SECI AND ITS USES IN TURKISH LITERATURE

Öz

We can briefly define sadhji as the rhythm of the prose. Less research has been doneabout sadhji, compared with the rate of studies done on rhyme and word after therhyme. For this reason, the knowledge about the sadhji is much less than the rhymeand word after the rhyme. It seems that some of the information about sadhji in therhetorical books is inconsistent. Some of this information is also handled in differentways in the rhetorical books.It is widely believed that sadhji was first used in Arabic literature and then started tobe used in our literature through Iranian literature. It is said that it has also enteredTurkish literature through the translation studies. From the first written examples, oreven before, there are examples of the sadhji in oral literature. So we think that, as inother languages of poetry and prose sparated from each other, sadhji is used in Turkishliterature but we use the term another language at the point of naming.As each language defines the outside world within its own possibilities of expression,it uses the rhetoric within the same possibilities. Rhetoric used on the language arelimited by the rules of their own language. In this respect, the use of sadhji in Turkishliterature in the direction of the examined samples is found. These uses give the impressionthat there may be sadhji savings specific to Turkish literature other than Arabiceloquent rules.

Anahtar Kelimeler

• Classical Turkish Literature, sadhji, fasıla, phare, rhetoric

TÜRK EDEBİYATINDA SECİ VE KULLANIMLARI

Öz

Kısaca nesirdeki kafiye olarak tanımlanacak seci, kafiye ve redif üzerine yapılançalışmalara oranla, hakkında daha az çalışma yapılmış bir konudur. Bu sebeple seciyleilgili bilgiler de kafiye ve redife göre çok daha azdır. Belagat kitaplarında secihakkındaki bilgilerin bir kısmının tutarsız olduğu görülmektedir. Bu bilgilerden birkısmı da belagat kitaplarında birbirinden farklı biçimlerde ele alınmaktadır.Secinin ilk olarak Arap edebiyatında kullanıldığı daha sonra İran edebiyatıvasıtasıyla edebiyatımızda kullanılmaya başlandığı görüşü hakimdir. Edebiyatımızaçeviri eserler vasıtasıyla da girdiği söylenmektedir. İlk yazılı örneklerden itibaren,hatta ondan önce sözlü edebiyatta da secinin örneklerine rastlanır. Bu yüzden diğerdillerde olduğu gibi şiir ve nesrin birbirinden ayrıldığı devirden itibaren Türkedebiyatında secinin olduğunu fakat adlandırma noktasında başka bir dilin terimininkullanıldığını düşünmekteyiz.Her dil kendi ifade olanakları içerisinde dış dünyayı tanımladığı gibi, aynıimkanlar içinde söz sanatlarını kullanır. Bir dilde kullanılan sanatlar o dilin kurallarıylasınırlanmıştır. Bu bakımdan Türk edebiyatında kullanılan seci hakkında herne kadar Arap edebiyatının belagat kurallarına göre adlandırma yapılsa da incelenenörnekler doğrultusunda, Türk edebiyatına ait seci kullanımlarına rastlanmaktadır.Bu kullanımlar Arap belagat kurallarının dışında Türk edebiyatına özgü secitasarrufları olabileceği izlenimini vermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Classical Turkish Literature, sadhji, fasıla, phare, rhetoric

