Öz
Osmanlı merkez bürokrasisi padişah idaresinde yapılan seferlerde merkezdeki gibi yeralmış, ordunun sabit bir parçası hâline gelmiştir. Merkezde de genellikle İstanbul’uniaşesini temin edecek, asayişini sağlayacak devletin ve halkın basit bürokratik işlemleriniyürütecek kadar görevli bırakılıyordu. Padişahların sefere çıkmayıp ordununkumandasını sadrazama devretmeleriyle birlikte devlet işlerinin asıl görüldüğü merkezolan Divan-ı hümâyûn yerine sadrazam merkezli bürokratik yapı devlet işlerindedaha öne çıkmaya başlamıştır. Sadrıazamın yakın maiyetindeki sadaret kethüdası,reisülküttap, çavuşbaşı gibi görevlilerin merkez ve taşra bürokrasisi üzerindekinüfuzları oldukça artmıştır. Sadrazam sefere çıktığında, merkezde bir vekiller bürokrasisioluşturularak, merkez bürokrasisi ikiye, bazen payitahtın Edirne’ye taşınmasıylaüçe ayrılıyordu. Bölünme bürokratik işlemlerin hacmini ve detayını artırmanınyanı sıra hangi işin merkezde hangisinin taşrada görüleceği, maliye kalemlerindemerkez ve taşra arasında harç paylaşımı, ordu ile merkez arasında gidip gelen evrakınkaybolması ya da işlemlerde gecikmeler başta olmak üzere çeşitli konularda zamanzaman problemler yaşanmasına sebep olmaktaydı. Bu çalışmada ordu ve merkezdekalan bürokrasinin yapılanması, birbirleriyle irtibatı, yetki paylaşımı ve karşılaşılanbazı problemler incelenmektedir.
Anahtar Kelimeler
Osmanlı merkez bürokrasisi sefer bürokrasisi kalemler kâtipler
Kaynakça
- BOA, [Başbakanlık Osmanlı Arşivi] A.DVN. [Divan Kalemi] Dos.nr. 14/43.
- BOA., A.MKT, [Sadaret Mektubî Kalemi/Dosya] Dos. nr. 170/45; Dos. nr. 181/46.
- BOA, A.MKT [Sadaret Mektubî Kalemi/Defter], nr. 1038.
- BOA, A.RSK [Rüus Kalemi/Dosya], Dos. nr. 98/20; nr. 176/9; nr. 179/7; nr. 187/39.
- BOA, A.RSK [Rüus Kalemi/Defter], nr. 1480; nr. 1627.
- BOA, A.RST [Reisülküttab Kalemi], Dos. nr. 1/7; Dos.nr. 5/56; Dos. nr. 5/57; Dos. nr. 5/58; Dos.nr. 5/59.
- BOA, Atik Şikayet Def., nr. 10 [1686-1687 h.1097-1098 Tarihli Atik Şikayet Defteri’nin Transkripsiyon ve Değerlendirilmesi haz. Mesut Demir , MÜTAE Yüksek Lisans Tezi, İstanbul 2010 vasıtasıyla].
- BOA, C.AS. [Cevdet Askerî], nr. 5676; nr. 6755; nr. 33361; nr. 16056.
- BOA, C.DH [Cevdet Dahiliye], nr. 4732; nr. 5110; nr. 8387; nr. 14843; nr. 14927.
- BOA, C.ML [Cevdet Maliye], nr. 31452.
- BOA, C.TZ [Cevdet Timar], nr. 1395; nr. 2527; nr. 6493.
- BOA, HAT [Hatt-ı Hümâyûn], nr. 4288; nr. 7530; nr. 8397; nr. 13608; nr. 14894; nr. 23386; nr. 30042; nr. 41394; nr. 41426.
- BOA, KK[ Kâmil Kepeci], nr. 7; nr. 18; nr. 19; nr. 22; nr. 25; nr. 26; nr. 36; nr. 275; nr. 492; nr. 7534.
- BOA, MAD [Maliyeden Müdevver Defterler], nr. 7917/461.
- BOA, A.DVN. MHM [Mühimme Defteri], nr. 190, nr. 209; nr. 224.
