The Manifestation of Myth and Folklore Transformation in Contemporary Kazakh Prose: A Study Based on the New Mythology Approach

Öz

While the process of aesthetically reinterpreting mythology in world literature gained momentum in the mid-twentieth century, this trend manifested in Kazakh literature toward the end of the century. The method of neo-mythologism serves as a poetic tool that not only revitalizes mythical concepts within a literary text but also shapes the era's essence and the reader's cognitive horizons. Accordingly, there is a substantial basis to define neo-mythology as a contemporary artistic trend in Kazakh literature. This study examines the movement of neo-mythology in contemporary Kazakh literature from both theoretical and practical perspectives. Mythical applications in modern Kazakh prose have diverged from their purely folkloric nature, ascending to a neo-mythological level within a postmodernist context. Based on the works of A. Kemelbayeva, the article explores the transformations of mythical images, archetypes, and symbols through an interdisciplinary lens. Comprehensive methodological approaches were implemented to reveal the artistic nature of neo-mythology. An interpretative method was employed to provide a fresh examination of mytho-folkloric images and symbols in prose, while intertextual analysis was used to clarify the connection between literary texts and archaic plots. Furthermore, systematic analysis methods were adopted to determine the role of mythical elements and to consider the literary work as an integrated artistic system. The analysis reveals that mythological elements within the structure of contemporary Kazakh prose are not merely aesthetic devices but primary instruments for revitalizing the national code. Since the system of mythical thinking is considered the origin in determining the genesis of Kazakh folklore, the people's worldview concepts and their specific perceptions of the environment form the foundation of post-folklore cognition. Mythical cognition, beginning with archaic folkloric heritage, continues its continuity into today’s modern literary processes. While this research identifies the fundamental bases of mythological discourse and analyzes the trend of neo-mythologism in contemporary Kazakh prose, further in-depth exploration of this direction remains necessary. We believe that future comparative studies of Kazakh neo-mythologism within a general Turkic context will enable the identification of transformation patterns of Turkic mythological elements in contemporary literary studies. Additionally, uncovering the cognitive-semiotic nature of mythical images should be prioritized as a prominent direction in the field of literary science.

Anahtar Kelimeler

• Kazakh Prose
• Mythological Discourse
• Mythopoetics
• Neo-Mythologism
• Mytho-Restoration

ÇAĞDAŞ KAZAK NESRİNDE MİT VE FOLKLOR DÖNÜŞÜMÜNÜN GÖRÜNÜMÜ: YENİ MİTOLOJİ ANLAYIŞI YAKLAŞIMINA DAYALI BİR İNCELEME

Öz

Dünya edebiyatında mitolojinin estetik açıdan yeniden yorumlanma süreci XX. yüzyılın ortalarından itibaren başlamışken, Kazak edebiyatındaki bu eğilim XX. yüzyılın sonlarında belirginlik kazanmıştır. Yeni mitoloji anlayışı yöntemi, edebî metinde yalnızca mitik tasavvurları yeniden üretmekle sınırlı kalmayıp, aynı zamanda çağın ontolojik gerçekliğini yansıtmanın ve okurun bilişsel ufkunu şekillendirmenin de poetik bir aracı olarak işlev görür. Bu bağlamda yeni mitoloji anlayışı, Kazak edebiyatı araştırmalarındaki çağdaş estetik yönelimlerden biri olarak değerlendirilebilir. Bu çalışma, çağdaş Kazak edebiyatındaki yeni mitoloji anlayışı akımını teorik ve pratik düzlemde incelemektedir. Modern Kazak nesrinde mitik unsurlar, folklorik özelliklerinden sıyrılarak postmodernizm bağlamında yeni mitoloji anlayışı düzeyine yükselmiştir. Makalede, A. Kemelbaeva’nın eserleri temel alınarak mitik imgelerin, arketiplerin ve sembollerin dönüşümü disiplinlerarası bir yaklaşımla ele alınmaktadır. Araştırma sürecinde, yeni mitoloji anlayışının sanatsal doğasını ortaya koymak amacıyla bütüncül metodolojik yaklaşımlar uygulanmıştır. Edebî metinlerdeki mitik ve folklorik imgeler ile sembollerin yeniden incelenmesi için yorumlayıcı yöntem; metin ile arkaik anlatı yapıları arasındaki ilişkileri belirlemek için ise metinlerarasılık analizi kullanılmıştır. Ayrıca, edebî eserlerdeki mitik unsurların rolünü bir estetik sistem olarak değerlendirmek amacıyla sistematik analiz yöntemlerinden yararlanılmıştır. Elde edilen bulgulara göre, çağdaş Kazak nesrinin yapısındaki mitolojik unsurlar yalnızca estetik bir araç değil, aynı zamanda ulusal kodun yeniden üretilmesinde temel bir işlev üstlenmektedir. Kazak folklorunun kökeninin belirlenmesinde mitik düşünce sistemi başlangıç noktası olarak kabul edildiğinden, halkın dünya görüşü ile çevreyi algılama biçimleri folklor sonrası bilincin temelini oluşturmaktadır. Mitolojik bilinç, tarihî folklor eserlerinden başlayarak günümüzdeki edebî eserlere kadar süreklilik arz etmektedir. Araştırma, çağdaş Kazak nesrindeki mitolojik söylemin temel dayanaklarını ortaya koymakla birlikte yeni mitoloji anlayışını analiz etmektedir. Ancak bu alandaki çalışmaların daha derinleştirilmesi gerekmektedir. Gelecekte Kazak yeni mitoloji anlayışının genel Türk dünyası bağlamında karşılaştırmalı olarak incelenmesi, Türk mitolojik unsurlarının modern edebiyattaki dönüşüm dinamiklerinin belirlenmesine katkı sağlayacaktır. Bunun yanı sıra, mitolojik imgelerin bilişsel-semiotik doğasının açımlanması da edebiyat biliminin öncelikli araştırma alanlarından biri olarak değerlendirilmelidir.

