KÜLTÜREL MİRAS OLARAK GELENEKSEL ÇOCUK OYUNLARI: KIRGIZ VE TÜRKİYE TÜRKLERİ ARASINDA ORTAK KÜLTÜRÜN YANSIMALARI

Öz

Bu çalışma, geleneksel çocuk oyunlarının kültürel miras olarak taşıdığı önemi ve Kırgız-Türkiye Türkleri arasındaki ortak kültürel unsurları incelemeyi amaçlamaktadır. Nitel araştırma yöntemiyle yürütülen çalışmada doküman analizi tekniği kullanılarak her iki topluma ait yazılı ve sözlü kaynaklar taranmış, oyunların isimleri, kuralları, oynanış biçimleri ve içerdiği eğitsel-sosyal işlevler karşılaştırmalı olarak analiz edilmiştir. Bulgular, Kırgız ve Türkiye Türkleri arasında, kökeni ortak kültürel mirasa dayanan geleneksel çocuk oyunlarının varlığını ve bu oyunların çocukların sosyalizasyonu, değerler eğitimi ve etnik kimlik gelişiminde önemli rol oynadığını göstermektedir. Özellikle Aşık Oyunu, Körebe, Beştaş, Yağ Satarım Bal Satarım ve Bizden Size Kim Düşe gibi oyunların her iki kültürde de benzer şekillerde oynanması, tarihsel ve etnopedagojik bağın sürdüğünü kanıtlamaktadır. Sonuç olarak geleneksel çocuk oyunları, sadece eğlence değil; kültürel aktarımın ve ortak kimlik inşasının taşıyıcısı, ortak tarih ve kültür bağlarının güçlü birer göstergesi olarak değerlendirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Türk Halkları
• Kırgız Türkleri
• Türkiye Türkleri
• Çocuk Oyunları
• Geleneksel Oyunlar
• Kültürel Aktarım

TRADITIONAL CHILDREN’S GAMES AS CULTURAL HERITAGE: REFLECTIONS OF COMMON CULTURAL ELEMENTS BETWEEN KYRGYZ AND TURKISH COMMUNITIES

Öz

This study aims to examine the significance of traditional children's games as cultural heritage and the shared cultural elements between Kyrgyz and Turkish Turks. Conducted using a qualitative research method, the study employs document analysis to review written and oral sources from both societies. The names, rules, ways of playing, and the educational and social functions of the games were comparatively analyzed. The findings reveal the existence of traditional children's games rooted in a common cultural heritage between Kyrgyz and Turkish Turks, and demonstrate that these games play a crucial role in children's socialization, values education, and the development of ethnic identity. In particular, games such as Aşık Oyunu, Körebe, Beştaş, Yağ Satarım Bal Satarım, and Bizden Size Kim Düşe are played in similar ways in both cultures, providing strong evidence of the continuity of historical and ethnopedagogical bonds. In conclusion, traditional children's games are not merely tools of entertainment; they serve as carriers of cultural transmission and the construction of shared identity, acting as powerful indicators of common historical and cultural ties.

Anahtar Kelimeler

• Turkic Peoples
• Kyrgyz Turks
• Turkish Turks
• Children’s Games
• Traditional Games
• Cultural Transmission

Kaynakça

1. Aktaş, Nihat. “Siz de taş yüzdürüp beştaş oynadınız mı Tohma kenarında…”. AKRA Kültür Sanat ve Edebiyat Dergisi 2/4 (2014): 201–205.
2. Aliyeva Esen, Meryem. “Geleneksel çocuk oyunlarının eğitimsel değeri ve unutulmaya yüz tutmuş Ahıska oyunları.” Eğitim Fakültesi Dergisi 21/2 (2008): 357–367.
3. Başal, Hüseyin A. “Geçmiş yıllarda Türkiye’de çocuklar tarafından oynanan çocuk oyunları.” Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi 20/2 (2007): 243–266.
4. Bozbay, Hülya. “Geçmişten günümüze aşık oyunları.” Folklor/Edebiyat 19/73 (2013): 147–161.
5. Diykanbay, Mırzagül. “Çükö жана Ордо оюндары (Aşık ve Ordo oyunları).” Millî Folklor 36/141 (2024): 95–109.
6. Ercilasun, Ahmet Bican. Türk Dünyası Ortak Değerleri. Ankara: Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü Yayınları, 2011.
7. Ginsburg, Kenneth R. “The Importance of Play in Promoting Healthy Child Development and Maintaining Strong Parent-Child Bonds.” Pediatrics 119/1 (2007): 182–191.
8. Güneş, Abdurrahman. Okullarda Beden Eğitimi ve Oyun Öğretimi. Ankara: Pegem Yayıncılık, 2004.

