ON THE ANKARA SEYYID HUSEYIN GAZI LODGE

Öz

Located within the Başak neighborhood of Ankara's Mamak district today, this structure takes its name from Seyyid Hüseyin Gazi, father of Battal Gazi. The structure, whose core is the Hüseyin Gazi Mausoleum, gradually gained the status of a dervish lodge through his person and maintained its importance for many years. Information about Hüseyin Gazi's life consists primarily of historical and, more often than not, legendary narratives.

Anahtar Kelimeler

• Ankara
• Hüseyin Gazi
• Bektaşi
• Bayrami
• Kalenderî

Über die Seyyid Hüseyin Gazi Lodge in Ankara

Öz

Das heute im Başak-Viertel des Ankaraer Bezirks Mamak gelegene Bauwerk ist nach Seyyid Hüseyin Gazi, dem Vater von Battal Gazi, benannt. Es, dessen Kernstück das Hüseyin-Gazi-Mausoleum bildet, erlangte durch seine Person allmählich den Status einer Derwischloge und behielt diese Bedeutung über viele Jahre. Informationen über Hüseyin Gazis Leben bestehen hauptsächlich aus historischen und zumeist legendären Erzählungen.

Anahtar Kelimeler

• Ankara
• Hüseyin Gazi
• Bektaşi
• Bayrami
• Kalenderî

ANKARA SEYYİD HÜSEYİN GAZİ TEKKESİ’NE DAİR

Öz

Günümüzde Ankara’nın Mamak ilçesine bağlı Başak Mahallesi sınırlarında bulunan bu yapı Battal Gazi’nin babası Seyyid Hüseyin Gazi’den ismini almıştır. Çekirdeğini Hüseyin Gazi Türbesi’nin oluşturduğu yapılanma onun şahsında zamanla tekke statüsü kazanmış ve uzun yıllar boyunca önemini korumuştur. Hüseyin Gazi’nin hayatına dair bilgiler tarihi ve daha ziyade menkıbevi veya efsanevi anlatılardan oluşmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Ankara
• Hüseyin Gazi
• Bektaşi
• Bayrami
• Kalenderî

Kaynakça

1. BRT.d. (Berevat Defterleri), Defter No: 1850.
2. ESAS.d. (Esas (Yeni Şahsiyet Kaydı) Defterleri), Defter No: 224.
3. EVM.d. (Evamir Defterleri), Defter No: 2474.
4. HLS.d. (Hülasa Defterleri), Defter No: 886.
5. HZN.MH.d. (Muhasebe Hazine Defterleri), Defter No: 485.
6. İCA.d. (İcare Defterleri), Defter No: 1979.
7. KOM.d. (Komisyon Kararları Defteri), Defter No: 1983.
8. MH.d. (Muhasebe Defterleri), Defter No: 1954, 1955, 1957, 1969, 1970, 1971, 1974, 1975, 1976, 1980, 2109.

