SEYİT NESİMÎ AND AN ONTOLOGICAL INTERPRETATION OF FLAYING

Öz

Abstract It is recorded that Seyit Nesimî was executed in Aleppo during the first quarter of the fifteenth century. The majority of historical sources concur that the execution was carried out by means of flaying. This gruesome method of punishment is not only a historical reality but also an event deeply etched into cultural memory. The present study seeks to explore whether the punishment of salkh (flaying)—a practice that holds a significant place in cultural history and is also reflected in the legal terminology of its time—can be conceptualized on a philosophical level. From this vantage point, the present inquiry seeks to recontextualize the event within a broader philosophical and ethical discourse. In the twentieth century, a number of scientific studies have demonstrated the central importance of the skin with respect to both human physiology and psychology. In this context, Didier Anzieu, a major figure in psychoanalytic theory, is the first in the history of thought to conceptualize the “skin-ego” as the psychic counterpart of the physiological organ within the structure of mental life, thereby providing a theoretical foundation for the skin’s significance. In a markedly different intellectual context, Irish philosopher and novelist Iris Murdoch reinterprets the myth of the Dionysian satyr Marsyas—who was flayed alive and killed—on a philosophical plane, employing it as a metaphorical framework for the ethics of unselfing she develops. However, there is a striking difference between Anzieu and Murdoch: whereas Anzieu builds his theory around the strengthening of the self through the ego-skin-surface metaphor, Murdoch places the metaphor of skin at the heart of her vision of transcending the self through love for the “other.” This difference appears to stem from the ontological assumptions that underpin the ethical positions of the two thinkers. Anzieu, for his part, adopts a mechanistic ontology that began to take shape with the emergence of modernity. Murdoch, on the other hand, enters the philosophical canon as a contemporary Platonist, and remains faithful to that designation by rethinking classical ontology in the intellectual climate of the twentieth century. Despite this fundamental divergence, the theoretical framework of the present study will be constructed by bringing both approaches into dialogue. Within this framework, the doctrine of the unity of being—one of the foundational ontological theories of the classical tradition—may be articulated in a manner that productively engages with the conceptual context generated through the convergence of Anzieu and Murdoch. Accordingly, this study will examine the ontology of Nesimî, which is inextricable from the doctrine of the unity of being, in relation to Murdoch’s moral ontology. Ultimately, this study reconsiders the concept of insilākh -the shedding of the skin/self- not merely as a symbolic act, but as a pivotal ethical gesture, through a comparative reading of Murdoch’s and Nesimî’s respective ontologies.

Anahtar Kelimeler

• Nesimî
• Marsyas
• Wahdat al-Wujud
• Unselfing
• Anzieu
• Murdoch.
• flaying (salkh)