- BOA, A.DVN.MHM.ZYL [Mühimme Zeyli Defteri], nr. 18.
- BOA, Name-i Hümâyûn Defteri, nr. 1.
- BOA, TD [Tapu Tahrir Defteri], nr. 829; nr. 853
- Ahmed Cavid, Hadîka-i Vekāyi‘, haz. Adnan Baycar , Ankara 1998.
- Anonim Osmanlı Tarihi 1099-1116/1688-1704 , yay. haz. Abdülkadir Özcan , Ankara 2000.
- Defterdâr Sarı Mehmed Paşa, Zübde-i Vekayiât, Tahlil ve Metin 1066- 1116/1656-1704 , haz. Abdülkadir Özcan , Ankara 1995.
- Lütfi Paşa Âsafnâmesi Yeni Bir Metin Tesisi Denemesi , nşr. Mübahat Kütükoğlu, Prof. Dr. Bekir Kütükoğluna Armağan'dan indeks ilave edilmiş ayrı basım , İstanbul 1991, s. 9-10.
- Selanikî Mustafa Efendi, Tarih-i Selânikî 971-1003/1563-1595 I. haz. Mehmet İpşirli , Ankara 1999.
- Şem’dânî-zâde Fındıklılı Süleyman Efendi, Mür’i’t-tevârîh II-A, nşr. M. Münir Aktepe , İstanbul 1978.
- Topçular Katibi ‘Abdülkādir Kadrî Efendi Tarihi I, haz. Ziya Yılmazer , Ankara 2003; II, haz. Ziya Yılmazer , Ankara 2003.
- Üsküdarî Abdullah Efendi, Vâkı‘ât-ı Rûzmerre I, Topkapı Sarayı Müzesi Revan Ktb. nr. 1223; II, Topkapı Sarayı Müzesi Revan Ktb. nr. 1224.
- Vekāyi‘nüvis Enverî Sadullah Efendi ve Tarihinin I. Cildi’nin Metin ve Tahlili 1182-1188/1768-1774 , haz. M. Saffet Çalışkan , MÜSBE TAE, Doktora Tezi.
- Afyoncu, Erhan, “Nişancı”, TDVİA, XXXIII, s. 157.
- ____________, Defterhâne-i Âmire XVI.-XVIII. Yüzyıllar, Ankara 2014. Ahıshalı, Recep, “Rüûs”, TDVİA, XXV, 272-273.
- ____________, Osmanlı Devlet Teşkilâtında Reisülküttâblık XVIII. Yüzyıl , İstanbul 1999.
- Doğan, Muzaffer, Sadaret Kethüdâlığı 1730-1836 , MÜSBE, Doktora Tezi, İstanbul 1995.
- Emecen, Feridun M., “Sefere Götürülen Defterlerin Defteri”, Prof. Dr. Bekir Kütükoğlu’na Armağan, İstanbul 1991 , s. 241-268.
- Göyünç, Nejat, “Ta’rīĥ Başlıklı Muhasebe Defterleri”, Osmanlı Araştırmaları, İstanbul 1990 , X, 1-37.
- Kütükoğlu, Mübahat S., Osmanlı Belgelerinin Dili Diplomatik , İstanbul 1994.
- Uluskan, Murat, Divân-ı Hümâyûn Çavuşbaşılığı XVI-XVII. Yüzyıllar , MUSBE Yüksek Lisans Tezi, İstanbul 1998.
- ____________, Divân-ı Hümâyûn Çavuşları, Marmara Üniversitesi. Türkiyat Arş. Enst. Doktora Tezi, İstanbul 2004.
- Uzunçarşılı, İsmail Hakkı, Osmanlı Devletinin Merkez ve Bahriye Teşkilâtı, Ankara 1988.
