkiye’de ulusal ormancılık politikasının tarihsel gelişimi açısından bir dönüm noktası: 1255 sayılı yasa. Bartın Orman Fakültesi Dergisi, 23(1): 182–201.
• European Commission, 2021. European Green Deal: Forest-based industries and the transition to a low-carbon economy. EU Publications, Brussels.
• FAO, 2011. State of the World’s Forests 2010. Food and Agriculture Organization of the United Nations, Rome. https://www.trae.dk/wp-content/uploads/2011/02/state-of-world-forests-2011.pdf Erişim: 11.09.2024.
• FAO, 2020. FAOSTAT Forestry Data. https://www.fao.org/ faostat/en/#home Erişim: 11.09.2024.
• FAO, 2025. FAOSTAT Forestry Data. https://www.fao.org/ faostat/en/#home Erişim: 26.09.2025.
• Gavcar, E., Aytekin, A., Şen, S., 1999. Türkiye’de orman ürünleri endüstrisinin hammadde kaynakları ve karşılaştığı problemler. Turkish Journal of Agriculture and Forestry, 23: 243–248.
• Görücü, Ö., Tolunay, A., Güneş, Y., Topçu, P., 2020. Endüstriyel plantasyonlar ve orman ürünleri endüstrisi. Bartın Orman Fakültesi Dergisi, 22(3): 939–952.
• Gujarati, D.N., 2004. Basic Econometrics (4th ed.). McGraw-Hill, New York. ABD
• Gümüş, C., 2017. Devlet ormancılığına geçiş sürecinde Karadere serüveni. Türkiye Ormancılar Derneği Yayını, Yayın No: 2, Ankara.Gümüş, C., 2018. Türk Orman Devrimi. Türkiye Ormancılar Derneği Yayını, Yayın No: 43, Ankara.ITB (İstanbul Ticaret Borsası), 2024. Borsa Meydanında Sektörler Konuşuyor: Türkiye’de Orman Ürünleri Üretimi ve Ticareti. https://www.istib.org.tr/resim/siteici/files/I%CC%87STI%CC%87B-Borsa%20Meydan%C4%B1-Kitap-2024-03-ORMANCILIK-v02_240417_103908(1).pdf Erişim: 26.09.2025.
• Johnston, R.J., 2013. Geography and Geographers: Anglo-American Human Geography since 1945 (7th ed.). Routledge, London. USA
• Kara, O., Şahin, Ö., Bekar, İ., Kayacan, B., 2019. Endüstriyel ağaç ve ahşap ürünleri sektörünün uluslararası rekabet gücü analizi: Türkiye örneği. Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 15(1): 15–32.
• Koç, K.H., Dilik, T., Kurtoğlu, A., 2017. Türkiye orman ürünleri endüstrisine stratejik bir bakış. Doğuş Üniversitesi Açık Erişim, https://www.researchgate.net/publication/323497101_Turkiye_Orman_Urunleri_Endustrisine_Stratejik_Bir_Bakis Erişim: 26.09.2025.
• Koebel, B.M., Levet, A.L., Nguyen-Van, P., Purohoo, I., Guinard, L., 2016. Productivity, resource endowment and trade performance of the wood product sector. Journal of Forest Economics, 22(1): 24–35.
• Okumuş, M., Pak, M., 2025. Türkiye ormancılığındaki odun dışı orman ürünleri ve hizmetlerine yönelik işletmecilik yaklaşımlarındaki değişimlerin analizi. Artvin Çoruh Üniversitesi Orman Fakültesi Dergisi, 26(1): 230–243.
• Ondaral, S., Köse, C., Canbolat, D., 2023. Forest products industry: An assessment at the centenary of the Republic. In: 100th Anniversary of the Republic: Forestry in Turkey and the Future. Türkiye Ormancılar Derneği, Ankara, pp. 471–507.
• Orman-İş Sendikası, 1992. ORÜS ve özelleştirme sürecine ilişkin rapor. Orman-İş Yayınları, Ankara.
• Prins, C., Korotkov, A., 1994. The forest sector of economies in transition in Central and Eastern Europe. In: Forestry in Countries with Economies in Transition (Ed: Dembner, S.A.), FAO, Vol. 45 (1994/4). https://www.fao.org/4/ t4620e/t4620e03.htm#the%20forest%20sector%20of%20economies%20in%20transition%20in%20central%20and%20eastern%20europe Erişim: 26.09.2025.
