SPACE AND REPRESENTATION: THE POSITION AND SIGNIFICANCE OF HACI BAYRAM VELI WITHIN ANKARA’S URBAN IDENTİIY

Yıl 2025, Sayı: 116, 517 - 536, 18.12.2025

Oğuz Kağan Bayrakdar

https://doi.org/10.60163/tkhcbva.1674846

Öz

distance walks offer individuals the opportunity for freedom, escape, rejuvenation, recognition, enlightenment, or the establishment of a connection with the external world. In this process, urban spaces encountered during either planned or spontaneous walk provoke various emotional responses among individuals. Urban areas that embody historical, cultural, sociological, or modern imagery play a significant role in forging the bond between individuals and the city. Ankara is one of the exemplary cities for examining space-individual relationships. In addition to its historical texture and the bureaucratic spaces conferred by its status as the capital, educational and artistic activities have emerged as decisive factors in the formation of the city’s identity. Moreover, religious spaces and names also feature Ankara’s defining dynamics. The aim of this study is to determine the extend to which the spaces reflecting Hacı Bayram Veli’s legacy have influenced the urban identity of Ankara. To achieve this aim, the relevant literature was evaluated from an interdisciplinary perspective and the representative spaces were examined through field observations. In this article, urban spaces are first defined in the context of identity; subsequently, the place and significance of Hacı Bayram Veli, as well as the spaces in Ankara through which he is represented, are discussed in relation to urban identity. The spaces selected include the Hacı Bayram Veli Mosque and Mausoleum, Hacı Bayram Veli University, Hacı Bayram Veli Museum, and Hacı Bayram Veli House. In this way, the study of Hacı Bayram Veli is not confined solely to his religious dimension but is also approached from the perspectives of various urban spaces such as university, museum, and house, thereby aiming to provide a new outlook in the literature. As a result of the study, it was observed that Hacı Bayram Veli’s cultural heritage has contributed to Ankara’s urban identity through these diverse spaces.

Anahtar Kelimeler

Urban Space , Ankara , Identity , Hacı Bayram Veli , University , Museum.

MEKÂN VE TEMSİLİYET: HACI BAYRAM VELİ’NİN ANKARA KENT KİMLİĞİNDEKİ YERİ VE ÖNEMİ

Öz

Frederic Gros, şehirde yürüyüşün belirli bir felsefeye sahip olduğunu öne sürer. Hem kısa hem de uzun mesafeli yürüyüşler, bireylere özgürlük, kaçış, ferahlama, tanıma, bilgilenme ya da dış dünya ile bağlantı kurma imkânı sunar. Bu süreçte, planlı ya da spontane olarak gerçekleşen yürüyüşler esnasında kentsel mekanlar, bireylerde çeşitli duygusal tepkilerin ortaya çıkmasına yol açar. Tarihi, kültürel, sosyolojik ya da modern imgeler barındıran kentsel alanlar, bireylerin şehirle bağ kurmasında etkili rol oynamaktadır. Ankara, mekân-birey ilişkisini inceleyebileceğimiz örnek şehirlerden biridir. Hem tarihi dokusu hem de başkent konumunun getirdiği bürokratik mekanların yanı sıra, eğitim ve sanat faaliyetleri de kentin kimlik oluşumunda belirleyici etmenlerden ola gelmiştir. Ayrıca, çeşitli mekanlar ve isimler de Ankara’nın tanımlayıcı dinamikleri arasında yer almaktadır. Bu bağlamda, Ankara’nın kimlik inşasında öne çıkan figürlerden Hacı Bayram Veli, şehir içinde çeşitli mekanlar aracılığıyla temsil edilmekte ve kentin kimliğinde güçlü izler bırakmaktadır. Çalışmanın amacı Hacı Bayram Veli mirasını yansıtan mekanların Ankara kent kimliğine ne ölçüde etki ettiğini saptamaktır. Bu amaca ulaşabilmek için ilgili literatür disiplinler arası perspektif doğrultusunda değerlendirilmiş ve yerinde gözlem yapılarak temsili mekanlar incelenmiştir. Makalede öncelikle, kimlik bağlamında kentsel mekanlar tanımlanmış; ardından Hacı Bayram Veli’nin ve Ankara’da temsil edildiği mekanların kent kimliği üzerindeki yeri ve önemi tartışılmıştır. Mekan olarak Hacı Bayram Veli Camii ve Türbesi, Hacı Bayram Veli Üniversitesi, Hacı Bayram Veli Müzesi ve Hacı Bayram Veli Evi seçilmiştir. Böylece, Hacı Bayram Veli’nin incelenmesi yalnızca dini boyutuyla sınırlı kalmayıp, üniversite, müze ve ev gibi farklı kentsel mekân perspektifleriyle de ele alınarak literatüre yeni bir bakış açısı sağlamak amaçlanmaktadır. Çalışma sonucunda, farklı mekanlar aracılığıyla Hacı Bayram Veli kültünün Ankara kent kimliğine katkı sağladığı görülmüştür.

Anahtar Kelimeler

: Kentsel Mekân , Ankara , Kimlik , Hacı Bayram Veli , Üniversite , Müze.

Etik Beyan

Çalışmada Etik Beyan Bulunmamaktadır.