Anahtar Kelimeler

• Kazak Nesri
• Mitolojik Söylem
• Mitopoetika
• Yeni Mitoloji Anlayışı
• Mitorestorasyon.

Kaynakça

1. Abdullina, A.B. “Ulttık tanım men postmodernistik diskurs sabaktastıgı (A. Kemelbayevanıñ ‘Tırnak’ äñgimesi negizinde)”. Abılay Han Atındağı KazHKjäneÄTU Habarşısı.
2. Filologiya Gılımdarı Seriyası, vol 74, no. 3, 2024, pp. 445-458. https://doi.org/10.48371/ PHILS.2024.3.74.027
3. Abdullina, A.B., Yildiz, N., Sarsenbayeva, J.B. “The issue of modern Kazakh postmodernism and neo-mythologism in the aspect of national knowledge (based on the stories of A. Kemelbayeva)”. Keruen, vol 82, no. 1, 2024, pp. 158-168. https://doi.org/10.53871/2078- 8134.2024.1-13
4. Aimuhambetova, J.A. Mif Düniyesi Jäne Körkemdik Älem. Astana: Arko, 2004.
5. Aimuhambetova, J.A. Mif. Mifologiya. Mifopoetika. Almatı: Evero, 2017.
6. Altıbayeva, S.M. “Neomifologizm sovremennoy kazahskoy prozi: polikulturalniy diskurs i poisk hudojestvennoy perspektivi”. Respectus Philologicus, vol 20, no. 25, 2011, pp. 27- 39. https://www.ceeol.com/search/article-detail?id=148714
7. Askarova, A.Ş., Kulmanov, K.S. “Mistiçeskiye motivı v kazahskih rasskazah”. Vestnik Yevraziyskogo Natsionalnogo Universiteta imeni L.N. Gumileva. Seriya Filologiya, vol 145, no. 4, 2023, pp. 109-120. https://doi.org/10.32523/2616-678X-2023-145-4-109-120
8. Aytuğanova, S.Ş. “Proza janrınıñ jaña bağıttarı jäne körkemdik izdenister”. Eurasia Gumanitarlık İnstitutınıñ Habarşısı no. 1, 2021, pp. 14-19.