9. ŞUR.d. (Şura-yı Devlet Defterleri) Defter No: 4582.
10. TAF.d. (Tafsil Defterleri (Anadolu Tafsili)), Defter No: 277, 283, 308.
11. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı (BOA)
12. AE.SSLM.III. (Ali Emiri, Selim III), Dosya/Gömlek No: 160/9590.
13. A.MKT.MVL. (Sadaret, Mektubi Kalemi Meclis-i Vala Evrakı), Dosya/Gömlek No: 88/47.
14. BEO. (Babıali Evrak Odası), Dosya/Gömlek No: 18/1322, 38/2847, 39/2889.
15. C.EV. (Cevdet, Evkaf), Dosya/Gömlek No: 181/9043, 283/14408, 436/22055, 506/25598.
16. DH.MKT. (Dahiliye, Mektubi Kalemi), Dosya/Gömlek No: 1689/129, 1704/31, 1749/128.
17. EV.BRT. (Evkaf, Berat), Dosya/Gömlek No: 164/47, 164/49.
18. EV.d. (Evkaf Defterleri), Defter No: 18806, 19985, 20750, 21251, 21621, 22805.
19. EV.MH. (Evkaf, Muhasebe Kalemi), Dosya/Gömlek No: 211/116, 628/3, 786/81, 904/100,
20. 907/110, 1162/7, 1405/43, 1455/55, 2601/1.
21. EV.MKT. (Evkaf, Mektubi Kalemi), Dosya/Gömlek No: 5/95, 185/113, 279/84, 320/1, 326/56,
22. 350/87, 1313/73, 1550/43, 1561/27, 1561/35, 1576/88, 1716, 1803, 1803/56, 1858/10,
23. 1906/73, 1918/14, 1998/8, 2002/62, 2003/12, 2011/19, 2261/53, 2297/105, 2352/71,
24. 2460/67, 2463/54, 2554/35, 2661/40, 2743/61, 2743/67, 3070/83.
25. EV.MKT.CHT. (Evkaf, Mektubi Kalemi Cihat), Dosya/Gömlek No: 205/35, 225/76, 253/3, 396/100.
26. EV.THR. (Evkaf, Tahrirat), Dosya/Gömlek No: 15.
27. İE.EV. (İbnülemin, Evkaf), Dosya/Gömlek No: 13/1526.
28. Akyüz, Çiğdem. “Dağ, Su ve Mağara Kültleri Bağlamında Ankara Hüseyin Gazi Türbesi”. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi. 81 (Mart 2017), 151-171.
29. Baydemir, Gökhan. 239 Numaralı Ankara Şer’iyye Sicilinin Transkripsiyonu ve Değerlendirilmesi (H. 1252-1253/M. 1836-1837). Bitlis: Bitlis Eren Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2024.
30. Bayrakcı, Hicran. 945 Numaralı Şer’iye Sicil Defterine Göre (1849-1850) Ankara’nın Sosyo- Ekonomik Yapısı. Kırıkkale: Kırıkkale Üniversitesi, Sosyal Bilimleri Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2011.
31. Bölükbaşı, Ayşe. “Osmanlı Tekkelerinde Beslenme XVI. Yüzyılda İstanbul’daki Halveti Tekkeleri Örneği”. VAKANÜVİS-Uluslararası Tarih Araştırmaları Dergisi. 3/1 (2018), 83- 112
32. Dokuyan, Sabit. “Tekkelerin Kapatılması ve Tasfiye Süreci (1925-1938)”. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırmaları Dergisi. 98 (Haziran 2021), 217-244. https://doi.org/10.34189/hbv.98.010
33. Ekimci, Betül Gelengül. “Alevi-Bektaşi Kültüründe Kırsal Dini Mimarinin Mekânsal Özellikleri: Seyitgazi Örneği”. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi. 99 (Eylül 2021), 317-340. https://doi.org/10.34189/hbv.99.014
34. Erdoğan, Abdülkerim. Manevi Mimarlarıyla Ankara. Ankara, Ankara Büyükşehir Belediyesi Yayınları, 2007.
35. Erdoğan, Abdülkerim. Unutulan Şehir Ankara. Ankara, Akçay Yayınları, 2004.
36. Erdoğan, Emine. Ankara’nın Bütüncül Tarihi Çerçevesinde Ankara Tahrir Defterlerinin Analizi. Ankara, Gazi Üniversitesi, Sosyal bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2004.
37. Evliya Çelebi. Seyahatname. haz. Yücel Dağlı-Seyit Ali Kahraman. 2 Cilt. İstanbul: Yapı Kredi Yayınevi, 2. Basım, 2008.
38. Hasluck, Frederick William. Christianity and Islam Under the Sultans. 2 Cilt. London: Oxford University Press, 1929.
39. Kara, Mustafa. “Zaviye”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 40/368-370. İstanbul: TDV Yayınları, 2011.
40. Karsandık Yazıcı, Özlem. “19. Yüzyılda Osmanlı Devleti’nde Cehri Üretimi”. Asia Minor Studies Journal. 7 (1) (2019), 24-33.
41. Kızıler, Hamdi. “Osmanlılarda ilk Yerel Manevi Oluşum: Hacı Bayram Veli ve Bayramiyye Ekolunun Anadolu’ya Etkisi”. OTAM Ankara Üniversitesi Osmanlı Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi. 32/32 (Haziran 2012), 67-80. https://doi.org/10.1501/OTAM_0000000603
