Farklı Yulaf (Avena sativa L.) Çeşit/Hatlarının Isparta Koşullarında Tane Verimi ve Kalite Özelliklerinin Belirlenmesi

Öz

Araştırmada, 6 adet yulaf çeşidi (Küçükyayla, Diriliş, Yeniçeri, Halkalı, Kırklar ve Kahraman), 3 adet ileri generasyon hattı (YBUD-4, YBUD-9 ve YBUD-18) ve 3 adet yerel popülasyonun (Kütahya, Afyonkarahisar, Isparta) Isparta koşullarında bazı agronomik ve kalite özellikleri incelenmiştir. Çalışma, 2022 yılında tesadüf blokları deneme desenine göre 3 tekerrürlü olarak yürütülmüş ve metrekareye 500 adet tohum atılmıştır. Çalışmada incelenen özellikler yönünden genotipler arasındaki farklılıkların, istatistiksel olarak önemli olduğu tespit edilmiştir. Çalışmada tane verimi 189.33-297.67 kg/da, biyolojik verimi 714.00-966.67 kg/da, hasat indeksi %25.64-31.61, bin tane ağırlığı 27.49-48.60 g, ham protein oranı %10.59-14.92 ve kavuz oranı %33.50-49.30 arasında değişim göstermiştir. Sonuç olarak, araştırmada tane verimi ve biyolojik verim değerleri dikkate alındığında ileri generasyon hatlarından YBUD-4 ve YBUD-9 ile Kahraman ve Küçükyayla çeşitlerinin Isparta koşullarında yazlık olarak ekilebileceği tespit edilmiştir. Farklı yerlerden temin edilen yulaf popülasyonlarının (Isparta, Kütahya ve Afyonkarahisar) ham protein oranları diğer yulaf çeşit ve hatlarından daha düşük bulunmuştur.

Anahtar Kelimeler

• Agronomik özellikler
• Kalite
• Verim
• Yulaf

Teşekkür

Materyal temininde destek olan Trakya Tarımsal Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü’ne ve Dr. Turhan Kahraman’a teşekkür ederiz.

Determination of Grain Yield and Quality Characteristics of Oat (Avena sativa L.) Varieties/Lines under Isparta Conditions

Öz

In this study, 6 oat varieties (Küçükyayla, Diriliş, Yeniçeri, Halkalı, Kırklar and Kahraman), 3 advanced generation lines (YBUD-4, YBUD-9 and YBUD-18) and 3 local populations (Kütahya, Afyonkarahisar, Isparta) were examined for some agronomic and quality characteristics under Isparta conditions. The study was conducted in 2022 with 3 replications according to the randomized blocks experimental design and 500 seeds were sown per square meter. It was determined that the differences between the genotypes in terms of the traits examined in the study were statistically significant. In the study, grain yield varied between 189.33-297.67 kg/da, biological yield varied between 714.00-966.67 kg/da, harvest index varied between 25.64-31.61%, thousand grain weight varied between 27.49-48.60 g, crude protein rate varied between 10.59-14.92% and scab rate varied between 33.50-49.30%. In conclusion, considering the grain yield and biological yield values, it was determined that the advanced generation lines YBUD-4 and YBUD-9, Kahraman and Küçükyayla varieties can be sown as summer crops under Isparta conditions. Crude protein ratios of oat populations obtained from different locations (Isparta, Kütahya and Afyonkarahisar) were found to be lower than other oat varieties and lines.