SEYYİD NESÎMÎ VE YÜZÜLMENİN ONTOLOJİSİ

Öz

Seyyid İmadüddin Nesîmî’nin on beşinci asrın ilk çeyreğinde Halep’te katledildiği kaydedilmektedir. Tarihî metinlerin çoğunluğunda idamının, derisinin yüzülmesi suretiyle gerçekleştirildiği zikredilir. Aynı zamanda bu feci idam şekli, toplumsal hafızaya kazınmış bir olgudur. Çalışmamızın amacı, kültür tarihine derinlemesine işleyen ve aslında dönemin hukuk terminolojisinde de bir karşılığı olan selh (deri yüzme) cezasının, felsefi düzlemde kavramsal bir karşılığının bulunma ihtimalini sorgulamak, konuya bu perspektiften dikkat çekmektir. Nitekim yirminci yüzyılda bilimsel düzlemde yapılan birtakım çalışmalar, derinin, insan fizyolojisi ve psikolojisi açısından önemini göstermiştir. Hatta psikanalitik teorinin önemli kuramcılarından Didier Anzieu, düşünce tarihinde ilk defa fizyolojik bir organ olan derinin, ruhsal topografideki karşılığını deri-ben kavramsallaştırması ile karşılayarak derinin önemini kuramsal bir temele oturtur. Bununla birlikte İrlandalı filozof ve edebiyatçı Iris Murdoch, derisi yüzülerek katledilen Dionysosçu satyros Marsyas’a ilişkin anlatıyı felsefi düzlemde yeniden yorumlar ve geliştirdiği benliksizleşme etiği için metaforik bir zemin olarak kullanır. Ancak Anzieu ile Murdoch arasında dikkat çekici bir farklılık bulunur: İlki, teorisini, benliğin/‘deri-ben’in/derinin güçlendirilmesi ekseninde örmüşken; ikincisi, deri metaforunu ‘öteki’ sevgisiyle benlikten kurtulma düşüncesi merkezinde işler. Bu farkın olası gerekçesi ise iki düşünürün etik düzlemdeki pozisyonlarının temelinde yatan ontolojik tercihleridir. Zira Anzieu, modern dönemle birlikte gelişmeye başlayan mekanistik ontolojiyi benimser. Çağdaş bir Platoncu vasfıyla felsefi literatüre geçen Murdoch ise bu vasfının hakkını vererek klasik ontolojiyi yirminci yüzyılın entelektüel atmosferinde yeniden düşünür. Bu esaslı farka rağmen mezkûr iki yaklaşım birlikte işletilerek bu çalışmanın teorik çerçevesi oluşturulacaktır. Bu çerçevede klasik ontolojik kuramlardan biri olan vahdet-i vücut öğretisi, Anzieu ve Murdoch’tan hareketle oluşturacağımız bağlama tam olarak eklemlenebilir. İşte bu çalışmada vahdet-i vücut ontolojisinden bağımsız bir şekilde anlaşılması olanaksız olan Nesîmî ontolojisi ve bunun, Murdochçu ontolojiyle ilişkisi ele alınacaktır. Akabinde benliksizleşme etiği çerçevesinde deriden/benlikten sıyrılma (insilâh) kavramsallaştırması yine Murdoch ve Nesîmî açısından incelenecektir.

Anahtar Kelimeler

• Nesîmî
• Marsyas
• Vahdet-i Vücut
• Deri Yüzme (selh)
• Benliksizleşme
• Anzieu
• Murdoch

Kaynakça

1. Alıcı, Mehmet. Işığın Elçisi Mani ve Gnostik Düşüncesi. İstanbul: Milel Nihal Yayınları, 2024.
2. Antonaccio, Maria. A Philosophy to Live by Engaging Iris Murdoch. New York: Oxford University Press, 2012.
3. Anzieu, Didier. Deri-Ben. çev. Nesrin Tura Demiryontan. İstanbul: Metis Yayınları, 2005.
4. Apollodoros. Bibliotheka. çev. Nur Nirven. İstanbul: Pinhan Yayınları, 2017.
5. Ayan, Hüseyin. Nesîmî, Hayatı, Edebî Kişiliği, Eserleri ve Türkçe Divanının Tenkitli Metni I-II. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, 2002.
6. Binbir Gece Masalları. çev. Âlim Şerif Onaran. I. Cilt. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 4. Baskı, 2014.
7. Bove, Cheryl K.. Understanding Iris Murdoch. Columbia: The University of South Carolina Press, 1993.
8. Can, Şefik. Klasik Yunan Mitolojisi. İstanbul: Ötüken Neşriyat, 2011.

