Araştırma Makalesi

BİRİNCİ BASAMAK SAĞLIK ÇALIŞANLARININ COVID-19 DÖNEMİNDEKİ RUH SAĞLIĞI: KESİTSEL BİR ÇALIŞMA

Cilt: 19 Sayı: 1 7 Mart 2025
PDF İndir
TR EN

BİRİNCİ BASAMAK SAĞLIK ÇALIŞANLARININ COVID-19 DÖNEMİNDEKİ RUH SAĞLIĞI: KESİTSEL BİR ÇALIŞMA

Öz

Amaç: COVID-19 pandemisinde önemli görevler üstlenen birinci basamak çalışanlarında artan iş yükü, enfekte olma ve hastalığı yayma korkusu, hastalık hakkındaki belirsizlikler gibi nedenler ciddi psikolojik yük oluşturmuştur. Bu çalışmadaki amaç; toplumda derin izler bırakan pandeminin birinci basamak sağlık çalışanlarında yarattığı stres, anksiyete ve depresyon düzeylerini, baş etme stillerini belirleyip ilişkili faktörleri incelemektir. Metot: Temmuz ve Eylül 2020 tarihleri arasında 316 aile hekimi ve aile sağlığı elemanına (ASE) sosyodemografik özellikler ve pandemi döneminde yaşanabilecek sorunlara dair sorular ile Hastane Anksiyete Depresyon Ölçeği (HADÖ), Başa Çıkma Stilleri Ölçeği Kısa Formu (BÇSÖ-KF) ve Olayların Etkisi Ölçeği Revize Formundan (OEÖ-R) oluşan bir online anket uygulanmıştır. Bulgular: Sağlık çalışanlarının %59,5’i (n=188) hekim, %49,7’si (n=157) kadın, meslekteki hizmet yılları 11,6±7,5 idi. Travmatik stres, anksiyete ve depresif belirti sıklığı sırasıyla %55,7 (n=176), %40,8 (n=129) ve %71,8 (n=227) idi. Travmatik stresin kadınlarda (p=0,001), evinde kronik hasta olanlarda (p=0,011), kişisel koruyucu ekipmana (KKE) kolay ulaşamadığını belirtenlerde (p<0,001), çalışırken kendini COVID-19 açısından güvende hissetmeyenlerde (p=0,007) daha yüksek olduğu tespit edilmiştir. ASE’lerin anksiyete düzeyleri daha yüksek bulunmuştur (p=0,001). Hem anksiyete hem de depresyon seviyeleri anlamlı düzeyde yüksek bulunanlarsa kadınlar (sırasıyla p<0,001 ve p=0,006), evinde kronik hasta olanlar (sırasıyla p=0,001 ve p=0,004), KKE’ye kolay ulaşamadığını belirtenler (sırasıyla p<0,001 ve p=0,002), çalışırken kendini COVID-19 açısından güvende hissetmeyenler (her iki p<0,001) idi. Hem adaptif hem de maladaptif başa çıkma stillerini kadınların (sırasıyla p<0,001 ve p=0,042); adaptif stilleri evlilerin ve ASE’lerin daha fazla kullandıkları saptanmıştır (sırasıyla p=0,030 ve p=0,032). Hekimlerde travmatik stresin ASE’lere oranla %68 daha az görüldüğü (OR: 0,32 [%95 GA: 0,15-0,71], p=0,018); belirlenmiştir. Stres varlığının hem anksiyete (OR: 2,74 [%95 GA: 1,38-5,45], p=0,004) hem de depresyon (OR: 2,11 [%95 GA: 1,03-4,32], p=0,042) için risk faktörü olduğu saptanmıştır. Sonuç: Birinci basamak çalışanlarının pandemi etkileri açısından düzenli izlenmesi ve sağlık çalışanlarına duygusal, ruhsal ve sosyal destek vermek için uygun programların hayata geçirilmesi pandemilerde birincil öncelik olmalıdır.

Anahtar Kelimeler

Destekleyen Kurum

Bu çalışma herhangi bir kurum veya kuruluştan finansman almamıştır.