Anahtar Kelimeler

• Agronomic traits
• Quality
• Yield
• Oat

Kaynakça

1. FAO (2021). The State of Food Security and Nutrition in Europe and Central Asia. Food and Agricultural Organization, Budapest.
2. TÜİK (2021). Tarımsal Ürünler İstatistiği, İstatistiklerle Türkiye. Türkiye İstatistik Kurumu, Ankara.
3. TÜİK (2022). Tarımsal Ürünler İstatistiği, İstatistiklerle Türkiye. Türkiye İstatistik Kurumu, Ankara.
4. Anonim (1987). EBC Analysis by the European Brewery Convention Braureri-und Getranke-rundschau, CH-8047 Zurich Switzerland. https://europeanbreweryconvention.eu/. (Son erişim tarihi: 05 Temmuz 2023)
5. Biel, W., Bobko, K., & Maciorowski, R. (2009). Chemical composition and nutritive value of husked and naked oats grain. Journal of Cereal Science, 49(3), 413-418. https://doi.org/10.1016/j.jcs.2009.01.009
6. Çağındı, Ö. (2009). Ayçiçeği, Keten Tohumu, Yulaf ve Mürdüm Eriği Kurusu ile Zenginleştirilmiş Sütlü, Acı (Bitter) ve Beyaz Çikolataların Raf Ömrü Boyunca Bazı Fiziksel, Kimyasal ve Duyusal Özelliklerinin Araştırılması. (Doktora Tezi, Ege Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü)
7. Çiçek, N. (2019). Aydın Ekolojik Koşullarında Farklı Yulaf (Avena sativa L.) Genotiplerinin Verim ve Kalite Bakımından Karşılaştırılması. (Yüksek Lisans Tezi, Aydın Adnan Menderes Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü)
8. Demir, B., Şahin, M., Hamzaoğlu, S., Aydoğan, S., Akçacık, A. G., Çeri, S., & Gür, S. (2022). Bazı yulaf hat ve çeşitlerinin konya koşullarındaki performanslarının bazı kalite parametreleri açısından değerlendirilmesi. Gaziosmanpaşa Bilimsel Araştırma Dergisi, 11(3), 19-29.

