Öz
Proje Numarası
Makale herhangi bir proje çerçevesinde üretilmemiştir.
A TREATİSE EMPLOYED TO IMPART A SUNNİ CHARACTER TO THE OTTOMAN ARMY: THE BİRGİVÎ RİSÂLESİ
Öz
The work of Birgivî Mehmed Efendi, known as the Birgivî Risâlesi or Vasiyetnâme, is
a text written in Turkish in a clear and simple language, presenting the Islamic religion’s
conception of faith, worship, and morality in a manner that could be understood at a basic
level by a broad audience. The treatise was composed in 1563 and was printed at the state press
in 1803, seventy-seven years after the establishment of the Müteferrika Press in 1726. This
study seeks to answer the question of why this particular work was chosen as the first religious book to be printed by the Ottoman state press. The article proposes the following explanation:
the fact that the work was written in Turkish in a simple and comprehensible style, that it
conveyed religious matters at a basic level accessible to everyone, and that there was a desire
to provide the members of the newly organized army with a text introducing them to Sunni
Islam at a foundational level were among the principal reasons for its selection. Furthermore,
several events that occurred after the composition of the treatise also influenced its selection
for printing. Following its military failures, the Ottoman Empire felt the necessity to establish
a new Western-style military system. In light of the defeats suffered by the Janissary Corps on
the battlefield, it became essential to found a new army on Western military principles. Since
the subjects strongly associated the Janissary Corps with the Bektashi order, it was decided
that the newly founded army should be built upon a religious foundation distinct from the old
tradition. To also convey the message that, despite all modernization efforts, the state had not
entirely broken with tradition, the Birgivî Risâlesi was printed at the state press and assigned for
reading to the army’s personnel. Before its printing, the Birgivî Risâlesi was already a popular
work among the subjects; however, once printed, it reached a much broader readership beyond
military circles, including women, children, madrasa students, and craftsmen. This book
became highly cherished among the Ottoman subjects, was versified, received commentaries,
and inspired the writing of subsequent works similar to the Mızraklı İlmihal.
Anahtar Kelimeler
Proje Numarası
Makale herhangi bir proje çerçevesinde üretilmemiştir.
OSMANLI ORDUSUNA SÜNNİ BİR KARAKTER KAZANDIRMAK İÇİN KULLANILAN BİR ESER: BİRGİVÎ RİSÂLESİ
Öz
Birgivî Mehmed Efendi’nin Birgivî Risâlesi ya da Vasiyetnâme olarak bilinen eseri
Türkçe sade bir dille yazılmış İslâm Dininin iman, ibadet, ahlak anlayışını temel düzeyde
herkesin anlayabileceği bir üslupla anlatan bir eserdir. Eser 1563 yılında yazılmış, Osmanlı
Devleti’nde 1726 yılında Müteferrika Matbaasının kurulmasından 77 yıl sonra 1803 yılında
devlet matbaasında basılmıştır. Bu çalışmada Osmanlı devlet matbaasında basılan ilk dini kitap
olarak niçin bu eserin seçildiği sorusuna yanıt aramaktadır. Bu soruya makalenin verdiği cevap
şudur: Eserin Türkçe, sade anlaşılır bir dille yazılması, dini konuları temel düzeyde herkesin
anlayabileceği bir üslupla anlatması ve yeni kurulacak ordu mensuplarına temel düzeyde Sünni
İslâm’ı anlatan bir kitap okutulmak istenmesi bu eserin seçilmesinin başlıca nedenleridir. Ayrıca
bu eser yazıldıktan sonra meydana gelen bazı hadiseler de bu eserin basım için seçilmesine etki
etmiştir. Osmanlı Devleti askeri alanda başarısızlıklar yaşayınca, bu alanda Batı tarzında yeni
bir askeri sistem kurma ihtiyacı hissetmiştir. Yeniçeri Ocağı’nın savaş meydanlarında aldığı
yenilgiler neticesinde, Batı tarzında yeni bir ordu kurmak gerekmiştir. Reayanın nazarında
Yeniçeri Ocağı ile Bektaşi tarikatı arasında bir özdeşlik kuruluğundan, yeni kurulacak ordunun
eski gelenekten farklı bir inanç zemini üzerine bina edilmesi kararlaştırılmıştır. Girişilen tüm
modernleşme çabalarına rağmen gelenekten de kopulmadığı mesajını vermek için Birgivî
Risalesi devlet matbaasında basılmış ve ordu mensuplarına okutulmuştur. Birgivî Risâlesi,
matbaada basılmazdan önce reaya tarafından beğenilen ve okunan bir kitap iken basıldıktan
sonra ordu mensupları dışında, kadınlar, çocuklar, medrese öğrencileri ve esnaf mensupları
gibi geniş bir okur kitlesine ulaşmıştır. Bu kitap Osmanlı reayası tarafından çok sevilmiş,
şiirleştirilmiş, şerhleri yapılmış, kendisinden sonra Mızraklı İlmihal benzeri başka kitapların
yazılmasına vesile olmuştur.
Anahtar Kelimeler
Destekleyen Kurum
Makale hazırlanırken herhangi bir kurumdan maddi destek alınmamıştır.
Proje Numarası
Makale herhangi bir proje çerçevesinde üretilmemiştir.
Etik Beyan
Bu makale hazırlanırken etik ilkelere riayet edilmiş herhangi bir etik ihlali yapılmamıştır.
Teşekkür
Makale hazırlanırken katkılarından dolayı Prof. Dr. Mustafa GÖKÇE'ye teşekkür ederim.