42. Köç, Ahmet. “İdari ve Mali Açılardan XVII. Yüzyılda Seyyid Hüseyin Gazi Tekkesi”. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi. 72 (Aralık 2014), 15-42. https://doi.org/10.12973/HBVD.72.131
43. Köç, Ahmet. “Şer‘iyye Sicillerine Göre Ankara’da Bektaşi Zaviyeleri”. IV. Uluslararası Alevilik ve Bektaşilik Sempozyumu (18-20 Ekim 2018 Ankara) Bildiriler Kitabı. Ed. Orhan Kurtoğlu ve Ayşe Çamkara Enginer. 2/91-109. Ankara: Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Türk Kültürü Açısından Hacı Bektaş-ı Velî Araştırmaları Uygulama ve Araştırma Merkezi Yayınları, 2018.
44. Kunter, Halim Baki. “Tarsustaki Türkistan Zaviyelerinin Vakfiyeleri”. Vakıflar Dergisi. 6 (1965), 31-50.
45. Küçük, Cevdet. “Abdülaziz”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 1/179-185. İstanbul: TDV Yayınları, 1988a.
46. Küçük, Cevdet. “Abdülmecid”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 1/259-263. İstanbul: TDV Yayınları, 1988b.
47. Maden, Fahri. “Erenler Diyarı Ankara’da Alevîlik ve Bektaşîlik”, Türk Yurdu Ankara Cumhuriyetin 100. Yılına Armağan. Ed. Ayşe Filiz Yavuz. 95-124. Ankara: Türk Yurdu Yayınları, 1. Basım, 2024.
48. Maden, Fahri. “Evliya Çelebi’nin Seyahatnâmesinde Bektaşi Tekke ve Türbeleri”. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırmaları Dergisi. 68 (2013), 89-128.
49. Maden, Fahri. Bektaşî Tekkelerinin Kapatılması (1826) ve Bektaşîliğin Yasaklı Yılları. Ankara: Gazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2010.
50. Ocak, Ahmet Yaşar. “Balım Sultan”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 5/17-18. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 1992a.
51. Ocak, Ahmet Yaşar. “Battal Gazi”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 5/204-205. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 1992b.
52. Ocak, Ahmet Yaşar. Menâkıbnâmeler. Ankara, Türk Tarih Kurumu Basımevi, 1992c. Ocak, Ahmet Yaşar. Osmanlı İmparatorluğunda Marjinal Sûfîlik: Kalenderîler. Ankara, Türk Tarih Kurumu Basımevi, 1992d.
53. Ocak, Ahmet Yaşar. Türk Folklorunda Kesik Baş. Ankara: Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü Yayınları: 95, 1989.
54. Ocak, Ahmet Yaşar. Türk Sufîliğine Bakışlar. İstanbul, İletişim Yayınları, 1996.
55. Öz, Gülağ. “Seyyit Hüseyin Gazi Türbesi ve Çevresinde Oluşan Kültürel Değerler”. YOL Bilim Kültür Araştırma Dergisi. 22/69 (Şubat 2021), 5-17.
56. Öztürk, Nazif. Menşe’i ve Tarihi Gelişimi Açısından Vakıflar. Ankara, Vakıflar Genel Müdürlüğü Yayınları, 1983.
57. Quataert, Donald. Sanayi Devrimi Çağında Osmanlı İmalat Sektörü. İstanbul, İletişim Yayınları, 1999.
58. Say, Yağmur. Türk-İslam Tarihinde ve Geleneğinde Seyyid Battal Gazi ve Battalname. Ankara, T.C. Eskişehir Valiliği Yayınları, 1. Basım, 2009.
59. Solmaz, Ceyhun. Hüseyin Gazi Külliyesi ve Hüseyin Gazi’nin Alevi-Bektaşi Geleneğindeki Yeri. Çorum: Hitit Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2013.
60. Şahin, Haşim. Dervişler, Fakihler, Gaziler Erken Osmanlı Döneminde Dinî Zümreler (1300- 1400). İstanbul, Yapı Kredi Yayınları, 2020.
61. Şenel, Şennur. XIX. Yüzyıl Ortalarında Ankara Eyâlet Merkezi’nin Sosyal ve İktisadî Durumu (H. 1260-1261/M. 1844-1845 Tarihli Temettüât Defterlerine Göre). Ankara, Gazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 2002.
62. Tanyu, Hikmet. Ankara ve Çevresinde Adak ve Adak Yerleri. Ankara, Ankara Üniversitesi İlâhiyat Fakültesi Yayınları LXXVIII, Ankara Üniversitesi Basımevi, 1967.
63. Vergili, Muhammet Fatih. “Husayn Ghazi and His Lodge in Historical Framework (Tarihsel Çerçevede Hüseyin Gazi ve Tekkesi)”. Ahmet Yesevi Dergisi. 1/1 (Haziran 2023), 41-62.