The influence of environmental factors on the potential distribution of Mediterranean tree species in the Turkish Republic of Northern Cyprus

Öz

This study aims to model the potential distribution of certain tree species naturally occurring within the borders of the Turkish Republic of Northern Cyprus (TRNC) based on site properties. In species distribution modeling, the Maximum Entropy (MaxEnt) method, which operates on existing data and offers high predictive performance, was employed. During the modeling process, potential distribution maps were created for each species across the TRNC by considering the parameters of climatic and topographic variables present in the models with the highest explanatory power. The Area Under the Curve (AUC) values used to evaluate the accuracy of the obtained MaxEnt models ranged from 0.891 to 0.987 for the test datasets, indicating that the models possess high discriminatory capacity. Elevation and the distance-to-sea index were identified as the most decisive environmental variables in species distribution models. The overall assessment revealed that local climate conditions shaped by elevation and distance to the sea are the primary ecological factors determining the potential distribution of the tree species studied in the TRNC. The potential distribution maps obtained from the modeling provide an important scientific framework for the development of strategies for sustainable forest management, afforestation activities, and the adaptation of forest ecosystems to climate change in the TRNC. These maps provide guidance for the future planning and management of tree species.

Anahtar Kelimeler

• Afforestation
• Environmental variables
• Sustainable forest management
• Site properties

Proje Numarası

2025-YL1-0268

Çevresel faktörlerin Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'ndeki seçilmiş Akdeniz kökenli ağaç türlerinin potansiyel dağılımına etkisi

Öz

Bu çalışma, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti (KKTC) sınırları içerisinde doğal yayılış gösteren seçilmiş Akdeniz türlerinin, yetişme ortamı özelliklerine bağlı olarak potansiyel dağılım alanlarının modellenmesini amaçlamaktadır. Tür dağılım modellemelerinde, yalnızca var verisiyle çalışabilen ve yüksek tahmin performansı sunan Maksimum Entropi (MaxEnt) yöntemi kullanılmıştır. Modelleme sürecinde, en yüksek açıklayıcılık gücüne sahip modellerde yer alan iklimsel ve topoğrafik değişkenlere ait parametreler dikkate alınarak, KKTC genelinde her bir tür için potansiyel dağılım haritaları oluşturulmuştur. Elde edilen MaxEnt modellerinin doğruluk değerlendirmesinde kullanılan Eğrinin Altındaki Alan (AUC) değerleri, test veri setleri için 0.891 ile 0.987 arasında değişmiş olup, bu durum modellerin yüksek ayırt edicilik kapasitesine sahip olduğunu göstermektedir. Tür dağılım modellerinde en belirleyici çevresel değişkenlerin yükselti ve denize uzaklık indeksi olduğu belirlenmiştir. Genel değerlendirme sonucunda, KKTC’de yükselti ve denize olan mesafenin etkisiyle şekillenen lokal iklim koşullarının, çalışmaya konu olan ağaç türlerinin potansiyel dağılımını belirleyen başlıca ekolojik faktörler olduğu ortaya konmuştur. Modelleme sonucunda elde edilen potansiyel dağılım haritaları KKTC’de sürdürülebilir orman yönetimi, ağaçlandırma faaliyetleri ve orman ekosistemlerinin iklim değişikliğine uyum stratejilerinin geliştirilmesi açısından önemli bir bilimsel altyapı sunmaktadır. Bu haritalar, ağaç türlerinin geleceğe yönelik planlanması ve yönetimi için yönlendirici nitelik taşımaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Ağaçlandırma
• Çevresel değişkenler
• Sürdürülebilir orman yönetimi
• Yetişme ortamı özellikleri

Destekleyen Kurum

Isparta Uygulamalı Bilimler Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Yönetim Birimi Başkanlığı

Proje Numarası

2025-YL1-0268

Teşekkür

Bu çalışma “Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nde Bazı Ağaç Türlerinin Potansiyel Dağılım Modellemesi ve Haritalaması” adlı yüksek lisans tezinden üretilmiştir. Bu çalışmanın yürütülmesini 2025-YL1-0268 No’lu Proje ile maddi olarak destekleyen Isparta Uygulamalı Bilimler Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Yönetim Birimi Başkanlığı’na teşekkür ederim. Arazi çalışmalarına vermiş oldukları katkılarından dolayı KKTC Orman Dairesi Müdürlüğü’ne teşekkür ederim.