Kaynakça

• Akış, Tonguç. “Gündelik Hayat ve Kentsel Mekânlar: Yüksel Yaya Bölgesinde Yürümek”, Başkent Üzerine Mekân-Politik Tezler: Ankara’nın Kamusal Yüzleri, ed. G. A. Sargın. 77- 118. İstanbul: İletişim Yayınları, 2009.
• Azamat, Nihat. “Hacı Bayrâm-ı Velî”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi.14/ 442-447. İstanbul: TDV Yayınları,1996.
• Azaryahu, Maoz. “The Purge of Bismarck And Saladin: The Renaming of Streets In East Berlin and Haifa, A Comparative Study In Culture-Planning”. Poetics Today. 13/2 (Summer 1992), 351-367.
• Azaryahu, Maoz. “The Power of Commemorative Street Names”. Environment and Planning D: Society And Space. 14/3 (June 1996), 311-330. https://doi.org/10.1068/d140311 Balshaw, Maria. vd. Urban Space and Representation. London: Pluto Press, 2000.
• Başkan, Seyfi. Hacı Bayram Veli Külliyesi. Ankara: Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi, 2020.
• Bayrakdar, Oğuz Kağan. “The Russian Influence on the Formation of Baku’s Urban Identity”. Rusya Araştırmaları Dergisi, 12/ (Aralık 2024), 97-126. https://doi.org/10.48068/ rusad.1552998
• Bayramoğlu, Fuat. Hacı Bayram-I Veli (Yaşamı-Soyu-Vakfı). 1 Cilt:1, 2. Baskı. Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi,1989.
• Bayramoğlu, Fuat. Hacı Bayram-I Veli (Yaşamı-Soyu-Vakfı).2 Cilt, 2. Baskı. Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi, 1989.
• Bilgin, İhsan. vd. “Meydanların Varoluş ve Yokoluş Nedenleri”. Mimarlık, 35/2 (1997), 36-47. Carmona, Matthew. Public Places Urban Spaces: The Dimensions of Urban Desingn. Second Edition. Oxford: Elsevier, 2010.
• Cansever, Turgut. “Osmanlı Şehri”, Osmanlı. 5/ 509-527. Ankara: Yeni Türkiye Yayınları, 1999.
• Gökgür, Pelin. Kentsel Mekânda Kamusal Alanın Yeri, İstanbul: Bağlam Yayıncılık, 2008.
• Gros, Frederic. Yürümenin Felsefesi. Çev. Albina Ulutaşlı. İstanbul, 2022.
• Hasol, Doğan. Mimarlık Sözlüğü. İstanbul: Yapı Endüstri Merkezi Yayını, 1979.
• Keskin, Necat. “Kentlerde Yeni Bellek Mekânları: Kent Müzeleri”. Folklor/Edebiyat, 20/79 (2014), 25-39.
• Kızıler, Hamdi. “Osmanlılarda İlk Yerel Manevi Oluşum: Hacı Bayram Veli Ve Bayramiyye Ekolunun Anadolu’ya Etkisi”, OTAM Ankara Üniversitesi Osmanlı Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi, 32 (2012), 67-80. https://doi.org/10.1501/OTAM_0000000603 Krier, Rob. Urban Space. London: Acedemy Editions, 1984.
• Maciocco, Giovanni. Vd. People And Space:New Forms of Interaction in the City Project, Urban and Landscape Perspectives, cilt 5. Dordrecht: Springer, 2009.
• Madanipour, Ali. “Why Are The Design and Development of Public Spaces Significant For Cities?”. Environment and Planning B: Urban Analytics and City Science 26/6 (December 1999), 879-891. https://doi.org/10.1068/b260879
• Malinowski, Bronislaw. Büyü, Bilim ve Din. çev. Saadet Özkal. İstanbul: Kabalcı Yayınevi, 1990.
• Bozkurt, Nebi. “Medrese”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, 28/ 323-327. Ankara: TDV Yayınları, 2003. 2003.
• Nora, Pierre. Hafıza Mekânları. Çev. Mehmet Emin Özcan. Ankara: Dost Kitabevi, 2006.
• Soydaş, Nurgül. vd. “Kent Kimliğinin Yansıtılmasında Müzelerin Kentsel İletişim Bağlamında Değerlendirilmesi”. Akdeniz Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi. 34/ (2020), 377-398. https://doi.org/10.31123/akil.780956
• Şentürk, Ünal. “Mekân Sadece Mekân Değildir: Kentsel Mekânın Yeni Tezahürleri”. Doğu – Batı Düşünce Dergisi. 67/ (2014), 85-106.
• Wusten, Herman Van Der. “A Warehouse of Precious Good: The University in Its Urban Context”, The Urban University And Its Identity, ed.Herman Van Der Wusten. 1-13. Amsterdam: Springer, 1998.
• Yavuz, Mehmet. “Batı Medeniyetinde Üniversite Kurumunda Yaşanan Dönüşümü Anlamak: Metodolojik Bir Okuma Denemesi”. Yükseköğretim ve Bilim Dergisi. 2/ (2017), 211-220.
• Yazıcıoğlu Halu, Zeynep. Kentsel Mekân Olarak Caddelerin Mekânsal Karakterinin Yürünebilirlik Bağlamında İrdelenmesi: Bağdat Caddesi Örneği, İstanbul: İstanbul Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Doktora Tezi, 2010.
• Yılmaz Yıldırım, Demet. vd. “Dini Yapılar Ve Kent Kimliği İlişkisi Üzerine Bir Değerlendirme: Trabzon Örneği”. İdealkent. 11/31 (2020), 1856-1881. https://doi.org/10.31198/ idealkent.769504