Etik Beyan

Çalışma için etik kurul onayı Diyarbakır için Dicle Üniversitesi Tıp Fakültesi Girişimsel Olmayan Klinik Araştırmalar Etik Kurulu’ndan (Tarih: 04.06.2020, No: 200) Batman için Selçuk Üniversitesi Yerel Etik Kurulu’ndan (Tarih: 03.06.2020 ve 2020/222 Karar No) alınmıştır. Çalışma COVID-19 ile ilgili olduğu için gerekli diğer izinler (Bakanlık izni gibi) de alınmıştır. Araştırma, “Aydınlatılmış Onam, Gizlilik ve Gizliliğin Korunması ve Özerklik Saygı” etik ilkelerine ve Helsinki Bildirgesine uygun yapılmıştır.

Teşekkür

Bütün birinci basamak sağlık çalışanlarının pandemideki özverili çalışmalarını takdirle karşılıyor, araştırmamıza katılanlara teşekkür ediyoruz.

Kaynakça

  1. 1. Busch IM, Moretti F, Mazzi M, Wu AW, Rimondini M. What we have learned from two decades of epidemics and pandemics: a systematic review and meta-analysis of the psychological burden of frontline healthcare workers. Psychother Psychosom. 2021;90(3):178-190.
  2. 2. Santomauro DF, Mantilla Herrera AM, Shadid J, Zheng P, Ashbaugh C, Pigott DM, et el. Global prevalence and burden of depressive and anxiety disorders in 204 countries and territories in 2020 due to the COVID-19 pandemic. Lancet 2021;398(10312):1700-1712.
  3. 3. Chigwedere OC, Sadath A, Kabir Z, Arensman E. The impact of epidemics and pandemics on the mental health of healthcare workers: a systematic review. Int J Environ Res Public Health. 2021;18(13):6695. doi: 10.3390/ijerph18136695.
  4. 4. Li DKT. Challenges and responsibilities of family doctors in the new global coronavirus outbreak. Fam Med Com Health 2020;8:e000333. doi:10.1136/fmch-2020-000333.
  5. 5. Jefferson L, Golder S, Heathcote C, Avila AC, Dale V, Essex H, et al. GP wellbeing during the COVID-19 pandemic: a systematic review. Br J Gen Pract. 2022;72(718):e325-e333. doi: 10.3399/BJGP.2021.0680.
  6. 6. Carmassi C, Dell'Oste V, Barberi FM, Bertelloni CA, Pedrinelli V, Dell'Osso L. Mental health symptoms among general practitioners facing the acute phase of the COVID-19 pandemic: detecting different reaction groups. Int J Environ Res Public Health. 2022;19(7):4007. doi: 10.3390/ijerph19074007.
  7. 7. Liu X, Kakade M, Fuller CJ, Fan B, Fang Y, Kong J, et al. Depression after exposure to stressful events: lessons learned from the severe acute respiratory syndrome epidemic. Compr Psychiatry. 2012;53(1):15-23.
  8. 8. Desborough J, Dykgraaf SH, Phillips C, Wright M, Maddox R, Davis S, Kidd M. Lessons for the global primary care response to COVID-19: a rapid review of evidence from past epidemics. Fam Pract. 2021 Nov 24;38(6):811-825. doi: 10.1093/fampra/cmaa142.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Aile Hekimliği