9. Demirtaş, N. (2018). Sulamalı ve Sulamasız Koşullarda Yulaf (Avena sativa L.) Genotiplerinin Tarımsal ve Teknolojik Özelliklerinin Belirlenmesi. (Yüksek Lisans Tezi, Yozgat Bozok Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü)
10. Dumlupınar, Z. (2010). Türkiye Orijinli Yerel Yulaf Genotiplerinin Avenin Proteinleri ile Morfolojik, Fenolojik ve Agronomik Özellikler Yönünden Karakterizasyonu. (Doktora Tezi, Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü)
11. Elgün, A., Türker, S., & Bilgiçli, N. (2001). Tahıl ve Ürünlerinde Analitik Kalite Kontrolü. Selçuk Üniversitesi Ziraat Fakültesi Gıda Mühendisliği Ders Notları. Konya Ticaret Borsası Yayınları.
12. Erbaş, Ö. D. (2012). Yulaf (Avena sativa L.) Genotiplerinin Tarımsal ve Bazı Kalite Özelliklerinin Belirlenmesi. (Doktora Tezi, Yozgat Bozok Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü)
13. Gençtan, T., Öktem, A., Sürek, H., Gevrek, M., & Baklan, A. (2010). Sıcak İklim Tahılları Üretimin Arttırılması Olanakları. Ziraat Mühendisliği VII. Teknik Kongresi, 11-15 Ocak, Ankara, 307-327.
14. Gökgöl, M. (1969). Serin İklim Hububatı Ziraatı ve Islahı (buğday, çavdar, arpa ve yulaf). Tarım Bakanlığı Ziraat İşleri Genel Müdürlüğü, Özaydın Matbaası, İstanbul.
15. Gulvady, A. A., Brown, R. C., & Bell, J. A. (2013). Nutritional Comparison of Oats and Other Commonly Consumed Whole Grains. In Oats Nutrition and Technology. (pp.71-93)
16. Halil, D. S., & Uzun, A. (2019). Bursa ekolojik koşullarında yetiştirilen yulaf (Avena sativa L.) genotiplerinin tane verimi ve bazı kalite özellikleri. Bursa Uludağ Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 33(2), 293-305.
17. Hışır, Y., Kara, R., & Dokuyucu, T. (2012). Evaluation of oat (Avena sativa L.) genotypes for grain yield and physiological traits. Žemdirbystė Agriculture, 99(1), 55-60.
18. Iannucci, A., Codianni, P., & Cattivelli, L. (2011). Evaluation of genotype diversity in oat germplasm and definition of ideotypes adapted to the mediterranean environment. International Journal of Agronomy, 2011(1-2), 1-8. https://doi.org/10.1155/2011/870925
19. İnan, A. S., Özbaş, M. O., & Çağırgan, M. İ. (2005). İnsan Beslenmesinde Kullanılan Yulaf Hatlarının Tarımsal ve Kalite Özellikleri Bakımından Değerlendirilmesi. Türkiye VI. Tarla Bitkileri Kongresi. 5-6 Eylül, Antalya, 1153-1155.
20. Kacar, B., & İnal, A. (2010). Bitki Analizleri. Ankara, Nobel Yayınları.
21. Kahraman, T., Avcı, R., & Kurt, C. (2017) Trakya-Marmara Bölgesi’nde insan beslenmesine uygun yulaf (Avena sativa L.) genotiplerinin belirlenmesi. Tarla Bitkileri Merkez Araştırma Enstitüsü Dergisi, 26(Özel Sayı), 10574-11179.
22. Kahraman, T., Avcı, R., Öztürk, İ., & Tülek, A. (2012). The determination of suitable oat genotypes in Trakya-Marmara Region. Tarım Bilimleri Araștırma Dergisi, 5(2), 24-28.
23. Kantar, B. H. (2022). Kırşehir Ekolojik Koşullarında Bazı Yulaf (Avena sativa L.) Çeşitlerinin Agronomik ve Kalite Özelliklerinin Belirlenmesi. (Yüksek Lisans Tezi, Kırşehir Ahi Evran Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü)
24. Karakuzu, T. (2022). Yulafta Farklı Ekim Sıklıkları ve Azot Seviyelerinin Verim ve Verim Unsurları ile Bazı Kalite Özellikleri Üzerine Etkisi. (Yüksek Lisans Tezi, Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü)
25. Karaman, R., Akgün, İ., & Türkay, C. (2020). İnsan beslenmesinde alternatif besin kaynağı: Yulaf. Türk Bilim ve Mühendislik Dergisi, 2(2), 78-85.
26. Karaman, R., Türkay, C., & Akgün, İ. (2021). Yulaf çim suyunun bazı yabancı ot ve kültür bitkisi tohumlarının çimlenme ile fide özellikleri üzerine etkileri. Tekirdağ Ziraat Fakültesi Dergisi, 18(2), 312-321. https://doi.org/10.33462/jotaf.791684
27. Kim, J. D., Kim, S. G., Abuel, S. J., Kwon, C. H., Shin, C. N., & Ko, K. H. (2006). Effect of location, season, and variety on yield and quality of forage oat. Asian-Australasian Journal of Animal Sciences, 19(7), 970-977.
28. Kün, E. (1988). Serin İklim Tahılları. Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Yayınları, Ankara Üniversitesi Basımevi.