Kaynakça

1. ABDURRAHMAN SÜREYYÂ, Sefîne-i Belâgat, Matbaa-i Ebuzziyâ, İstanbul 1305.
2. AHMED CEVDET PAŞA, Belâgat-ı Osmâniyye, Matbaa-i Osmâniye, İstanbul 1299, s. 116-117.
3. AHMED REŞİD REY, Nazariyyât-ı Edebiyye, Ahmed İhsân ve Şürekâsı Matba- acılık, İstanbul 1328, s. 123-126.
4. AKSAN, Doğan, Türkçenin Gücü, Bilgi Yayınevi, İstanbul 1993, s. 145.
5. AKSOY, Ömer Asım, Atasözleri ve Deyimler Sözlüğü, Cilt: II, InkılâpYayınevi, İstanbul 1988, s. 722.
6. ALİ NAZİF, Zînetü’l-Kelâm, Mahmûd Beğ Matbaası, İstanbul 1306, s. 5-10-17.
7. ALPTEKİN, Ali Berat, Halk Hikâyelerinin Motif Yapısı, Akçağ Yay., Ankara 1997, s.12.
8. ANAR, İhsan Oktay, Puslu Kıtalar Atlası, İletişim Yay., İstanbul 2008, s. 11.

9. ATEŞ, Ahmet, “Seci” İslâm Ansiklopedisi, Cilt: X, MEB Yay., İstanbul 1964, s. 307-311.
10. AYDOĞAN, Saliha, Sa’îd Paşa, Mizânü’l-Edeb, İnceleme-Metin-Dizin, YYLT., Ankara Üniversitesi SBE., Ankara 2006, 514 s.
11. AYTEKİN, Murat, Vak’anüvîs Halîl Nûrî’nin “Matla’u’n-Nûr” Adlı Telhis Tercümesi, YYLT., Ankara Üniversitesi SBE., Ankara 2006, 285 s.
12. AYVERDİ, İlhan, Misalli Büyük Türkçe Sözlük, Kubbealtı Yay., İstanbul 2010, s. 2704.
13. BORATAV, Pertev Naili, 100 Soruda Türk Halk Edebiyatı, Gerçek Yayınevi, İstanbul 1988, s. 125-128.
14. BULUT, Ali, Belâgat, Meânî-Beyân-Bedî, İFAV Yay., İstanbul 2013, s. 313.
15. CANIM, Rıdvan, Latîfî Tezkiretü’ş-Şu’arâ ve Tabsıratü’n-Nuzamâ İnceleme- Metin , AKM. Yay., Ankara 2000, s. 73.
16. ÇALIK, Gülşah, Yeni Bir Edebiyat Nazariyesi Getirme Çabası, Tedrisât-ı Edebiyye, YYLT., Trakya Üniversitesi SBE., Edirne 2008, 265 s.
17. ÇAPAN, Pervin, Tezkire-i Safâyî, AKM. Yay., Ankara 2005, s. 39, 48, 51.
18. ÇINAR, B.; L. Karahan, “Reklam Dilinde Kullanılan Edebî Sanatlar”, Turkish Studies International Periodical For the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic 2 4 Fall, 2007, s. 913.
19. DAĞLAR, Abdülkadir, “Hacı İbrahim Efendi’nin Şerh-i Belâgat’ı Metin , Turkish Studies; International Periodical For the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, V. 2 4 2007, 321-370.
20. DEFNE, Zeki Ömer, Dede Korkut Hikâyeleri Üzerine Edebî Sanatlar Bakımından Bir Araştırma, TDK Yay., Ankara 1988, s. 117.
21. DİRİÖZ, Meserret, Türk Ansiklopedisi, Cilt: XXVIII, MEB Yay., Ankara 1980, s. 255.
22. EKLER, Alpay, http:// www. tiyatronline. com/ yazarlar/53/haber/201/alpay-ek- ler-karagoz-metinleri-ii: Erişim Tarihi: 05.05.2014 .
