Türkiye-Ermenistan sınırındaki Ani, farklı medeniyetlere ait pek çok taşınır-taşınmaz kültür
varlığına ev sahipliği yapan önemli bir Orta Çağ yerleşimidir. Anadolu Türk-İslam şehirciliği
ve Türk-İslam mimarisinin başlangıcını oluşturan Ani, el sanatlarında da dönemin ilk ürünlerini
sergilemesi açısından özeldir. Bu çalışmada Ani Selçuklu Konutları kazısından çıkan, Türk
sanatında figürlerin biçimlenişi ile birlikte oluşturduğu kompozisyon açısından ünik bir
örneği oluşturan kemik eser incelenmiştir. Selçuklu Konutları kazısında 2021 yılında bulunan
yer ejderi ve balık figürlü kemik eserde figürlerin dönüşüm anına yer verilmiştir. Yapılan
araştırmalarda Avrasya sanat ortamına yayılmış hayvan üslubu örneklerinde benzer bir figür
ve kompozisyon biçimlenişine ulaşılamamıştır. Bu nadir örneğin önemini ortaya koyabilmek
açısından çalışmanın yönteminde; eserin tanıtımı, ikonografisi, hayvan üslubundaki yeri ve
kullanım alanından oluşan başlıklar belirlenmiştir. Bunun yanı sıra kemik eserin Türk sanatında
ejder ve balık figürlü örneklerle karşılaştırılması yapılmış, üzerinde yer alan ejder başlı figürün
türü belirlenmeye çalışılmıştır. Yapılan araştırmada bu figürün, Tulpar ve ejder-aygır gibi
Türk efsanelerinde geçen kanatlı at betimlemeleri ile ortak unsurlara sahip olsa da temelde
bu efsanelerden tamamen ayrıldığı görülmüş ve yer ejderi figürü ile önemli bağlantılarının
bulunduğu anlaşılmıştır. Araştırma ile hayvan üslubunda nadir bir örneği oluşturan kemik
eserin bilim dünyasına tanıtımını amaçlamıştır.
Ani Ruins on the Turkey-Armenia border is an important medieval settlement that hosts
many movable and immovable cultural assets belonging to different civilizations. Ani, which
marks the beginning of Anatolian Turkish-Islamic urbanism and Turkish-Islamic architecture, is
also important in terms of exhibiting the first products of the period in handicrafts. In this study,
the bone artifact recovered from the excavation of Ani Seljuk Dwellings, which constitutes
a unique example in Turkish art in terms of the formation of figures and the composition it
forms, is analyzed. In the bone artifact with the figures of a ground dragon and a fish found in
the Seljuk Houses excavation in 2021, the moment of transformation of the figures is included.
In the research conducted, a similar figure and composition formation could not be found in
the animal style examples spread throughout the Eurasian art scene. In order to reveal the importance of this rare example, the methodology of the study includes the introduction,
iconography, its place in the animal style, and its area of use. In addition, the bone artifact was
compared with examples with dragon and fish figures in Turkish art, and the type of the dragonheaded
figure on it was tried to be determined. Although this figure has common elements with
the winged horse depictions in Turkish legends such as Tulpar and the dragon-stallion, it has
been seen that it is fundamentally different from these legends and has important connections
with the figure of the ground dragon.The research aims to introduce the bone artifact, which
constitutes a rare example in animal style, to the scientific world.
Birincil Dil | Türkçe |
---|---|
Konular | Kültürel ve Doğal Miras |
Bölüm | Araştırma Makalesi |
Yazarlar | |
Erken Görünüm Tarihi | 10 Eylül 2024 |
Yayımlanma Tarihi | |
Gönderilme Tarihi | 31 Mart 2024 |
Kabul Tarihi | 2 Mayıs 2024 |
Yayımlandığı Sayı | Yıl 2024 Sayı: 111 |
Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Velî Araştırma Dergisi Creative Commons Atıf-GayriTicari 4.0 Uluslararası Lisansı ile lisanslanmıştır.