29. Mut, Z., Akay, H., & Erbaş Köse, Ö. D. (2018). Grain yield, quality traits and grain yield stability of local oat cultivars. Journal of Soil Science and Plant Nutrition, 18(1), 269-281. https://doi.org/10.4067/S0718-95162018005001001
30. Mut, Z., Akay, H., & Erbaş, Ö. D. (2015). Hay yield and quality of oat (Avena sativa L.) genotypes of worldwide origin. International Journal of Plant Production, 9(4), 507-522.
31. Mut, Z., Demirtaş, N., & Köse, Ö. D. E. (2021). Evaluation of yield and some physical quality characteristics of different oat (Avena sativa L.) genotypes under supplemented ırrigation and rainfall conditions. Turkish Journal of Agriculture-Food Science and Technology, 9(1), 197-204. https://doi.org/10.24925/turjaf.v9i1.197-204.3825
32. Naneli, İ., & Sakin, M. A. (2017). Bazı yulaf çeşitlerinin (Avena sativa L.) farklı lokasyonlarda verim ve kalite parametrelerinin belirlenmesi. Tarla Bitkileri Merkez Araştırma Enstitüsü Dergisi, 26, 37-44.
33. Özbaş, M. O., İnan, A. S., & Çağırgan, M. İ. (2009). Agronomic and quality characterization of oats genotypes selected for winter tolerance. Turkish Journal of Field Crops, 14(2), 150-158.
34. Özdener Şener, E. (2017). Bursa Ekolojik Koşullarında Yulaf Çeşitlerinin Agronomik ve Morfolojik Özelliklerinin Belirlenmesi. (Yüksek Lisans Tezi, Uludağ Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü)
35. Peltonen-Sainio, P., & Rajala, A. (2007). Duration of vegetative and generative development phases in oat cultivars released since 1921. Field Crops Research, 101(1), 72-79. https://doi.org/10.1016/j.fcr.2006.09.011
36. Sabandüzen, B., & Akçura, M. (2017). Bazı yulaf genotiplerinin Çanakkale koşullarında verim ve verim unsurlarının incelenmesi. Türk Tarım ve Doğa Bilimleri Dergisi, 4(2), 101-108.
37. Sarı, N. (2012). Yulafta (Avena sativa L.) Verim ve Verim Komponentleri Arasındaki İlişkiler. (Yüksek Lisans Tezi, Adnan Menderes Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü)
38. Sarı, N., & İmamoğlu, A. (2011). Menemen ekolojik koşullarına uygun ileri yulaf hatlarının belirlenmesi. Anadolu Ege Tarımsal Araştırma Enstitüsü Dergisi, 21(1), 16-25.
39. Sobayoğlu, R. (2017). Karaman Şartlarında Yazlık Ekilen Yulaf Çeşitlerinin Verim ve Kalite Özellikleri Yönünden Değerlendirilmesi. (Yüksek Lisans Tezi, Selçuk Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü)
40. Sobayoğlu, R., & Topal, A. (2016). Karaman şartlarında yazlık ekilen bazı yulaf genotiplerinin (Avena sativa L.) verim ve bazı verim unsurları yönünden değerlendirilmesi. Bahri Dağdaş Bitkisel Araştırma Dergisi, 5(1), 28-34.
41. Sönmez, A. C., & Karaduman, Y. (2020). Yerel yulaf (Avena sativa L.) genotiplerinin Eskişehir koşullarında tane verimi ve bazı kalite özellikleri. Turkish Journal of Agriculture-Food Science and Technology, 8(8), 1697-1704. https://doi.org/10.24925/turjaf.v8i8.1697-1704.3464
42. Tamm, I. (2003). Genetic and environmental variation of grain yield of oat varieties, Agronomy Research, 1, 93-97.
43. Topkara, A. (2019). Yulaf Çeşit ve Genotiplerinin Ordu İli Ekolojik Koşullarında Verim, Verim Öğeleri ve Kalite Özelliklerinin Belirlenmesi. (Yüksek Lisans Tezi, Ordu Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü)
44. Vilaró, M., Rebuffo, M., Miranda, C., Pritsch, C., & Abadie, T. (2004). Characterization and analysis of a collection of Avena sativa L. from Uruguay. In Plant Genetic Resources Newsletter. (pp. 23-31)
45. Welch, R. W., & Leggett, J. M. (1997). Nitrogen content, oil content and oil composition of oat cultivars (Avena sativa L.) and wild Avena species in relation to nitrogen fertility, yield and partitioning of assimilates. Journal of Cereal Science, 26(1), 105-120.
46. Yaşar, C. (2021). Eskişehir Ekolojik Koşullarında Bazı Yulaf Çeşitlerinin Verim ve Verim Unsurlarının Belirlenmesi. (Yüksek Lisans Tezi, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü)
47. Yaver, E., & Ertaş, N. (2013). Yulafın bileşimi, hububat endüstrisinde kullanım alanları ve insan sağlığı üzerine etkileri. Gıda ve Yem Bilimi-Teknolojisi Dergisi, 13, 41-50.
48. Yılmaz, N. (1996). Van Ekolojik Koşullarında Bazı Yulaf Çeşit ve Hatlarının Verim ve Verim Öğeleri Üzerinde Bir Araştırma. Türkiye 3. Çayır Mer’a ve Yem Bitkileri Kongresi. 17-19 Haziran, Erzurum, 17-19.