9. Conradi, Peter J.. “Questioning Krishnamurti”. The Iris Murdoch Newsletter 10, (December 1996), 12-14.
10. Çetin, Altan. “Memlûk Devleti’nde Cezalar ve İşkencelere Dâir”. Belleten 74/270 (2010), 351- 368.
11. Çoşkuner Kalın, Ceylan. “Towards an Understanding of Iris Murdoch’s Godless Theology”. Medeniyet ve Toplum Dergisi 9/2 (2025), 120-136.
12. Dâvûd b. Mahmûd el-Kayserî. Matla‘u husûsi’l-kelîm fî me‘ânî fusûsi’l-hikem. thk. Âsım İbrâhîm el-Keyyâlî. Beyrut: Dâru’l-kütübi’l-ilmiyye, 2012.
13. Ebu’l-Hasan el-Vâhidî. Esbâb-ı Nüzûl. çev. Necdet Çağıl, Necati Tetik. İstanbul: Ketebe Yayınları, 2018.
14. El-Me‘ânî. Erişim 17 Mayıs 2025. https://www.almaany.com/tr/dict/ar-tr/%D8%AC%D9%84 %D8%AF/?c=T%C3%BCm. Erhat, Azra. Mitoloji Sözlüğü. İstanbul: Remzi Kitabevi Yayınları, 2011.
15. Fiander, Lisa M.. Fairy Tales and the Fiction of Iris Murdoch, Margaret Drabble, and A. S. Byat. New York: Peter Lang Publishing, 2004.
16. Firdevsî. Şahnâme II. çev. Nimet Yıldırım. İstanbul: Kabalcı Yayınları, 2016.
17. Firdevsî. Şahnâme. çev. Necati Lugal. İstanbul: Kabalcı Yayınları, 2009.
18. Genç, İlhan. “Nesimi’nin Klasik Türk Edebiyatına Mazmun Temelindeki Tesirlerinin Boyutları”. Nesîmî Kitabı. ed. Alim Yıldız, Yusuf Yıldırım. 401-436. Sivas: Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Rektörlük Matbaası, 2019.
19. Gölpınarlı, Abdülbaki. Tasavvuftan Dilimize Geçen Deyimler ve Atasözleri. İstanbul: İnkılâp Kitabevi Yayınları, 2017.
20. Gölpınarlı, Abdülbaki. Nesîmî, Usûlî, Rûhî. İstanbul: Kapı Yayınları, 2014.
21. Gülensoy, Tuncer. Türkiye Türkçesindeki Türkçe Sözcüklerin Köken Bilgisi Sözlüğü. II. Cilt. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, 2007.
22. Hebrew English Tanakh. Philadelphia: The Jewish Publication Society, 2000.
23. Irk Bitig- The Book of Omens. çev. Talat Tekin. Wiesbaden: Harrassowitz, 1993.
24. İbn Arabî. Fusûsu’l-hikem. thk. Mahmud Erol Kılıç, Abdurrahim Alkış. İstanbul: Litera Yayıncılık, 2016.
25. İbn Arabî. Fütûhât-ı Mekkiyye 15. çev. Ekrem Demirli. İstanbul: Litera Yayıncılık, 2011.
26. İbn Arabî. Fütûhât-ı Mekkiyye 13. çev. Ekrem Demirli. İstanbul: Litera Yayıncılık, 2010.
27. İbn Arabî. Fütûhât-ı Mekkiyye 9. çev. Ekrem Demirli. İstanbul: Litera Yayıncılık, 2008.
28. İbn Arabî. Fütûhât-ı Mekkiyye 1. çev. Ekrem Demirli. İstanbul: Litera Yayıncılık, 2007.
29. İbn Hacer el-Askalânî. İnbâü’l-ğumr bi ebnâi’l-‘umr. thk. Hüseyin Habeşî. III. Cilt. Kahire: 1972.
30. Kahraman, Ali. “Nesîmî’nin Dine Aykırı Görüşleri ve İğdam Edilmesinin İslam Hukuku Açısından Değerlendirilmesi”. Nesîmî Kitabı. ed. Alim Yıldız, Yusuf Yıldırım. 47-64.
31. Sivas: Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Rektörlük Matbaası, 2019.
32. Kalın, Yakup. “Cogitata Metaphysica’nın II. Kısmı ve Spinoza’nın Sıfat Teorisi Açısından Önemi”. Beytulhikme: An International Journal of Philosophy 12/2 (2022), 515-536.