Bölüm

Araştırma Makalesi

Erken Görünüm Tarihi

21 Şubat 2025

Yayımlanma Tarihi

7 Mart 2025

Gönderilme Tarihi

9 Nisan 2024

Kabul Tarihi

5 Ekim 2024

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 19 Sayı: 1

Kaynak Göster

APA
Erten Bucaktepe, P. G., Bulut Çelik, S., Çelik, F., Demir Pervane, V., Aydın, M., & Altınbaş, K. (2025). BİRİNCİ BASAMAK SAĞLIK ÇALIŞANLARININ COVID-19 DÖNEMİNDEKİ RUH SAĞLIĞI: KESİTSEL BİR ÇALIŞMA. Turkish Journal of Family Medicine and Primary Care, 19(1), 4-14. https://doi.org/10.21763/tjfmpc.1467060
AMA
1.Erten Bucaktepe PG, Bulut Çelik S, Çelik F, Demir Pervane V, Aydın M, Altınbaş K. BİRİNCİ BASAMAK SAĞLIK ÇALIŞANLARININ COVID-19 DÖNEMİNDEKİ RUH SAĞLIĞI: KESİTSEL BİR ÇALIŞMA. TJFMPC. 2025;19(1):4-14. doi:10.21763/tjfmpc.1467060
Chicago
Erten Bucaktepe, Pakize Gamze, Sercan Bulut Çelik, Fatima Çelik, Vasfiye Demir Pervane, Memduha Aydın, ve Kürşat Altınbaş. 2025. “BİRİNCİ BASAMAK SAĞLIK ÇALIŞANLARININ COVID-19 DÖNEMİNDEKİ RUH SAĞLIĞI: KESİTSEL BİR ÇALIŞMA”. Turkish Journal of Family Medicine and Primary Care 19 (1): 4-14. https://doi.org/10.21763/tjfmpc.1467060.
EndNote
Erten Bucaktepe PG, Bulut Çelik S, Çelik F, Demir Pervane V, Aydın M, Altınbaş K (01 Mart 2025) BİRİNCİ BASAMAK SAĞLIK ÇALIŞANLARININ COVID-19 DÖNEMİNDEKİ RUH SAĞLIĞI: KESİTSEL BİR ÇALIŞMA. Turkish Journal of Family Medicine and Primary Care 19 1 4–14.
IEEE
[1]P. G. Erten Bucaktepe, S. Bulut Çelik, F. Çelik, V. Demir Pervane, M. Aydın, ve K. Altınbaş, “BİRİNCİ BASAMAK SAĞLIK ÇALIŞANLARININ COVID-19 DÖNEMİNDEKİ RUH SAĞLIĞI: KESİTSEL BİR ÇALIŞMA”, TJFMPC, c. 19, sy 1, ss. 4–14, Mar. 2025, doi: 10.21763/tjfmpc.1467060.
ISNAD
Erten Bucaktepe, Pakize Gamze - Bulut Çelik, Sercan - Çelik, Fatima - Demir Pervane, Vasfiye - Aydın, Memduha - Altınbaş, Kürşat. “BİRİNCİ BASAMAK SAĞLIK ÇALIŞANLARININ COVID-19 DÖNEMİNDEKİ RUH SAĞLIĞI: KESİTSEL BİR ÇALIŞMA”. Turkish Journal of Family Medicine and Primary Care 19/1 (01 Mart 2025): 4-14. https://doi.org/10.21763/tjfmpc.1467060.
JAMA
1.Erten Bucaktepe PG, Bulut Çelik S, Çelik F, Demir Pervane V, Aydın M, Altınbaş K. BİRİNCİ BASAMAK SAĞLIK ÇALIŞANLARININ COVID-19 DÖNEMİNDEKİ RUH SAĞLIĞI: KESİTSEL BİR ÇALIŞMA. TJFMPC. 2025;19:4–14.
MLA
Erten Bucaktepe, Pakize Gamze, vd. “BİRİNCİ BASAMAK SAĞLIK ÇALIŞANLARININ COVID-19 DÖNEMİNDEKİ RUH SAĞLIĞI: KESİTSEL BİR ÇALIŞMA”. Turkish Journal of Family Medicine and Primary Care, c. 19, sy 1, Mart 2025, ss. 4-14, doi:10.21763/tjfmpc.1467060.
Vancouver
1.Pakize Gamze Erten Bucaktepe, Sercan Bulut Çelik, Fatima Çelik, Vasfiye Demir Pervane, Memduha Aydın, Kürşat Altınbaş. BİRİNCİ BASAMAK SAĞLIK ÇALIŞANLARININ COVID-19 DÖNEMİNDEKİ RUH SAĞLIĞI: KESİTSEL BİR ÇALIŞMA. TJFMPC. 01 Mart 2025;19(1):4-14. doi:10.21763/tjfmpc.1467060

Sağlığın ve birinci basamak bakımın anlaşılmasına ve geliştirilmesine katkıda bulunacak yeni bilgilere sahip yazarların İngilizce veya Türkçe makaleleri memnuniyetle karşılanmaktadır.

Turkish Journal of Family Medicine and Primary Care © 2024 by Aile Hekimliği Akademisi Derneği is licensed under CC BY-NC-ND 4.0