Sovyetlerin Kutsal Yerlere Yönelik Politikası: Ahmet Yesevi Türbesi Örneği

Gulnur Baızhanova; Talgat Zholdassuly

Sovyetlerin Kutsal Yerlere Yönelik Politikası: Ahmet Yesevi Türbesi Örneği

Öz

Çalışmamızda Sovyet dönemindeki devletin kutsal yerlere yönelik tavrı ve eylemleri Hoca Ahmet Yesevi Türbesi örneğinde anlatılmaktadır. Ana ideolojilerinden biri ateizm olan Sovyetler, yeni bir Sovyet toplumunu inşa etmek istiyorlardı. Bu yolda onların önündeki en büyük engellerden biri Sovyet Orta Asya'sındaki yerel halkın dini ve gelenekleriydi. Türkistan coğrafyasında eskiden beri evliyaların türbelerini kutsal sayma ve ziyaret etme geleneği vardır. Türkistan bölgesindeki bu tür en büyük kutsal yerlerden biri de Hoca Ahmet Yesevi Türbesi idi. Yesevi Türbesi, Orta Asya ve Kazakistan halkları için çok kutsaldır ve Sovyetler Birliği'nin her yerinden Müslümanlar tarafından ziyaret edilmiştir. İşte bu dini gelenek ve bu kutsal mekan, dini yok etmek isteyen Bolşevikler için büyük bir engel olmuştur. Bu şekilde Sovyetler, yerel Müslümanların kutsal yerlerine ve kutsal yerleri ziyaret etme geleneğine karşı savaştılar. Kutsal mekanlara karşı fiili saldırı da, propaganda da yapıldı. Bolşevikler kutsal yerlerin hiç de kutsal olmadığını kanıtlamaya çalıştılar. Propaganda sadece Yesevi'nin Türbesi’ne karşı değil, onun kendi ismine de karşı yapılmıştır. Hatta Komünist Parti'nin kutsal mekanlara karşı aldığı kararla birlikte yerel Sovyet İslami Dini İdaresi'nin fetvası da yayınlanmıştır. Çalışmada bu mesele Kazakistan arşiv kaynaklarına dayanılarak anlatılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Alimov, Jantemir. Kesene Üşin Küres: Estelikter Men Makalalar. Almatı: Orhon Yayınları, 2019.
Dastanov, Orınbay. “Aulieli” Jerler Turalı Şındıq. Almatı: Kazakstan Yayınları, 1967.
Demidov, S. M. Legendy i Pravda o “Svyatyh” Mestah. Aşkabat: Ilım Yayınları, 1988.
Eden, Jeff. “A Soviet Jihad Against Hitler: Ishan Babakhan Calls Central Asian Muslims to War”. Journal of the Economic and Social History of the Orient 59 (2016), 237-264.
Erşahin, Seyfettin. Türkistan’da İslam ve Müslümanlar. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2007.
Hazbulatov, A. R. – Şaygozova, J. N. “Jivaya Traditsiya v Usloviyah Peremen: İnstitut Palomniçestva k Sakralnym Obyektam Turkestanskogo Oazisa (Na Primere Mavzoleya Hodja Ahmeda Yasavi)”. Materialy İssledovaniy Gorodişça Kultobe: İtogi i Perspektivy, Sbornik Nauçnyh Trudov. Almatı: KazNIIK Yayınları, 2020.
Keller, Shoshana. To Moscow, Not Mecca: The Soviet Campaign Against Islam in Central Asia, 1917-1941. London: Praeger Publishers Yayınları, 2001.
Klimoviç, L. İ. İslam. Moskova: Nauka Yayınları, 1965.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Din Araştırmaları

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Gulnur Baızhanova Bu kişi benim
0000-0001-9223-8048
Kazakhstan

Talgat Zholdassuly ^*
0000-0002-0976-6075
Kazakhstan

Yayımlanma Tarihi

15 Haziran 2022

Gönderilme Tarihi

17 Kasım 2021

Kabul Tarihi

-

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2022 Sayı: 102

IZ

https://izlik.org/JA63DY43RN

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Baızhanova, G., & Zholdassuly, T. (2022). Sovyetlerin Kutsal Yerlere Yönelik Politikası: Ahmet Yesevi Türbesi Örneği. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, 102, 193-210. https://izlik.org/JA63DY43RN

AMA

1.Baızhanova G, Zholdassuly T. Sovyetlerin Kutsal Yerlere Yönelik Politikası: Ahmet Yesevi Türbesi Örneği. TKHBVD. 2022;(102):193-210. https://izlik.org/JA63DY43RN

Chicago

Baızhanova, Gulnur, ve Talgat Zholdassuly. 2022. “Sovyetlerin Kutsal Yerlere Yönelik Politikası: Ahmet Yesevi Türbesi Örneği”. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, sy 102: 193-210. https://izlik.org/JA63DY43RN.

EndNote

Baızhanova G, Zholdassuly T (01 Haziran 2022) Sovyetlerin Kutsal Yerlere Yönelik Politikası: Ahmet Yesevi Türbesi Örneği. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi 102 193–210.

IEEE

[1]G. Baızhanova ve T. Zholdassuly, “Sovyetlerin Kutsal Yerlere Yönelik Politikası: Ahmet Yesevi Türbesi Örneği”, TKHBVD, sy 102, ss. 193–210, Haz. 2022, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA63DY43RN

ISNAD

Baızhanova, Gulnur - Zholdassuly, Talgat. “Sovyetlerin Kutsal Yerlere Yönelik Politikası: Ahmet Yesevi Türbesi Örneği”. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi. 102 (01 Haziran 2022): 193-210. https://izlik.org/JA63DY43RN.

JAMA

1.Baızhanova G, Zholdassuly T. Sovyetlerin Kutsal Yerlere Yönelik Politikası: Ahmet Yesevi Türbesi Örneği. TKHBVD. 2022;:193–210.

MLA

Baızhanova, Gulnur, ve Talgat Zholdassuly. “Sovyetlerin Kutsal Yerlere Yönelik Politikası: Ahmet Yesevi Türbesi Örneği”. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, sy 102, Haziran 2022, ss. 193-10, https://izlik.org/JA63DY43RN.

Vancouver

1.Gulnur Baızhanova, Talgat Zholdassuly. Sovyetlerin Kutsal Yerlere Yönelik Politikası: Ahmet Yesevi Türbesi Örneği. TKHBVD [Internet]. 01 Haziran 2022;(102):193-210. Erişim adresi: https://izlik.org/JA63DY43RN