KAYSERİ ŞER’İYYE SİCİLLERİNDE KUMAŞ ÇEŞİTLERİ VE DOKUMA KÜLTÜRÜ

Öz

Batı'daki Sanayi İnkılabının üretim araçlarını dönüştürmesi karşısında Osmanlı yerel imalatçılarının göstermiş olduğu savunma reflekslerini anlamak maksadıyla yürütülen araştırma, 1638-1897 yılları arasında Kayseri Şer’iyye sicillerindeki tereke kayıtlarına odaklanılarak incelenmiştir. On yedi farklı şer’iyye sicilindeki yüzlerce terekenin analiz edilmesi sonucunda, Kayseri yerel dokumacılığı ile dokuma kültürü ve ithal kumaşların niteliği ortaya çıkarılmıştır. Ev dokumaları, kıyafetler ve manifaturalık toptan kumaşlarda kullanılan toplam 216 çeşit kumaş tespit edilmiştir. Kayseri’de 260 yıllık süreçte sırasıyla en çok Çuha, Alaca, Atlas, Tülbent, Boğası, Kutnu, Peştamal ve Çit kumaşları tercih edilmiştir. 19. Yüzyılın ilk yarısına kadar en çok kullanılan kumaş türü belirgin biçimde çuha kumaşıdır. 19. Yüzyılda ise ivmesi artan bir oranla Basma kumaşı en yoğun tespit edilen kumaştır. Özellikle 19. Yüzyılın yarısından itibaren basma kumaşı çok yoğun bir oranda tespit edilmiştir. Şehirde 19. Yüzyıldan itibaren kumaş çeşitliliğindeki yaşanan bu belirgin genişleme, küresel düzeydeki dokuma endüstrisinde yaşanan ilerlemenin şehrin yerel ölçekteki pazarlarına ve imalat atölyelerine yansımasıyla ilgilidir.

Anahtar Kelimeler

• Osmanlı Dokumacılığı
• Osmanlı Zanaatçısı
• Kayseri Dokumacılığı
• Osmanlı ön sanayileşmesi

TYPES OF FABRİC AND WEAVİNG CULTURE İN THE COURT RECORDS OF KAYSERİ

Öz

This research, conducted with the aim of understanding the defensive reactions exhibited by Ottoman local manufacturers in the face of the Industrial Revolution in the West and its transformation of the means of production, focuses on estate records in the Kayseri Shari’a registers from 1638 to 1897. The analysis of hundreds of estate records from seventeen different Shari’a registers has revealed the nature of Kayseri’s local weaving industry, weaving culture and the quality of imported fabrics. A total of 216 types of fabric were identified, used in home-woven textiles, garments and wholesale fabrics. Over a 260-year period in Kayseri, the most preferred fabrics in order were Çuha, Alaca, Atlas, Tülbent, Boğası, Kutnu, Peştamal and Çit. By the first half of the 19th century, the most commonly used fabric type was distinctly Çuha fabric. In the 19th century, however, Basma fabric became the most frequently identified fabric at an increasing rate. In particular, from the mid-19th century onwards, Basma fabric was identified in very high quantities. This marked expansion in the variety of fabrics in the city from the 19th century onwards is linked to the reflection of advancements in the global textile industry on the city’s local-scale markets and manufacturing workshops.

Anahtar Kelimeler

• Ottoman weaving
• Ottoman craftsman
• Kayseri weaving
• Ottoman pre-industrialisation

Kaynakça

1. BOA, MŞH. ŞSC. d. 41. Kayseri Şer’iyye Sicil Defteri (H. 1048).
2. BOA, MŞH. ŞSC. d. 57. Kayseri Şer’iyye Sicil Defteri (H. 1058-1059).
3. BOA, MŞH. ŞSC. d. 63. Kayseri Şer’iyye Sicil Defteri (H. 1063-1064).
4. BOA, MŞH. ŞSC. d. 64. Kayseri Şer’iyye Sicil Defteri (H. 1066).
5. BOA, MŞH. ŞSC. d. 77. Kayseri Şer’iyye Sicil Defteri (H. 1078).
6. BOA, MŞH. ŞSC. d. 78. Kayseri Şer’iyye Sicil Defteri (H. 1078-1079).
7. BOA, MŞH. ŞSC. d. 82. Kayseri Şer’iyye Sicil Defteri (H. 1085).
8. BOA, MŞH. ŞSC. d. 100. Kayseri Şer’iyye Sicil Defteri (H. 1104).