Kaynakça

1. Ak, B.E., & Parlakcı, H. (2009). Pistacia lentiscus in the Mediterranean Region in Turkey. Acta Horticulturae, 818, 77-82.
2. Atalay, İ. (2014). Türkiye’nin Ekolojik Bölgeleri, Genişletilmiş 2. Baskı. İzmir: Meta Basım.
3. Ayaz, M., & Varol, N. (2015). İklim parametrelerindeki değişimlerin (sıcaklık, yağış, kar, nispi nem, sis, dolu ve rüzgar) zeytin yetiştiriciliği üzerine etkileri. Zeytin Bilimi, 5(1), 33-40.
4. Bayer, E., Buttler, K.P., Finkenzeller, X., & Grau, J. (2009). Guide de la Flore méditerranéenne: caractéristique, habitat, distribution et particularité de 536 espèces. Paris: Edition Delachaux et Niestlé.
5. Chai, S.X., Ma, L.P., Ma, Z.W., Lei, Y.T., Ye, Y.Q., Wang, B., Xiao, Y.M., Yang, Y. & Zhou, G.Y. (2025). Predicting the impact of climate change on the distribution of rhododendron on the qinghai-xizang plateau using maxent model. Scientific Reports, 15(1), 10055.
6. Christofides, Y. (2017). Illustrated Flora of Cyprus. Cyprus: Multiprint Ltd.
7. Çıvğa, A., Özdemir, S., & Gülsoy, S. (2024). Prediction of potential geographic distribution of Capparis spinosa. Biological Diversity and Conservation, 17(3), 206-215.
8. Davis, P. H. (1966). Flora of Turkey and East Aegean Islands II. Edinburgh:University Press.

