Sicilian Foreigners in the Ottoman Provinces in Archival Documents: Pilgrimage Diplomacy, Religious Freedom, and Local Interventions (1754–1803)
Öz
This study examines the pilgrimages to the holy sites in Jerusalem by the subjects of the Kingdom of the Two Sicilies, and the difficulties experienced by the clergy in these territories, within the context of diplomatic and commercial relations between the Ottoman Empire and the Two Sicilies between 1754 and 1803. These issues are analyzed within the framework of capitulatory law and Ottoman administrative procedures. These pilgrimages, shaped in particular by the relevant provision of the Ottoman–Two Sicilies commercial treaty of April 7, 1740, constitute not merely a religious practice, but a multi-layered sphere of interaction within the contexts of international law, diplomacy, and imperial administration. The fourth article of the 1740 capitulation explicitly defines the freedom of worship and the right of pilgrimage to holy places such as Jerusalem for the subjects of the Two Sicilies, stipulating that these rights be applied on par with the privileges granted to other friendly nations.
The central argument of the study is that the visits in question were not merely a “religious journey,” but part of a safe travel regime defined and institutionalized within the Ottoman legal order. This regime operated through capitulations, travel firmans, and consular networks; it provided the opportunity for safe travel and residence particularly for priests, dragomans, servants, and merchants who were subjects of the Two Sicilies. Indeed, the imperial decrees contained in the Sicily Register (No. 97/2) of the Registers of Foreign States (Düvel-i Ecnebiye Defterleri) collection and the Two Sicilies Register of Foreign States (No. 6) of the Hadariye collection in the Ottoman Archives include injunctions ensuring that subjects of the Two Sicilies traveling to Jerusalem be protected from interference along their route, exempted from tax obligations, and spared from harassment by local officials.
However, it is evident that this legal framework did not always function seamlessly in practice. Documents from diverse regions such as Jerusalem, Edirne, Izmir, Cyprus, and Aleppo demonstrate that local officials occasionally acted in violation of capitulatory provisions, interfering with the subjects of the Two Sicilies, and that priests and travelers were even subjected to mistreatment. This situation clearly reveals the tension between the legal regulations of the Ottoman central administration and provincial practices. In the face of such violations, the intervention of the embassy of the Two Sicilies to lodge complaints with the central government, which resulted in the dispatch of renewed imperial orders, indicates that a solution-oriented negotiation was conducted between the two parties specifically regarding this issue.
Anahtar Kelimeler
ARŞİV BELGELERİNDE OSMANLI TAŞRASINDA SİCİLYALI YABANCILAR: HAC DİPLOMASİSİ, DİNİ ÖZGÜRLÜK VE YEREL MÜDAHALELER (1754–1803)
Öz
Bu çalışma, 1754 ile 1803 yılları arasında Osmanlı Devleti ile Sicilyateyn Krallığı arasındaki diplomatik ve ticari ilişkiler bağlamında, Sicilyateyn tebaasının Kudüs’e yönelik kutsal mekân ziyaretlerini ve din adamlarının bu topraklarda yaşadıkları sorunları ahidnâme hukuku ve Osmanlı idarî prosedürü çerçevesinde incelemektedir. Özellikle 7 Nisan 1740 tarihli Osmanlı–Sicilyateyn ticaret antlaşmasının ilgili hükmü üzerinden şekillenen bu ziyaretler, sadece dinî bir pratik değil, aynı zamanda uluslararası hukuk, diplomasi ve imparatorluk yönetimi bağlamında çok katmanlı bir etkileşim alanı sunmaktadır. 1740 tarihli ahidnâmenin dördüncü maddesi, Sicilyateyn tebaasının mezhep özgürlüğü ve Kudüs gibi kutsal yerlere ziyaret hakkını açık biçimde tanımlamakta ve bu hakların diğer dost devletlere tanınan imtiyazlarla eşit şekilde uygulanmasını öngörmektedir.
Çalışmanın temel argümanı, söz konusu ziyaretlerin yalnızca bir “dini seyahat” olarak değil, Osmanlı hukukî düzeni içerisinde tanımlanmış ve kurumsallaşmış bir güvenli seyahat rejiminin parçası olduğudur. Bu rejim, ahidnâmeler, yol hükümleri ve konsolosluk ağları aracılığıyla işletilmiş; özellikle Sicilyateyn tebaasına mensup rahipler, tercümanlar, hizmetkarlar ve tüccarlar için güvenli seyahat ve ikamet imkânı sağlamıştır. Nitekim Osmanlı arşivinde Düvel-i Ecnebiye defterleri tasnifinde bulunan 97/2 Sicilya Defteri ve Hadariye tasnifinde bulunan 6 numaralı Sicilyateyn Düvel-i Ecnebiye defteri içerisinde bulunan hükümlerde, Kudüs’e giden Sicilyateyn tebaasının yol boyunca müdahaleden korunmaları, vergi yükümlülüklerinden muaf tutulmaları ve yerel görevliler tarafından rahatsız edilmemeleri yönünde ikazlar bulunmaktadır. Bununla birlikte, uygulamada bu hukuki çerçevenin her zaman sorunsuz işlemediği görülmektedir. Kudüs, Edirne, İzmir, Kıbrıs, Halep gibi farklı bölgelerden gelen belgeler, yerel görevlilerin zaman zaman ahidnâme hükümlerine aykırı davranarak Sicilyateyn tebaasına müdahalede bulunduğunu, hatta rahiplerin ve seyyahların rencide edildiğini göstermektedir. Bu durum, Osmanlı merkezî idaresinin hukuki düzenlemeleri ile taşra uygulamaları arasındaki gerilimi açık biçimde ortaya koymaktadır. Bu tür ihlaller karşısında Sicilyateyn elçiliğinin devreye girerek merkeze şikâyette bulunması ve bunun sonucunda yeniden emirler gönderilmesi bu sorun özelinde iki taraf arasında çözüm odaklı bir müzakere yürütüldüğünü işaret etmektedir.
Anahtar Kelimeler