9. BOA, MŞH. ŞSC. d. 133. Kayseri Şer’iyye Sicil Defteri (H. 1155).
10. BOA, MŞH. ŞSC. d. 138. Kayseri Şer’iyye Sicil Defteri (H. 1161-1162).
11. BOA, MŞH. ŞSC. d. 165. Kayseri Şer’iyye Sicil Defteri (H. 1201-1202).
12. BOA, MŞH. ŞSC. d. 190. Kayseri Şer’iyye Sicil Defteri (H. 1235-1237).
13. BOA, MŞH. ŞSC. d. 197. Kayseri Şer’iyye Sicil Defteri (H. 1246-1248).
14. BOA, MŞH. ŞSC. d. 206. Kayseri Şer’iyye Sicil Defteri (H. 1261-1263).
15. BOA, MŞH. ŞSC. d. 212. Kayseri Şer’iyye Sicil Defteri (H. 1270-1273).
16. BOA, MŞH. ŞSC. d. 237. Kayseri Şer’iyye Sicil Defteri (H. 1301-1302).
17. BOA, MŞH. ŞSC. d. 266. Kayseri Şer’iyye Sicil Defteri (H. 1312-1314).
18. Akgün, Ayla. 63/2 Numaralı Kayseri Şer’iyye Sicili (H. 1063-1064 / M. 1653-1654) Transkripsiyon ve Değerlendirme. Kayseri: Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi. 2009.
19. Akpınar, Deniz. 77-2 Numaralı Kayseri Şer’iyye Sicili (H. 1078 / M. 1667) Transkripsiyon ve Değerlendirme. Kayseri: Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi. 2006.
20. Alidağı, Leyla. 78/3 Numaralı Kayseri Şer’iyye Sicili (H. 1078-1079 / M. 1668) Transkripsiyon ve Değerlendirme. Kayseri: Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi. 2009.
21. Atik, Süreyya. 82/3 Numaralı Kayseri Şer’iyye Sicili (H. 1085 / M. 1674-1675) Transkripsiyon ve Değerlendirmesi. Kayseri: Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi. 2010.
22. Çevik, Murat. 78 Numaralı Kayseri Şer’iyye Sicili (H. 1078-1079 / M. 1668) Transkripsiyon ve Değerlendirme. Kayseri: Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi. 2009.
23. Çökük, Serpil. 57/3 Numaralı Kayseri Şer’iyye Sicili (H. 1058-1059 / M. 1648-1649) Transkripsiyon ve Değerlendirme. Kayseri: Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi. 2010.
24. Danacı, Abdullah. 133/2 Numaralı Kayseri Şer’iyye Sicili (H. 1155 / M. 1742) Transkripsiyon ve Değerlendirme. Kayseri: Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi. 2010.
25. Gergin Kalan, Şenay. 100/1 Numaralı Kayseri Şer’iyye Sicili (H. 1104 / M. 1692) Transkripsiyon ve Değerlendirmesi. Kayseri: Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi. 2011.
26. Hakkı, Mahmut. Osmanlı İmparatorluğu'nda Tekstil ve Moda. İstanbul: Yedinci Sanat Yayınları. 2005.
27. Karaköse, Murat. 57/1 Numaralı Kayseri Şer’iyye Sicili (H. 1058-1059 / M. 1648-1649) Transkripsiyon ve Değerlendirme. Kayseri: Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi. 2010.
28. Kıvanç, Vehbi. 64 Numaralı Kayseri Şer’iyye Sicili (H. 1066 / M. 1655-1656) Transkripsiyon ve Değerlendirme. Kayseri: Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi. 2010.
29. Özdemir, Ali. 64/2 Numaralı Kayseri Şer’iyye Sicili (H. 1066 / M. 1655-1656) Transkripsiyon ve Değerlendirme. Kayseri: Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi. 2009.
30. Özdemir, Nevin. Türk Dokuma Sanatları ve Geleneksel Kumaşlar. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Yayınları. 1998
31. Sezer, Musa. 78/2 Numaralı Kayseri Şer’iyye Sicili (H. 1078-1079 / M. 1668) Transkripsiyon ve Değerlendirme. Kayseri: Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi. 2008.
32. Solmaz, Nihal. 82/2 Numaralı Kayseri Şer’iyye Sicili (H. 1085 / M. 1674-1675) Transkripsiyon ve Değerlendirmesi. Kayseri: Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi. 2010.
33. Şahin, Hilal. 77 Numaralı Kayseri Şer’iyye Sicili (H. 1078 / M. 1667) Transkripsiyon ve Değerlendirme. Kayseri: Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi. 2006.
34. Üstün, Bayram. 41/2 Numaralı Kayseri Şer’iyye Sicili (H. 1048 / M. 1638-1639) Transkripsiyon ve Değerlendirme. Kayseri: Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi. 2009.
35. Yıldırım, Sevda. 133/3 Numaralı Kayseri Şer’iyye Sicili (H. 1155 / M. 1742) Transkripsiyon ve Değerlendirme. Kayseri: Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi. 2011.
36. Yılmaz, Emel. 100/2 Numaralı Kayseri Şer’iyye Sicili (H. 1104 / M. 1692) Transkripsiyon ve Değerlendirmesi. Kayseri: Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi. 2010.
37. Yücekaya, Hüsnü. Şer’iyye Sicillerine Göre: 19. Yüzyılda Amasya, Kayseri, Tokat ve Trabzon Şehirlerinde Dokumacılık. Ankara: Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Tarih Anabilim Dalı. 2012.