• Siry, J.P., 2003. Today and tomorrow of private forestry in Central and Eastern Europe. In: Forest Policy for Private Forestry: Global and Regional Challenges (Eds: Teeter, L., Cashore, B., Zhang, D.), CABI, https://www.cabidigitallibrary.org/ doi/abs/10.1079/9780851995991.0081 Erişim: 26.09.2025.
• Şahin, D., 2018. Türkiye’de ormana dayalı sektörlerin dış ticaret yapısının analizi. Bitlis Eren Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 5(Ek Sayı): 181–196.
• TİM (Türkiye İhracatçılar Meclisi), 2023. Mobilya Sektör Raporu 2023. TİM Yayınları, İstanbul. https://ankdoseme.org.tr/wp-content/uploads/2024/07/2023_MobilyaAnalizRaporu.pdf Erişim: 26.09.2025.
• TMMOB, 1994. ORÜS ve özelleştirme. Sektörel Rapor Dizisi: 5, Ankara. https://www.tmmob.org.tr/sites/default/files/ 4c4c17332cace21_ek.pdf Erişim: 26.09.2025.
• TOBB, 2012. Orman ürünleri faaliyet raporu. Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği Yayını, Ankara. https://www. tobb.org.tr/Documents/yayinlar/2014/OrmanUrunleriFaaliyetRaporu.pdf Erişim: 26.09.2025. Topcu, Y.E., 2022. The comparative advantages in the wooden furniture industry: Does the export price matter? Competitiveness Review, 33(6): 1145–1160.
• Türkoğlu, T., Tolunay, A., 2013. Türkiye’deki orman ürünleri ithalatçısı işletmelerin sertifikalı orman ürünlerine ilişkin görüşleri. Süleyman Demirel Üniversitesi Orman Fakültesi Dergisi, 14(2): 95–101.
• UNECE (United Nations Economic Commission for Europe), 2001. Forest and Forest Products Country Profile: Bulgaria. Geneva. https://digitallibrary.un.org/record/544366?v=pdf Erişim: 26.09.2025.
• UNECE, 2018. Forest Products Annual Market Review 2017–2018. Geneva. https://unece.org/fileadmin/DAM/timber/publications/FPAMR2018.pdf Erişim: 26.09.2025.
• UNECE, 2023. Forest Products Annual Market Review 2022–2023. Geneva. https://unece.org/sites/default/files/2023-11/ FPAMR23 WEB.pdf Erişim: 26.09.2025.
• Venera, M., Chuvaeva, A., Fedorov, V., 2023. Wood industry clusters and their optimal location for the efficient use of forest raw materials. BioResources, 18(1): 1848–1866.
• Verkerk, P.J., Levers, C., Kuemmerle, T., Lindner, M., Valbuena, R., Verburg, P.H., Zudin, S., 2015. Mapping wood production in European forests. Forest Ecology and Management, 357: 228–238.
• Yeşilkaya, M., Daş, G.S., Yaşin, M.F., 2023. Türkiye orman ürünleri sektörünün döngüsel ekonomi ve endüstriyel simbiyoz bağlamında değerlendirilmesi. Journal of Turkish Operations Management, 7(2): 1701–1723.
• Yıldırım, H.T., 2011. Türkiye’de orman işletme müdürlerinin odun üretimine yönelik görüşleri ve politika önerileri. Journal of the Faculty of Forestry, Istanbul University, 61(2): 67–84.
• Yıldırım, H.T., Candan, Z., Korkut, S., 2014. Wood-based panels industry in Turkey: Future raw material challenges and suggestions. Maderas. Ciencia y Tecnología, 16(2): 175–186.
• Yıldırım, İ., Alevli, C., Akyüz, K.C., 2016. Odun esaslı levha sektörünün dış ticaret analizi ve tahmini. Kastamonu Üniversitesi Orman Fakültesi Dergisi, 16(2): 370–382.
• Yıldırım, İ., Emiroğlu, E., 2022. Türkiye ve dünyada orman ürünleri sanayi sektörüne ait bazı ürünlerin karşılaştırmalı analizleri. Ormancılık Araştırma Dergisi, 9: 155–164.
• Yurdakul, S., Ekizoğlu, A., 2004. The historical development of one of the forest villagers’ utilization rights from public forests in Turkey: Sale rights of wood in the market. International Conference on Forest and Woodland History, 03–05 Mayıs, Page: 142-152 Viyana, Avusturya.
• Yurdakul Erol, S., 2017. Balıkesir Orman Bölge Müdürlüğü’nde stratejik yönetim modeli. Doktora Tezi, İstanbul Üniversitesi, İstanbul.