9. Edwards, D.P., Socolar, J.B., Mills, S. C., Burivalova, Z., Koh, L. P., & Wilcove, D.S. (2019). Conservation of tropical forests in the Anthropocene. Current Biology, 29(19), 1008–1020.
10. Efe, R., Soykan, A., Sönmez, S., & Cürebal, İ. (2009). Sıcaklık şartlarının Türkiye’de zeytinin (Olea europaea L. subsp. europaea) yetişmesine, fenolojik ve pomolojik özelliklerine etkisi. Ekoloji, 18(70), 17–26.
11. Eminağaoğlu, Ö., & Akkemik, Ü. (2020). Ericaceae. In U. Akkemik (Ed.), Türkiye’nin Bütün Ağaçları ve Çalıları. (pp. 487–489). İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
12. FAO. (2020). The State of The World’s Forests 2020. Rome. https://openknowledge.fao.org/server/api/core/bitstreams/dfb12960-44ee-4ddc-95f7-bec93fbb141e/content
13. Farjon, A. (2005). A monograph of Cupressaceae and Sciadopitys. Kew: Royal Botanic Gardens.
14. Fick, S.E., & Hijmans, R.J. (2017). WorldClim 2: New 1-km spatial resolution climate surfaces for global land areas. International Journal of Climatology, 37(12), 4302–4315.
15. Fuller, Ö.Ö., Meraklı, M.K., & Gücel, S. (2016). Important plant areas along the Kyrenia Mountains, Cyprus. Journal of International Scientific Publications: Ecology and Safety, 10, 349–359.
16. Fuller, W.J., Kıral, D., & Şeherlioğlu, U. (2025). The discovery of a new population of Delphinium caseyi B.L. Burtt, a critically endangered endemic plant of Cyprus, and its current population and conservation status. Biodiversity, 26(3), 289-301.
17. Georgiades, C. (1992). Flowers of Cyprus, Plants of Medicine. (Vol. I). Cyprus:Nicosia.
18. Günal, N. (1999). Keçiboynuzu (Ceratonia siliqua L.)’nun Türkiye’deki coğrafi yayılışı, ekolojik ve floristik özellikleri. Marmara Coğrafya Dergisi, (2), 60–74.
19. Hadjikyriakou, G. (2004). Symvoli sti meleti tis chloridas tis Kyprou [1]. Dasoponos, 20, 5–8.
20. Hadjikyriakou, G. (2007). Aromatic and Spicy Plants in Cyprus: From Antiquity to the Present Day. Bank of Cyprus Cultural Foundation, Nicosia.
21. Hand, R., Hadjikyriakou, G.N., & Christodoulou, C.S. (2011). Flora of Cyprus – A dynamic checklist. http://www.flora-of-cyprus.eu/
22. Jenness, J. (2006). Topographic Position Index (tpi_jen. avx) Extension for ArcView 3.x (Version 1.3a). Jenness Enterprises. https://cir.nii.ac.jp/crid/1571980075747932288
23. Karatepe, Y., Özçelik, R., Gürlevik, N., Yavuz, H., & Kiriş, R. (2014). Batı Akdeniz’de farklı yetişme ortamı bölgelerindeki kızılçam (Pinus brutia Ten.) ormanlarının vejetasyon yapısının ekolojik değerlendirilmesi. Süleyman Demirel Üniversitesi Orman Fakültesi Dergisi, 15(1), 1–8.
24. KKTC ED. (2025). Enformasyon Dairesi, KKTC. https://pio.mfa.gov.ct.tr/cografi-bilgiler/
25. Kutbay, H.G., Ok, T., Bilgin, A.L.İ., & Yalçın, E. (2005). Seasonal nutrient levels and foliar resorption in Juniperus phoenicea. Belgian Journal of Botany, 138(1), 67–75.
26. MEA. (2005). Ecosystems and Human Well-being: Synthesis. Washington, DC : Island Press.
27. Meikle, R. D. (1977). Flora of Cyprus (Vol. 1). The Bentham-Moxon Trust, Royal Botanic Gardens, Kew.
28. Meikle, R. D. (1985). Flora of Cyprus (Vol. 2). The Bentham-Moxon Trust, Royal Botanic Gardens, Kew.
29. Neyişçi, T. (1987). Kızılçamın Doğal Yayılışı. In E. Öktem (Ed.), Kızılçam (pp. 17-22). Ankara, Ormancılık Araştırma Enstitüsü Yayınları.
30. Oliveira, M.D., Hamilton, S.K., Calheiros, D.F., Jacobi, C.M., & Latini, R.O. (2010). Modeling the potential distribu¬tion of the invasive golden mussel Limnoperna fortunei in the Upper Paraguay River system using limnological vari¬ables. Brazilian Journal of Biology, 70, 831-840.
31. Özdemir, S., Gülsoy, S., & Mert, A. (2020). Predicting the effect of climate change on the potential distribution of Crimean Juniper. Kastamonu University Journal of Forestry Faculty, 20(2), 133-142.
