Fen Temalı Resimli Çocuk Kitaplarının Fiziksel ve İçerik Özellikleri Açısından İncelenmesi: Balıkesir İl Halk Kütüphanesi Örneği
Öz
Amaç: Bu araştırmanın amacı, Balıkesir İl Halk Kütüphanesi’nde yer alan, 3-8 yaş arası fen temalı resimli çocuk kitaplarının fiziksel ve içerik özellikleri açısından incelemesidir.
Yöntem: Bu çalışmada doküman analizi yöntemi kullanılmıştır. Araştırmanın örneklemini, Balıkesir İl Halk Kütüphanesi’nde bulunan 3-8 yaş arası 87 fen temalı resimli çocuk kitabı oluşturmaktadır. Veri toplama aracı olarak, araştırmacılar tarafından geliştirilen Fen Kitaplarını Değerlendirme Formu kullanılmıştır. Verilerin analizinde içerik analiz tekniği kullanılmıştır.
Bulgular: Kitapların; 31 tanesi kurgusal, 31 tanesi bilgi veren ve 25 tanesi de karma türde resimli çocuk fen kitabıdır. Kitapların en çok 24-32 sayfa aralığında olduğu belirlenmiştir. Etkinliklerin, en çok bilgi veren kitaplarda, fen materyallerinin en çok karma kitaplarda ve ek bilgilerin en çok bilgi veren kitaplarda bulunduğu tespit edilmiştir. Her üç kitap türünde de uzman bilgisi ve sözlük içerme sayısının sınırlı olduğu gözlenmiştir. Kitaplarda en sık geçen değer kelimesinin duyarlılık olduğu, yaşam bilimlerinin en sık ele alınan alan olduğu gözlenmiştir. Kapak konu uyumu, kitap planının tutarlı olması, resimlerin estetik ve sanatsal açıdan nitelikli olması ve resimlerin ilgi çekici olması bakımından kurgusal kitapların ve bilgi veren kitapların karma kitaplara göre daha yetkin olduğu görülmüştür. Her üç kitap türünde de en fazla hayvanlar ve çevre konuları yer almaktadır. Hayvanlar daha çok bilgi veren kitaplarda (16) ve karma kitaplarda (6) geçmesine rağmen, çevre ise daha çok kurgusal kitaplarda (11) geçmektedir. Çok az kitapta yazım hatasına rastlanmıştır. Ayrıca, incelenen kitaplarda bazı kavram yanılgıları, hatalı ve eksik bilgi, resimleme hatası ve antropomorfizm bulunmuştur. Bazı kitaplar çocukların yaş ve gelişimine uygun bulunmamıştır.
Sonuç: Tüm kitap türlerinin fiziksel ve içerik özellikler bakımından üstünlükleri ve sınırlılıkları bulunmaktadır. İncelenen kitaplarda bazı kavram yanılgıları, hatalı ve eksik bilgi, resimleme hatası, antropomorfizm içeren kelimeler bulunmuştur. Bazı kitaplar ise, çocukların yaş ve gelişimine uygun bulunmamıştır.
Özgünlük: Bu çalışmanın bulguları; eğitimcilere, yazarlara, öğretmenlere, ebeveynlere, kütüphane uzmanları ve yayınevlerine fen temalı resimli çocuk kitaplarının kullanımı ve üretilmesine yönelik önemli ipuçları sunmaktadır.
Anahtar Kelimeler
Fen kitabı, resimli kitap, içerik analizi, 3-8 arası erken çocukluk dönemi, döküman analizi
Etik Beyan
Bu araştırma nitel bir çalışmadır ve veriler resimli kitaplardan toplanmıştır. Makale için etik kurul onayı gerekmemiştir. Ancak makale yazım sürecinde araştırma ve yayın etiği kurallarına uyulmuştur. Çalışmada yer alan kitap görselleri için yayınevlerinden e-posta yoluyla izin alınmıştır. Kitapların puanları için gizlilik ilkelerine uygun olarak kitaplara kod numarası verilmiştir.
Teşekkür
Çalışmamızın veri toplama sürecinde bize yardım ve desteği için Balıkesir İl Halk Kütüphanesi çalışanı Kütüphaneci Sayın Esra Akbaş’a teşekkürlerimizi sunarız.
Kaynakça
- Adhuze, H. I. (2022). The face and phases of anthropomorphism in children’s literature. Tasambo Journal of Language, Literature, and Culture, 1(1), 47-55.
- Altun, D. (2019). From story to science: The contribution of reading fiction and hybrid stories to conceptual change with young children. Children & Society. 33(5), 453-470. doi: 10.1111/chso.12321
- Ansberry, K. ve Morgan, E. (2010). Why read picture books in science class? (Chapter 1). Picture-Perfect Science Lessons, Expanded 2nd Edition: Using Children’s Books to Guide Inquiry, 3-6: Scientists and Their Writings. National Science Teachers Association Press. https://www.nsta.org/permissions
- Arat, Y. ve Parlak, S. (2020). Ergonomik açıdan mekân deneyimi/Arkitektoniği: Karabük Bebek Kütüphanesi ve Ankara Ali Dayı Çocuk Kütüphanesi Örneği. Ergonomi, 3(3), 138-155. doi:10.33439/ergonomi.651088
- Backman, A. (2025). “But dragons don’t exist, do they?” Preschoolers’ focus in determining whether a picture book is a non-fiction or not. Journal of Early Childhood Literacy, 25(2) 367-393. doi: 10.1016/j.npls.2016.01.001
- Başarır, İ., A., Afacan, E., Işıtan, S. ve Çetin, G. (2025). Examining the preschool children’s picture storybooks with stem and stem-a themed published in Turkish, in; Modern Research and Studies in Educational Sciences III, pp. 469-490, Edt: A. Şekercioğlu-. Livre de Lyon, Lyon.
- Bengtsson, M. (2016). How to plan and perform a qualitative study using content analysis. NursingPlus Open, 2, 8-14. doi: 10.1016/j.npls.2016.01.001
- Bintz, W. P. ve Ciecierski, L. M. (2017). Hybrid text: An engaging genre to teach content area material across the curriculum. Reading Teacher, 71(1), 61-69. doi:10.1002/trtr.1560
- Bowen, G. A. (2009). Document analysis as a qualitative research method. Qualitative Research Journal, 9, 27-40.
- Ciecierski, B. Nageldinger, J., Bintz, W. P. ve Moore, S.D. (2017). New perspectives on picturebooks. Athens Journal of Education,4(2), 123-136. doi: 10.30958/aje.4-2-2