9. Huizinga, Johan. Homo Ludens: A Study of the Play-Element in Culture. Boston: Beacon Press, 1971.
10. Karabağ, Serkan. “Türk kültüründe çocuk oyunlarının eğitimsel işlevi.” Uluslararası Türk Kültürü ve Medeniyeti Dergisi 2/4 (2015): 89–104.
11. Kayhan, Sibel. “Altay Türklerinin Geleneksel Aile Yapısı.” TURAN-SAM 10/37 (2018): 266–273.
12. Keleş, Pınar Uysal. “Sınıf öğretmeni adaylarının geleneksel çocuk oyunları hakkındaki görüşleri.” Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi 12/3 (2023): 288–307. https://doi.org/10.7827/TurkishStudies.62178
13. Koyuncu, Fatma ve Gül G. Bulut. “Geleneksel çocuk oyunlarının kültürlerarası etkileşimi.” IBAD Sosyal Bilimler Dergisi 12 (2022): 499–519. https://doi.org/10.21733/ibad.1083497
14. Kuru Turaşlı, Nurten. “Okul öncesi dönem çocuklarının bazı oyun ve oyuncaklarının evrenselliği ve güncelliğinin incelenmesi.” Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi 29/1 (2016). https://doi.org/10.19171/uuefd.11636
15. Küçükibiş, H. F., B. Özkurt, H. Sirkeci ve O. Öztürk. “Geleneksel oyunların eğitim-öğretim programlarındaki yeri.” Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi 21/83 (2022): 1421–1436. https://doi.org/10.17755/esosder.972845
16. Millî Eğitim Bakanlığı (MEB). Yüz Yüze 100 Çocuk Oyunu. Ankara: Temel Eğitim Genel Müdürlüğü Yayınları, 2024.
17. Ormanlıoğlu, Ufuk Murat. Niçin Oyun? Çocuğun Gelişiminde ve Çocuğu Tanımada Oyunun Önemi. İstanbul: İdeal Kültür Yayıncılık, 2013.
18. Özdemir, Naci. Türk Çocuk Oyunları Cilt I. Ankara: Akçağ Yayınları, 2006.
19. Özdemir, Sibel ve Süleyman Yıldız. “Türk Kültüründe Çocuk Oyunlarının Sosyo-Kültürel İşlevleri.” Millî Folklor Dergisi 34/135 (2022): 115–132.
20. Özhan, Hasan. “Çocuk oyunları ve kültürel aktarım.” Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi 35/1–2 (2002): 121–134.
21. Özyürek, Aysun, Selin Dakak ve Nilay Yurt. “Altı kıtada oynanan çocuk oyunları ve Türkiye’de oynanan oyunlarla benzerliği.” Unika Sağlık Bilimleri Dergisi 1/2 (2021): 72–85.
22. Sevinç, Müzeyyen. “Çocuklarda oyun gelişimi ve aşamaları.” içinde Çocukta Hareket, Oyun Gelişimi ve Öğretimi, editör Ülkü Tüfekçioğlu, 58–... Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Açıköğretim Yayını No: 715, 2004.
23. Smith, Peter K. Children and Play. Oxford: Wiley-Blackwell, 2018.
24. Sutton-Smith, B. The Ambiguity of Play. Cambridge, MA: Harvard University Press, 2001.
25. Sümbüllü, Hasan T. “Türk kültürlerindeki geleneksel oyunlar ve sporlara yüzeysel bir bakış.” Turkish Studies 13/26 (2018): 655–671.
26. Sümbüllü, Yusuf Ziya ve Mehmet E. Altınışık. “Geleneksel çocuk oyunlarının değerler eğitimi açısından önemi.” Erzurum Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 1/2 (2016): 73–85.