32. Özel, N., Akbin Albayrak, N., Altun, N., Öner, H.H., & Akbin, G. (2006). Ege Bölgesi maki alanlarında bitki toplumları ile yetişme ortamları arasındaki ilişkiler. T.C. Çevre ve Orman Bakanlığı Ege Ormancılık Araştırma Müdürlüğü, Teknik Bülten Serisi, No: 31, İzmir.
33. Özkan, K., & Kuzugüdenli, E. (2010). Akdeniz Bölgesi Sütçüler yöresinde kızılçamın (Pinus brutia Ten.) verimliliği ile yetişme ortamı özellikleri arasındaki ilişkiler. Süleyman Demirel Üniversitesi Orman Fakültesi Dergisi, 1, 16–29.
34. Sabuncu, R., & Çalışkan, S. (2008). Akdeniz servisinin (Cupressus sempervirens L.) ekolojisi ve silvikültürü. Journal of the Faculty of Forestry Istanbul University, 58(1), 53–72.
35. Şentürk, Ö. (2012). Sütçüler Yöresinde Asli Orman Ağacı Türlerinin Potansiyel Yayılış Alanlarının Modellenmesi. (Doktora Tezi, Süleyman Demirel Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü).
36. Şentürk, Ö. (2024). Niche-based distribution modelling and mapping of Brutian pine in the Gölhisar district. Šumarski List, 148(11–12), 541–553.
37. Taşlıgil, N. (2011). Keçiboynuzu (Ceratonia siliqua L.)’nun coğrafi yayılışı ve ekonomik özellikleri. Ordu Üniversitesi Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 2(3), 252–266.
38. Tekin, S., Yalçınkaya, B., Acarer, A., & Mert, A. (2018). Yaban hayatında uydu verilerinin kullanım olanakları üzerine bir çalışma: MaxEnt ile karaca (Capreolus capreolus L.)’nın habitat uygunluk modellemesi. Bilge International Journal of Science and Technology Research, 2(2), 147–156.
39. Temuçin, E. (1993). Türkiye’de zeytin yetişen alanların sıcaklık değişkenine göre incelenmesi. Ege Coğrafya Dergisi, 7, 117–131.
40. Toplan, G.G., Kurkcuoglu, M., Goger, F., İşcan, G., Ağalar, H.G., Mat, A., Başer, K.H.C., Koyuncu, M., & Sarıyar, G. (2017). Composition and biological activities of Salvia veneris Hedge growing in Cyprus. Industrial Crops and Products, 97, 41–48.
41. Trias-Blasi, A., Gücel, S., & Özden, Ö. (2017). Current distribution and conservation status reassessment of the Cyprus tulip (Tulipa cypria: Liliaceae), new data from Northern Cyprus. Plant Biosystems, 151(3), 394–402.
42. Tsintides, T., Christodoulou, C. S., Delipetrou, P., & Georghiou, K. (2007). The Red Data Book of the Flora of Cyprus. Lefkosia.
43. Tsintides, T., Hadjikyriakou, G.N., & Christodoulou, C.S. (2002). Trees and Shrubs in Cyprus. Lefkosia: Foundation A.G. Leventis.
44. Tuğaç, M.G., & Sefer, F. (2021). Türkiye’de zeytin (Olea europaea L.) üretimine uygun alanların CBS tabanlı çoklu kriter analizi ile belirlenmesi. Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 58(1), 97–113.
45. Viney, D.E. (2011). An illustrated flora of North Cyprus: An essential guide to the wild flowers of the Eastern Mediterranean (Vol. 1). Ruggell Liechtenstein: A.R.G. Gantner Verlag.
46. Wilson, J.P., & Gallant, J.C. (2000). Terrain Analysis: Principles and Applications. New York, NY: John Wiley & Sons.
47. Yapıcıoğlu, İ. (2004). Kuzey Kıbrıs Ağaç ve Ağaççıkları. İzmir: Ege Üniversitesi Matbaası.
48. Yıldız, K., Gücel, S., & Dadandı, M.Y. (2009). A palynological investigation of endemic taxa from Northern Cyprus. Pakistan Journal of Botany, 41(3), 991–1007.
49. Yüksel, E. (2009). Finike Ardıcı (Juniperus phoenicea L.) Ülkemizdeki Doğal Yayılış ve Morfolojik Özellikleri Üzerine Araştırmalar (Yüksek Lisans Tezi, Süleyman Demirel Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü).
50. Zhang, K., Yao, L., Meng, J., & Tao, J. (2018). Maxent modeling for predicting the potential geographical distribution of two peony species under climate change. Science of the Total Environment, 634, 1326-1334.