23. ERASLAN, Kemal, Ali şîr Nevayî, Mecâlisü’n-Nefâis, Cilt I. TDK Yay., Ankara 2001, s. 3.
24. FISCHER, “Kâhin”, İslâm Ansiklopedisi, Cilt:6, MEB Yay., İstanbul 1955, s. 72.
25. GÜLTEKİN, Hasan, Türk Edebiyatında İnşâ: Tarihî Gelişim-Kuram-Sözlük ve Metin, Yayınlanmamşı Doktora Tezi, Hacettepe Üniversitesi SBE, An- kara 2007.
26. GÜNEY, Eflatun Cem, Masallar, Külter Yay., Ankara 1997, s.21.
27. HATÎB EL-KAZVÎNÎ, Telhîs ve Tercümesi, çev. Çöğenli vd. , Huzur Yayınevi, İstanbul tarihsiz, s.15.
28. HOCA SADEDDÎN, Tâcü’t-Tevârih, Matbaa-i Âmire, İstanbul 1876, s. 6.
29. İSEN, Mustafa, “Seci”, Türk Dünyası Edebiyat Kavramları ve Terimleri Sözlüğü, AKM Yay., Ankara 2006.
30. İSMAİL ANKARAVÎ, Miftâhü’l-Belâgâ, Tasvîr-i Efkâr Matbaası, İstanbul 1284, s. 126-130.
31. KAÇAR, Mücahit, “Türkçe Telif Edilmiş Bir Belâgat Kitabı, Şerifî’nin Hadî- katü’l-Fünûn İsimli Eseri”, Türkiyat Mecmuası, Cilt: XXI, Güz 2011, s. 211-234.
32. KARAOSMANOĞLU, Yakup Kadri, Erenlerin Bağından, MEB Yay., İstanbul 1970, s. 24, 26, 44.
33. KILIÇ, Filiz, Âşık Çelebi, Meşâirü’ş-Şu’arâ, İstanbul Araştırma Enstitüsü Yay., İstanbul 2010, s. 111-112.
34. KILIÇ, Filiz; Ayşe Yıldız, V. Uluslar arası Türk Dil Kurultayı, Sehî, Latîfî ve Âşık Çelebi Tezkirelerinden Hareketle XVI. yy. Tezkirelerinde Bazı Üslup Özellikleri, TDK Yay., Ankara 2004, s. 1826.
35. KOÇ, Mustafa, “Anadolu’da İlk Türkçe Telif, Eser”, Bilig, 57, s. 166.
36. KÖPRÜLÜZÂDE, M. Fuad, ŞEHÂBEDDİN SÜLEYMÂN, Malûmât-ı Ede- biyye, Kanaât Matbaası, İstanbul 1330, s. 302-307.
37. KUT, Günay, Heşt-Behişt, The Tezkire By Sehî Beg, The Department Of Neat Eastern Languages and Civilizations, Harvard University 1978, s. 4.
38. KUTLU, Mustafa, “Seci”, Türk Dili ve Edebiyatı Ansiklopedisi, Cilt: VII, Dergâh Yay., İstanbul 1990, , s. 479-480.
39. MECDÎ MEHMED EFENDİ, Tercüme-i Şakâyık-ı Nûmâniyye, Matbaa-i Âmire, İstanbul 1299, 10.
40. MEHMED CELÂL, Osmanlı Edebiyâtı Numûneleri,Matbaa-i Safâ ve Enver, İs- tanbul 1312, s. 138-146.
41. MEHMED NÜZHET, Mugni’l-Küttâb, Şâhâne Matbaası, İstanbul 1286, s. 107.
42. MEHMED RİFAT, Mecâmiü’l-Edeb, Kasbâr Matbaası, İstanbul 1308, s. 325-337.
43. MENEMENLİZÂDE TÂHİR, Osmanlı Edebiyâtı, Kasbâr Matbaası, İstanbul 1314, s. 134-142.
44. MUALLİM NÂCÎ, Istılâhât-ı Edebiyye, A. Asaduryan Şirket-i Mürettebiye Matbaası, İstanbul 1307, s. 206-208.
45. MUHAMMED MİHRÎ, Fenn-i Bedi, İstanbul tarihsiz, s. 5-28-30.
46. MÜTERCİM ÂSIM, El-Okyanusü'l-Basit Fî Tercümeti'l-Kâmûsi'l-Muhît, Cemâl Efendi Matbaası, İstanbul 1304, s. 282.
