BOZOK SANCAĞI'NDA SEYYİD BATTAL GAZİ’NİN TORUNLARI: EMİRLER KÖYÜ

Öz

Bozok sancağının Budaközü kazasına bağlı Emirler köyü, ismini XVII. yüzyılın ikici yarısından sonra bölgeye gelerek yerleşen seyyidlerden almıştır. 1831 tarihinde gerçekleştirilen ilk nüfus sayımında, Emirler köyüyle ilgili burada yaşayanların Seyyid Battal Gazi neslinden oldukları için vergiden muaf tutuldukları kaydedilmiştir. Bu kayıt, Emirler köyü sakinlerini Battal Gazi soyuna bağlayan resmî belge niteliğindedir. Buna karşılık XVI. ve XVII. yüzyılı kapsayan tahrir ve avarız defterlerinde köye dair herhangi bir bilginin bulunmaması, adı geçen seyyidlerin bölgeye sonradan gelip yerleştiklerini göstermektedir. Seyyid olmaları dolayısıyla da bu köye seyyid manasında kullanılan “Emirler” adını vermişlerdir. Köy halkının Seyyid Battal Gazi neslinden geldikleri yönündeki bu iddia oldukça dikkat çekicidir. Zira kaynaklarda onun seyyidliğine veya soyundan gelenlere dair bilgiler yer almaz. VIII. yüzyılda Emevî ordularıyla Anadolu’ya gelen ve Bizans’a karşı mücadele eden Seyyid Battal Gazi’nin tarihi şahsiyeti ve menkıbevi hayatı zamanla birbirine karışmıştır. Türklerin Anadolu’ya gelmesiyle birlikte Battal Gazi, bir Türk alp-ereni kimliği kazanmış, Kalenderi ve Bektaşi zümrelerinin etkisiyle de zamanla seyyid olarak kabul edilmiştir. Bu sürecin ardından da onun soyundan geldiğini iddia eden bazı kişi ve gruplar ortaya çıkmıştır. Adına Eskişehir, Diyarbakır ve Amasya’da Alevî ocakları kurulurken, günümüzde Alevî nüfusunun yaşadığı bir köy olan Emirler’in ilk sakinlerinin de kendilerini Battal Gazi soyuna nispet ettikleri görülmüştür. İşte bu makalede, Bozok sancağının Budaközü kazasına bağlı Emirler köyünde yaşayan ve kendilerini Seyyid Battal Gazi neslinden olarak tanıtan kişiler üzerinden, Battal Gazi’nin seyyidliği, soyundan gelenler ve adına kurulan Alevî ocakları hakkında bazı değerlendirmeler yapılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Seyyid
• Battal Gazi
• Seyyid Battal Gazi Ocağı
• Emir
• Emirler Köyü

THE DESCENDANTS OF SEYYİD BATTAL GAZİ İN THE SANJAK OF BOZOK: EMİRLER VİLLAGE

Öz

The village of Emirler, located in the Budaközü district of the Bozok sanjak, derives its name from the seyyids who settled in the region after the second half of the seventeenth century. In the first population census conducted in 1831, it was recorded that the inhabitants of Emirler village were exempted from taxation on the grounds that they were descendants of Seyyid Battal Gazi. This record constitutes an official document linking the residents of Emirler to the lineage of Battal Gazi. In contrast, the absence of any reference to the village in the tahrir and avarız registers of the sixteenth and seventeenth centuries indicates that these seyyids settled in the region at a later date. Owing to their seyyid status, they named the village “Emirler,” a term used in the Ottoman context to denote seyyids. The claim that the villagers were descendants of Seyyid Battal Gazi is particularly striking, as historical sources contain no information confirming his seyyid lineage or the existence of his biological descendants. Battal Gazi, who participated in the Umayyad campaigns against Byzantium in Anatolia during the eighth century, gradually became a figure whose historical identity and legendary life intertwined. With the arrival of the Turks in Anatolia, Battal Gazi acquired the identity of a Turkish alp-eren, and under the influence of Kalenderi and Bektashi groups, he came to be regarded as a seyyid over time. Following this process, various individuals and groups emerged claiming descent from him. While Alevî ocaks bearing the name of Battal Gazi were established in Eskişehir, Diyarbakır, and Amasya, it is also observed that the early inhabitants of Emirler, which is today an Alevi village, identified themselves as descendants of Battal Gazi. Accordingly, this article examines the seyyid status attributed to Battal Gazi, the claims regarding his descendants, and the Alevî ocaks founded in his name, based on the case of the inhabitants of Emirler village in the Budaközü district of the Bozok sanjak.

Anahtar Kelimeler

• Seyyid
• Battal Gazi
• Emirler Village
• Seyyid Battal Gazi Lodge
• Emir

Kaynakça

1. Nüfus Defterleri (NFS. d.): 2051.
2. Akın, Bülent – Ekici, Metin. “Diyarbakır Yöresi Alevî Ocakları Üzerine Bir Değerlendirme”. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi 63 (Ocak 2012), 231–246.
3. Cicioğlu, M. Nurullah. Orta Asya Battalnâmelerinden Seyit Batal Cömoğu. 1 Cilt. Konya: Kömen Yayınları, 2016.
4. Demir, Necati- M. Dursun, Erdem. “Türk Kültüründe Destan ve Battal Gazi Destanı”, Turkish Studies 1/1, (2006), 106-159.
5. Demir, Necati- M. Dursun, Erdem. Battal-Nâme; (Eski Türkiye Türkçesi). Ankara: Hece Yayınları, 2006.
6. Evliya Çelebi, Seyahatnâme (Günümüz Türkçesiyle). Haz. Kahraman, Seyit Ali ve Yücel Dağlı, C. 1-10, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 2008.
7. Gülten, Sadullah. “Osmanlı Anadolu’sunda Bir İskân Hikâyesi: Bozok Sancağı’nda Aşiretler, Köylüler ve Celâlîler (16–19. Yüzyıllar)”. History Studies 11/1 (2019), 129–154.
8. Gülten, Sadullah. Türklerin Hz. Ali’si: Destanlar, Efsaneler, Menkıbeler. 1 Cilt. İstanbul: Yeditepe Yayınevi, 2023.

9. Gülten, Sadullah. Üçler Yediler Kırklar: Gayb Âleminin Sultanları. 1 Cilt. İstanbul: Timaş Yayınları, 2025.
10. Güneş, Ahmet. “16. Yüzyılda Seyyid Gazi’de Sosyal ve Ekonomik Hayat”. OTAM – Ankara Üniversitesi Osmanlı Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi 11 (Mart 2000), 227– 256.
11. Kılıç, Rüya, Osmanlıda Seyyidler ve Şerifler, İstanbul: Kitap Yayınevi, 2018.
12. Ocak, Ahmet Yaşar. “Battal Gazi”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (DİA). ed. İsmail Kurt –Halis Ayhan. 5/204–205. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 1992.
13. Telci, Cahit. “Seyyid Gazi Zaviyesi ve Yıllık Merasimleri Hakkında”. Alevilik-Bektaşilik Araştırmaları Dergisi 14 (2016), 61–79.
14. Yazıcı, Havva. “1831 Tarihli Nüfus Defterlerine Göre Bir Toponimi İncelemesi: Bozok Sancağı Örneği”. Erzurum Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 23 (Eylül 2025), 157–170.