9. Baltabayeva, G.S. Täuelsizdik Kezindegi Kazak Prozasınıñ Körkemdik Älemi: Povester men Äñgimelerge Şolu, Taldau. Almatı: Dästür, 2016.
10. Eliade, M. The Myth of the Eternal Return: Cosmos and History. trans. Willard R. Trask. New York: Harper & Brothers, 2005
11. İmanğali, Ö. Kazırgı Kazak Äñgimeleriniñ Körkemdik Älemi (1991-2021 j.j.). Yayımlanmamış Doktora Tezi, Almatı: Kazak Milli Üniversitesi, 2024.
12. Iskak, B.Ä. “Aigül Kemelbayevanıñ ‘Tırnak’ äñgimesindegi avtor jäne okırman kodı entropiyası”. Keruen, vol 84, no. 3, 2024, pp. 105-121. https://doi.org/10.53871/2078- 8134.2024.3-09
13. İsmakova, A.S. Kazahskaya Hudojestvennaya Proza: Poetika, Janr, Stil (Naçalo HH Veka i Sovremennost). Almatı: Gılım, 1998
14. Janaydarov, O.E. Ejelgi Kazakstan Mifteri. Almatı: Aruna, 2006.
15. Janysbekova, E.T. Mifologiçeskiye Obrazı i Motivı v Sovremennoy Kazahskoy Proze. Yayımlanmamış Doktora Tezi, Almatı: Kazak Milli Üniversitesi, 2018
16. Jarylgapov, J.J. “Ulttık prozadağı neomifologizm ağımına tän ürdister”. Karagandı Universitetiniñ Habarşısı. Filologiya Seriyası, vol 66, no. 2, 2012, pp. 76-79.
17. Jung, C.G. Duşa i mif. Şest arhetipov. Moskva – Kiyev: ZAO «Soverşenstvo» – «Port-Royal», 1997.
18. Jung, C.G. The Archetypes and the Collective Unconscious. trans. R. F. C. Hull. 2. Baskı. Princeton: Princeton University Press, 1969.
19. Kemelbayeva, A.J. “Ağaş Üy”. Jalın 1-2 (1996), 105-113.
20. Kemelbayeva, A.J. Tañdamalı. Nur-Sultan: Foliant, 2021.
21. Kemelbayeva, A.J. Tobılğısay. Astana: Elorda, 2001.
22. Kemelbayeva, AюJ. Munara. Astana: Foliant, 2023.
23. Kondıbayev, S.Ä. Kazak Mifologiyasına Kirispe. Almatı: Zerde, 1999.
24. Levi-Strauss, C. Structural Anthropology. trans. Claire Jacobson - Brooke Grundfest Schoepf. New York: Basic Books, 1963.
25. Mäulenov, A.A., Kaliakpar, D. “Kazırgı Älem jäne Kazak Neomifologiyasindağı Miftik Motivter men Arhetipterdiñ Özara Ündestigi”. KazNU Habarşısı. Filologiya Seriyası, vol 186, no. 2, 2022, pp. 156-163. https://doi.org/10.26577/EJPh.2022.v186.i2.016
26. Maulenov, A.A., Mamırov, A.İ. “A. Altaydıñ ‘Tuajat’ romanındağı neomifologiyalıq motivterdiñ arhetiptik nışandarı”. BQİTU Habarşısı, vol 31, no. 3, 2024, pp. 110-122. https://doi. org/10.62724/202430204
27. Maulenov, A.A., Matbek, N.K. “Neomythology in works of art”. Keruen, vol 74, no. 1, 2022, pp. 160-169. https://doi.org/10.53871/2078-8134.2022.1-12
28. Meletinskiy, Ye.M. Poetika mifa. Moskva: Izdatelskaya firma «Vostochnaya literatura» RAN, 2000.
29. Mussabekova, S., Aimukhambet, Zh., Abylova, G., Alimbayev, A., Amangazykyzy, M. “Mystical motifs in literature as a reflection of the world of the human soul”. Sci Herald Uzhhorod Univ Ser Phys, vol. 55, no. 1, 2024, pp. 1306-1313. https://doi.org/10.54919/ physics/55.2024.130mr6
30. Nizamiddinov, D. N. Mifologiçeskaya Kultura: Uçebnoye Posobiye. Moskva: Gelios, 1993.
31. Pogrebnaya, Ya.V. “Neomifologizm kak tip literaturnogo tvorçestva. Neomifologizm v sisteme identifitsiruyuşçih priznakov”. Aktualnıye problemı sovremennoy mifopoetiki: uçebnoye posobiye. 2. Baskı. Moskva: Flinta, 2011.
32. Potebnya, A. A. Slova i mif. Moskva: Pravda, 1989.
33. Propp, V.Ya. Morfologiya volşebnoy skazki. Moskva: Izdatelstvo ACT, 2023.
34. Şainova, G.B. Mifologizm Prozı R. Seysenbayeva. Yayımlanmamış Doktora Tezi, Almatı: Abay Kazak Milli Pedagoji Üniversitesi, 2008
35. Saulembek, G. (Ed.). Kazak Prozasındağı Mistika. Almatı: Litera – M, 2022.
36. Shanayev, R.U., Joldasbekova, B.U., Kakilbayeva, İ.T., Kovalenko, A.G., Bayanbayeva, Z.A. “Mythologism of Modern Kazakhstani Prose: Lexico-Semantic Aspect”. RUDN Journal of Language Studies, Semiotics and Semantics, vol 14, no. 1, 2023, pp. 208-230. https://doi. org/10.22363/2313-2299-2023-14-1-208-230
37. Smağulova, N.K. Kazırgı Kazak Äñgimelerindegi Tartıs Tabiatı. Doktora Tezi Özeti, Astana: 2006.
38. Syzdykova, B.E. Kazırgı Kazak Äñgimelerindegi Mifopoetikanıñ Aspektileri. Yayımlanmamış Doktora Tezi, Karagandı: Karagandı Üniversitesi, 2024.
39. Temirbolat, A.B. “Osobennosti Razvitiya Kazahskoy Prozı v Period Nezavisimosti”. Keruen,vol 78, no. 1, 2023, pp. 24-38. https://doi.org/10.53871/2078-8134.2023.1-02
40. Voronova, N.İ. “Mifologiçeskiy diskurs kak suggestivnıy tip kommunikatsii”. NIR. Sovremennaya kommunikativistika, vol 12, no. 6, 2023, pp. 28-34. https://doi. org/10.12737/2587-9103-2023-12-6-28-34
41. Zharylgapov, J., Syzdykova, B., Kaiyrbekova, A., Babashov, A., Shakirova, K. “Mito e discurso mitológico nos estudos literários”. Bakhtiniana. Revista de Estudos do Discurso, vol 18, no. 4, 2023. http://dx.doi.org/10.1590/2176-4573e63680