27. Turan, Bilge N., A. Gözler, M. B. Turan, M. İncetürkmen ve A. Meydani. “Geleneksel çocuk oyunlarına yönelik öğretmen görüşleri.” Gaziantep Üniversitesi Spor Bilimleri Dergisi 5/3 (2020): 231–241. https://doi.org/10.31680/gaunjss.757332
28. Turan, Fatih. “Türk Halk Kültüründe Çocuk Oyunları: Sosyo-Kültürel Bir Perspektif.” International Journal of Turkish Literature Culture Education 9/4 (2020): 1234–1250.
29. Türkmen, Ahmet. “Geleneksel Türk Çocuk Oyunlarının Eğitimdeki Yeri ve Önemi.” Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi 100/1 (2021): 35–50.
30. Türk Dil Kurumu. “Sözlükler.” https://sozluk.gov.tr/
31. Yamakoğlu, Cahit. “Türkiye’de Çocuk Oyunları.” Erdem 13/39 (2001): 543–550.
32. Yıldız, Duygu ve N. G. Karaman. “Geleneksel çocuk oyunlarının öğrencilerin sosyal becerileri üzerindeki etkisi.” Eğitimde Kuram ve Uygulama 17/1 (2021): 45–62.
33. Yüksel, H. A. “Akdağmadeni çocuk oyunları: Aşık oyunu.” Millî Folklor 40 (1998): 12–20.
34. Акматалиев. Баба салты, эне адеби: Элдик салт. Бишкек, 1993. [Akmataliyev. Baba Geleneği, Anne Terbiyesi: Halk Geleneği. Bişkek, 1993.]
35. Алимбеков, А. Көчмөндөрдүн салттуу оюндарынын балдарды социалдаштыруучу функциялары. Бишкек: Кыргыз-Түрк “Манас” университетинин басылмалары, 2015. [Alimbekov, A. Konargöçer toplumların geleneksel oyunlarının çocukları sosyalleştirme işlevleri. Türk halklarının geleneksel spor oyunları. Kırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesi Yayınları. Uluslararası Sempozyum Bildirileri. Bişkek. (2015). 73–79 s]
36. Алимбеков, А. Түрк дүйнөсүнүн ойчулдарынын мурастарындагы педагогикалык идеялар. Бишкек: 2017 [[Alimbekov, A. (2017). Türk dünyası düşünürlerinin mirasındaki pedagojik fikirler. Üniversite öğrencileri için ders kitabı. Bişkek. 272 s.]]
37. Анаркулов, Х. П. Кыргыз эл оюндары. Бишкек: Кыргызстан, 1991. [Anarkulov, H. Kırgız halk oyunları. Bişkek: Kırgızistan, 1991.]
38. Сыдыкбеков, Т. Көк асаба. Фрунзе: 1989. [Sıdıkbekov T. (1989). Kök asaba. Frunze. 449 s.]
39. Тейлор, Э. Б. Первобытная культура: Перевод с английского. Москва: Политиздат, 1989. [Taylor, E. B. İlkel Kültür. Moskova: Siyasi Edebiyat Yayınları, 1989.]
40. Токторбай уулу, С. Манас ата акыл оюндары. Ош: 1998. [Toktorbay uulu, S. (1998). Manas Ata zekâ oyunları. Oş. 91 s.]
41. Тыныбек уулу, А. Кыргыздын улуттук оюндары. Бишкек: 1991. [Tınıbek uulu, A. (1991). Kırgız millî oyunları. Bişkek.]
42. Умарова, Р. Н. “Кыргыздардын салттуу педагогикалык маданияты аркылуу кыз балдарды социалдаштыруунун айрым жолдору.” Известия ВУЗов Кыргызстана 8 (2016): 80–82. [Umarova, R. N. (2016). Kırgızların geleneksel pedagojik kültürü aracılığıyla kız çocuklarının sosyalleştirilmesinin bazı yolları. Kırgızistan Üniversiteleri Haberleri, (8), 80–82 s.]
43. Ушинский, К. Д. Избранные сочинения. Москва: 1988. [Uşinskiy, K. D. (1988). Seçme eserler. Moskova. 727 s.]