47. ORAK, Kadriye Yılmaz, Belâgat Geleneğimiz ve Belâgat-i Lisân-ı Osmânî, Kita- bevi Yay., İstanbul 2013, s. 330-333.
48. ÖZKIRIMLI, Attila, “Seci”, Türk Edebiyatı Ansiklopedisi, İstanbul 1991. s. 346- 347.
49. ÖZÖN, Mustafa Nihat, Türkçede Roman, İletişim Yay., İstanbul 2009, s. 73.
50. PAKALIN, Mehmet Zeki, Osmanlı Tarih Deyimleri ve Terimleri Sözlüğü, Cilt: 3, MEB Yay., İstanbul 1993, s. 137.
51. RECÂİZÂDE MAHMUD EKREM, Talîm-i Edebiyât, Matbaa-i Ebuzziyâ, İstan- bul 1299, s. 350-355.
52. SAÇKESEN, Ahmet, İzmir’de Yaşayan Âşıklardan Derlenen Halk Hikâyeleri Üze- rine Bir Araştırma, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Ege Üniversitesi SBE, İzmir 2003, s. 117.
53. SARAÇ, Yekta, Klasik Edebiyat Bilgisi Belâgat, Gökkubbe Yay., İstanbul 2013, s. 225.
54. SELİM SÂBİT, Miyârü’l-Kelâm, Matbaa-i Âmire, İstanbul 1287, s. 23-25.
55. SÜLEYMAN FEHMİ, Edebiyât, Hilâl Matbaası, İstanbul 1325, s. 353-360.
56. SÜLEYMÂN PAŞA, Mebâni’l-İnşâ, Cilt: I-II, Mekteb-i Fünûn-ı Harbiye-i Hazret-i Şâhâne Matbaası, İstanbul 1288-1289, s. 170-208.
57. ŞEHÂBEDDİN SÜLEYMÂN, Sanat-ı Tahrîr ve Edebiyât, Arakas Matbaası, İstanbul 1329, s. 373-379.
58. TEKDEMİR, Mustafa, Mehmet Abdurrahmân’ın Belâgat-ı Osmâniyye Adlı Eseri Metin-İnceleme , Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi SBE, Kahramanmaraş 2012, s. 69-70.
59. TEZCAN, Semih; Hamza Zülfikar, Nehçü’l-Ferâdis, TDK Yay., Ankara 2004, s. 83.
60. TIETZE, Andre, “Gelibolulu Âlî’nin Düzyazı Biçemi”, Nesrin İnşası, Düzyazıda Dil, Üslûp ve Türler, Turkuaz Yay., İstanbul 2010, s. 193.
61. TULUM, Mertol, Tazarru’-nâme, Ankara 2001, s. 85, 116, 33, 266, 42, 216, 31, 96.
62. UZUN, Mustafa, “Seci”, DİA, Cilt XXXVI, İstanbul 2009, s. 276.
63. ÜZGÖR, Tahir, Türkçe Divân Dibâceleri, Kültür Bak. Yay., Ankara 1990, s.56, 88.
64. Yeni Türk Ansiklopedisi, “Seci”, Cilt: VIII, Ötüken Yay., İstanbul 1985, s.3451.
65. YILDIZ, Ayşe, “Bazı Belâgat Kitaplarına Göre Secinin Tanım ve Tasnifi Üze- rine Düşünceler”, Turkish Studie, International Periodical For the Langu- ages, Literature and History of Turkish or Turkic, 2007, 2 4 , 1055-1065.
66. YILDIZ, Ayşe, “Seci Kavramı ve Secinin Divân ü Lugâti’-Türk’te İncelenmesi”, Millî Folklor, Cilt: VIII/64, Ankara 2004, s. 112.
67. YILDIZ, Ayşe, Eski Türk Edebiyatında Seci, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Gazi Üniversitesi SBE, Ankara 2002. 238 s.