AKHIT ÜLİMJİOĞLU'S WORKS AND LITERARY FOLKLORISTIC INTEGRATION

Öz

One of the main issues of modern Kazakh literature is the analysis of its past, present, and developmental trends, as well as the exploration and evaluation of its future and the identification of its primary representatives. Considering Kazakh literature as a tree of life with deep historical roots, it can be accepted that this tree consists of branches with local and regional characteristics, regardless of where they are found. Therefore, it has become a national necessity to compile and study the rich cultural and literary heritage of this literature, which spans a vast geography, both domestically and internationally. Akhit Ülimjioğlu is a great poet and thinker, along with Shakarim Kudayberdioğlu and Abay Kunanbayoğlu. Akhit Ülimjioğlu’s writings are significant for documenting the traditions, literature, culture, religion, history, philosophy, and mindset of the Kazakh people during the first quarter of the 20th century. Due to the political and historical circumstances of the time, the poet lived and relocated between the Xinjiang region of China and the Bayan-Ölgii region of Mongolia. His works reflect the lives, mindset, conditions, existence, traditions, and perspectives of the Kazakh people living in these two regions. This study examines the life and works of Akhit Ülimjioğlu, a major poet of Kazakh literature, an educator, teacher, and a significant figure in social and religious spheres, who is also one of the founders of written Kazakh literature. The aim is to analyze the poet’s rich literary heritage, evaluate his position within national literature, and assess the folkloric aspects of Akhit’s works. The study prioritizes the examination of A. Ülimjioğlu’s works and the identification of folklore elements within them. Folklore, as well as the generalization and manifestation of folklore motifs in folklore studies, forms the foundation of the research’s objectives and goals. In this context, the research will primarily focus on A. Ülimjioğlu’s works published in various countries such as Kazakhstan, China, Mongolia, and the studies conducted on these works.

Anahtar Kelimeler

• Literature
• Folklore
• Folklore Elements
• Folklore Tradition
• Literary and Folkloristic Integration

AKHIT ÜLİMJİOĞLU'NUN ESERLERİ VE EDEBÎ FOLKLORİSTİK ENTEGRASYON

Öz

Modern Kazak edebiyatının ana meselelerinden biri, tarihî anavatanın ötesinde doğmuş, gelişmiş ve evrimleşmiş olan edebiyatın, geçmişiyle bugününün ve gelişim eğilimlerinin analizinin yapılması, geleceğinin araştırılması ve değerlendirilmesi, ana temsilcilerinin belirlenmesi meselesidir. Kazak edebiyatının derin tarihî köklere sahip bir hayat ağacı olduğunu düşünürsek, bu hayat ağacının, nerede olursa olsun, kendi yerel ve bölgesel özelliklerine sahip dallarla budaklardan ibaret olduğu kabul edilebilir. Dolayısıyla, geniş coğrafyaya sahip olan bu edebiyatın, bir an önce, yurtiçi yurtdışındaki zengin kültürel ve edebî mirasının derlenmesi ve incelenmesi, ulusal bir ihtiyaç hâline gelmiştir. Akhıt Ülimjioğlu, Şakarim Kudayberdioğlu ve Abay Kunanbayoğlu gibi büyük bir şair ve düşünürdür. Akhıt Ülimjioğlu’nun yazıları, yirminci yüzyılın ilk çeyreğindeki Kazak halkının geleneğini, edebiyatını, kültürünü, dinini, tarihini, felsefesini ve zihniyetni kaydetmesi açısından önemlidir. O dönemki siyasî ve tarihî nedenlerle bağlantılı olarak şair, Çin’in Sincan bölgesiyle Moğolistan’ın Bayan-Ölgii bölgesinde yer değiştirerek yaşamıştır. Eserleri bu iki bölgede yaşayan Kazak halkının yaşamını, zihniyetini, ahvâlini, varlığını, gelenek ve görüşlerini yansıtmaktadır. Bu çalışmada Kazak Edebiyatının büyük şairi, eğitimci, öğretmen, sosyal ve dinî açıdan önemli bir figür olan, yazılı edebiyatın kurucularından biri Akhıt Ülimjioğlu’nun yaşamı ve eserleri incelenmektedir. Şairin zengin edebî mirasının, ulusal edebiyattaki konumunun analiz edilmesi, Akhıt’ın eserlerinin folkloristik yönünün değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Çalışmada A. Ülimjioğlu’nun eserlerini incelemek ve bu eserlerde yer alan halkbilimi unsurlarını tespit etmek ön planda tutulacaktır. Halkbilimi, halkbilimindeki genelleme ve folklor motifleri tezahürünün incelenmesi, araştırmanın amaç ve hedeflerinin temelidir. Bu bağlamda, A. Ülimjioğlu’nun Kazakistan, Çin, Moğolistan vb. farklı ülkelerde yayımlanan eserleri ve bu eserlere yönelik yapılan araştırmalar esas alınacaktır. Araştırmalar ön planda tutulacaktı

Anahtar Kelimeler

• Edebiyat
• Halkbilimi
• Halkbilimi Unsurları
• Folklor Geleneği
• Edebi ve Folkloristik Entegrasyon

Kaynakça

1. Ahundova, İrina. Problema Hudojestvennogo Prostranstva v Tvorçestve F. Dostoevskogo (Kontekst Literaturıy i Fol’klora). Doktora Tezi. Moskova: Kand. Filologiçeskih Nauk, 1998.
2. Baytursinoğlu, Akhmet. Ak Jol: Ölengder men Tercümeler, Publ. Makalalar jane Edebi Zertteuler. Derleyen: R. Nurgaliev. Almatı: Jalın Baspası, 1991.
3. Dalgat, Uzdiyat. Literatura i Fol’klor. Moskova: Nauka, 1981.
4. Fol’klor jane Qazirgi Qazaq Adebiyeti. Almatı: Arda, 2011.
5. Kapuli, Dauletkerey. Qalam Siya – Köz Jası / Akhıt Qajı Ülimjiulınıng Şığarmaşılıq Tulğası. Astana: Foliant, 2018.
6. Masimhanoğlu, Düken. Sarap. Astana: Elorda, 2001.
7. Nurğali, Rymgali. Qazaq Adebiyetining Altın Gasırı, Zertteuv. Almatı: Kültegin Baspası, 2002.
8. Qalıasqaruli, Qabidaş. Mongoliyadağı Qazaq Edebiyatı. Almatı: Arıs, 2009

9. Qasqabasov, Seyit. Tangdamalı Tom 2: Mifologiya, Fol’klor, Edebiyat, Zertteuler. Astana: Foliant, 2014.
10. Qasqabasov, Seyit. Tangdamalı Tom 4: Fol’klor İyirimderi, Ar Jılğı Zerttevler. Astana: Foliant, 2015.
11. Sübhanberdina, Uşkultay. Qazaq Kitabınıng Şejiresi 1807-1917. Almatı: Rauan, 1996.
12. Uahatov, Bekmurat. Qazaqtıng Turmıs-Salt Jırlarınıng Tipologiyası. Almatı: Gılım, 1983.
13. Ülimjioğlu, Akhıt. Akhıt Şığarmaları Gumırnamalık Şığarma 1. Tom. Almatı: Atamura, 2020.
14. Ülimjioğlu, Akhıt. Gahıliya: Jır, Tolğau, Qissa, Dastandar. Bayan-Ölgey: Baspager, 1994.
15. Ülimjioğlu, Akhıt. Şığarmaları 2. Tom. Küyting: İle Halk Baspası, 1999.