İstanbul ve Antalya popülasyonlarına ait turunçgil teke böceği [Anoplophora chinensis (Forster, 1771) (Coleoptera: Cerambycidae)] erginlerinin seçilen morfolojik karakterlerin popülasyon ve cinsiyete göre karşılaştırılması
Öz
Bu çalışmada, turunçgil teke böceği [Anoplophora chinensis (Forster, 1771) (Coleoptera: Cerambycidae)]’nin İstanbul ve Antalya popülasyonlarına ait ergin bireylerinin seçilen morfolojik özellikleri karşılaştırılmıştır. Araştırmada 51’i dişi, 23’ü erkek olmak üzere toplam 74 birey incelenmiş olup bunların 40’ı Antalya, 34’ü İstanbul popülasyonundan elde edilmiştir. Bireyler 2015-2016 yıllarında İstanbul’da akçaağaç, 2023-2024 yıllarında ise Antalya’da çınar ağaçlarının gövde ve kök boğazı çevresinden elle toplanmıştır. Morfolojik ölçümler kapsamında vücut eni, vücut boyu, elytra uzunluğu ve anten uzunluğu değerlendirilmiştir. İki yönlü varyans analizi sonuçlarına göre vücut boyu ve elytra uzunluğu bakımından popülasyonlar arasında anlamlı farklılıklar belirlenirken (p<0,05), vücut eni ve anten uzunluğu bakımından anlamlı bir fark bulunmamıştır (p>0,05). Cinsiyetin ise seçilen morfolojik karakterler üzerinde anlamlı etkisi olduğu (p<0,05) tespit edilmiştir. Elytra üzerindeki benek sayıları Mann-Whitney U testi ile değerlendirilmiş ve toplam benek sayısı bakımından popülasyonlar arasında anlamlı bir farklılık bulunmazken (p>0,05), benek şekilleri bakımından farklılıklar (p<0,05) tespit edilmiştir. Antalya popülasyonunda dairesel beneklerin, İstanbul popülasyonunda ise düzensiz beneklerin daha fazla olduğu belirlenmiştir. Cinsiyetler arasında ise benek sayıları bakımından anlamlı bir fark bulunmamıştır (p>0,05). Temel bileşenler analizi (PCA) sonucunda ilk iki bileşenin toplam varyansın %80,60’ını açıkladığı belirlenmiş olup, bireylerin morfolojik varyasyonunun büyük ölçüde vücut büyüklüğü ve benek sayısı ile ilişkili olduğu görülmüştür. PCA grafiğinde popülasyonlar arasında belirgin bir ayrışma gözlenmemiştir. Elde edilen bulgular, A. chinensis popülasyonları arasında sınırlı morfolojik farklılık bulunduğunu, ancak benek şekilleri bakımından farklılaşma olduğunu ve türde belirgin bir eşeysel dimorfizm bulunduğunu ortaya koymaktadır.
Anahtar Kelimeler
- Anoplophora chinensis
- Cinsiyet dimorfizmi
- Elytra benekleri
- Morfolojik varyasyon
- Popülasyon farklılığı
Etik Beyan
Kaynakça
- Doğan, F., Özdemir, İ. O., & Karabörklü, S. (2025). Determination of Some morphological parameters of Anoplophora chinensis Forster (Coleoptera: Cerambycidae). Black Sea Journal of Agriculture, 8(1), 9-10.
- Eroğlu, M., Coșkuner, K. A., & Usta, Y. (2017). Anoplophora chinensis (Forster, 1771) (Coleoptera: Cerambycidae) found in Trabzon, Turkey; Its description, growth and damage. Kastamonu Üniversitesi Orman Fakültesi Dergisi, 17(4), 565-579. https://doi.org/10.17475/kastorman.287670.
- EFSA. (2025). Anoplophora chinensis pest report to support the ranking of EU candidate priority pests. EFSA Supporting Publications, 22(5), 9445E. https://doi.org/10.2903/sp.efsa.2025.EN-9445
- EPPO. (2021). PM 7/149 (1) Anoplophora glabripennis and Anoplophora chinensis. EPPO Bulletin, 51, 568-586.
- EPPO. (2026). Anoplophora chinensis. Paris, Fransa. https://gd.eppo.int/taxon/ANOLCN/distribution.
- Göktürk, T., & Kuturoğlu, C. (2021). Turunçgil uzun antenli böceği (Anoplophora chinensis (Forster, 1771) (Coleoptera; Cerambycidae))’in morfolojisi, biyolojisi ve mücadele çalışmaları. In Prof. Dr. K. Özrenk, Dr. İ. Tozlu (Eds.), Ziraat, Orman ve Su Ürünlerinde Araştırma ve Değerlendirmeler- II (s.317-335). Ankara: Gece Kitaplığı.
- Gümüş Minnetoğlu, E. (2024). Turunçgil uzunantenli böceği, Anoplophora chinensis (Forster, 1771) (Coleoptera: Cerambycidae)'nin fındık bitkisinde biyolojisi ve mücadele olanaklarının belirlenmesi (Doktora Tezi, Ege Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü).
- Haack, R. A., Hérard, F., Sun, J., & Turgeon, J. J. (2010). Managing invasive populations of Asian longhorned beetle and citrus longhorned beetle: a worldwide perspective. Annual Review of Entomology, 55, 521–546. https://doi.org/10.1146/annurev-ento-112408-085427
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Orman Entomolojisi ve Orman Koruma
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yazarlar
Erdem Hızal
0000-0002-8347-6842
Türkiye
Şükran Oğuzoğlu
*
0000-0002-1816-8691
Türkiye
Tuncay Karan
0009-0007-0717-9348
Türkiye
Zahide Sansar
0009-0000-2991-2239
Türkiye
Mustafa Avcı
0000-0001-6704-8947
Türkiye
Yayımlanma Tarihi
26 Ekim 2026
Gönderilme Tarihi
11 Mayıs 2026
Kabul Tarihi
7 Ekim 2026
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2026 Cilt: 27