33. Kâşgarlı Mahmûd. Divânü Lugâti’t-Türk. çev. Seçkin Erdi, Serap Tuğba Yurteser. İstanbul: Kabalcı Yayınları, 2005.
34. Kayaokay, İlyas. “Klâsik Türk Şiirinde Bir Efsânevî Kahraman Olarak Seyyid Nesîmî”. Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi 19 (2017), 193-216.
35. Konuk, Ahmed Avnî. Fusûsu’l-hikem Tercüme ve Şerhi. I. Cilt. haz. Mustafa Tahralı ve Selçuk Eraydın. İstanbul: Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Vakfı Yayınları, 2010.
36. Kortantamer, Samira. “Memlûklerde Hapishaneler”. Hapishane Kitabı. ed. Emine Gürsoy Naskali, Hilal Oytun Altun. 93-100. İstanbul: Kitabevi Yayınları, 2010.
37. Logeion. Erişim 17 Mayıs 2025. https://logeion.uchicago.edu/%CE%BB%CE%B1%CE%BD% CE%B8%CE%AC%CE%BD%CF%8.
38. Luck, Georg. Köpeklerin Bilgeliği. çev. Oğuz Özügül. İstanbul: Say Yayınları, 2011.
39. Mızrak, Ömer. “Aşk Ereni Diotima: Diotima’nın Erosu ve Anadolu Tasavvufu”. Beytulhikme An International Journal of Philosophy 12/3 (2022), 761-778.
40. Murdoch, Iris. The Good Apprentice. USA: Penguin Books, 2001.
41. Murdoch, Iris. Exitentialists and Mystics – Writings on Philosophy and Literature. New York: Penguin Books, 1997.
42. Murdoch, Iris. Metaphysics as a Guide to Morals. England: Penguin Books, 1993.
43. Murdoch, Iris. The Message to the Planet. New York: Viking Penguin, 1990.
44. Murdoch, Iris. Tek Boynuzlu At. çev. Tülin Nutku. İstanbul: Can Yayınları, 1983.
45. Murdoch, Iris. The Sacred and Profane Love Machine. New York: Viking Press, 1974.
46. Naseri-Sis, Farzaneh. “Knowledge of Love: An Ethical Study of Murdochian Humble Man in the Nice and the Good”. Iris Murdoch and Her Work: Critical Essays. ed. Mustafa Kırca, Şule Okuroğlu. 193-200. Almanya: Ibidem Press, 2014.
47. Quinn, Philip L.. “Asceticism”. Routledge Encyclopedia of Philosophy. London and New York: Routledge, 1998.
48. Osborn, Pamela. “‘A Story about a Man’: The Demythologized Christ in the Novels of Iris Murdoch and Patrick White”. Iris Murdoch and Morality. ed. Anne Rowe, Avril Horner. 156-167. London: Palgrave Macmillan, 2010.
49. Özkan, Ahmet Ferhat. “Daśakarmapathāvadānamālā’da Üzüntü Bildiren Duygu Sözcükleri”. Medeniyet ve Toplum Dergisi 5/2 (2021), 164-171.
50. Platon. Platonis Opera I-V. ed. John Burnet. Oxford: Oxford University Press, 1900–1907.
51. Plato. Complete Works. ed. John M. Cooper. Indianapolis: Hackett Publishing Company, 1997.
52. Rank, Otto. Kahramanın Doğuş Miti. çev. Gökçe Yavaş. İstanbul: Pinhan Yayınları, 2021.
53. Rowe, Anne. “‘The Dream that does not Cease to Haunt Us’: Iris Murdoch’s Holiness”. Iris Murdoch and Morality. ed. Anne Rowe, Avril Horner. 141-155. London: Palgrave Macmillan, 2010.
54. Snow, Nancy E.. “Let me look again: Iris Murdoch’s Notion of a Loving Gaze Revisited”. Iris Murdoch, Philosopher Meets Novelist. ed. Sofia de Melo Araújo, Fátima Vieira. 13-22. UK: Cambridge Scholars Publishing, 2011.