Öz
Ottoman central bureaucracy takes part in the military expeditions under the sultanin the same way as the center and became a constant part of military. In the center,usually sufficient numbers officers left behind to provide Istanbul’s livelihood, securityand to carry out the simple bureaucratic procedures of the people. After the sultansstopped going to military expeditions and handing over the army commandership tothe grand vizier, grand vizier based-bureaucratic structure instead of divan-ı hümayuncame into prominence in state affairs. Dominance of sadaret steward, reisülküttapÇavuşbaşı who are in the employ of Grand vizier on central and provincebureaucracy increased fairly. When the grand vizier launched a military expedition,central bureaucracy was divided into two or sometimes three with relocating the capitalto Edirne by forming a bureaucracy of substitutes. Division increased the size and thedetails of the bureaucratic procedures and caused problems in some matters such aswhich procedure is going to be held in central or province, fee sharing between centerand province, documents getting lost between army and center or delays in theprocedures.. In this study, the structure of military and central bureaucracy, theirconnection, authority sharing and problems encountered are examined.
Anahtar Kelimeler
Ottoman central bureaucracy military expedition bureaucracy departments clerks
Kaynakça
- BOA, [Başbakanlık Osmanlı Arşivi] A.DVN. [Divan Kalemi] Dos.nr. 14/43.
- BOA., A.MKT, [Sadaret Mektubî Kalemi/Dosya] Dos. nr. 170/45; Dos. nr. 181/46.
- BOA, A.MKT [Sadaret Mektubî Kalemi/Defter], nr. 1038.
- BOA, A.RSK [Rüus Kalemi/Dosya], Dos. nr. 98/20; nr. 176/9; nr. 179/7; nr. 187/39.
- BOA, A.RSK [Rüus Kalemi/Defter], nr. 1480; nr. 1627.
- BOA, A.RST [Reisülküttab Kalemi], Dos. nr. 1/7; Dos.nr. 5/56; Dos. nr. 5/57; Dos. nr. 5/58; Dos.nr. 5/59.
- BOA, Atik Şikayet Def., nr. 10 [1686-1687 h.1097-1098 Tarihli Atik Şikayet Defteri’nin Transkripsiyon ve Değerlendirilmesi haz. Mesut Demir , MÜTAE Yüksek Lisans Tezi, İstanbul 2010 vasıtasıyla].
- BOA, C.AS. [Cevdet Askerî], nr. 5676; nr. 6755; nr. 33361; nr. 16056.
- BOA, C.DH [Cevdet Dahiliye], nr. 4732; nr. 5110; nr. 8387; nr. 14843; nr. 14927.
- BOA, C.ML [Cevdet Maliye], nr. 31452.
- BOA, C.TZ [Cevdet Timar], nr. 1395; nr. 2527; nr. 6493.
- BOA, HAT [Hatt-ı Hümâyûn], nr. 4288; nr. 7530; nr. 8397; nr. 13608; nr. 14894; nr. 23386; nr. 30042; nr. 41394; nr. 41426.
- BOA, KK[ Kâmil Kepeci], nr. 7; nr. 18; nr. 19; nr. 22; nr. 25; nr. 26; nr. 36; nr. 275; nr. 492; nr. 7534.
- BOA, MAD [Maliyeden Müdevver Defterler], nr. 7917/461.
- BOA, A.DVN. MHM [Mühimme Defteri], nr. 190, nr. 209; nr. 224.
- BOA, A.DVN.MHM.ZYL [Mühimme Zeyli Defteri], nr. 18.
- BOA, Name-i Hümâyûn Defteri, nr. 1.
- BOA, TD [Tapu Tahrir Defteri], nr. 829; nr. 853
- Ahmed Cavid, Hadîka-i Vekāyi‘, haz. Adnan Baycar , Ankara 1998.
- Anonim Osmanlı Tarihi 1099-1116/1688-1704 , yay. haz. Abdülkadir Özcan , Ankara 2000.
- Defterdâr Sarı Mehmed Paşa, Zübde-i Vekayiât, Tahlil ve Metin 1066- 1116/1656-1704 , haz. Abdülkadir Özcan , Ankara 1995.
- Lütfi Paşa Âsafnâmesi Yeni Bir Metin Tesisi Denemesi , nşr. Mübahat Kütükoğlu, Prof. Dr. Bekir Kütükoğluna Armağan'dan indeks ilave edilmiş ayrı basım , İstanbul 1991, s. 9-10.
- Selanikî Mustafa Efendi, Tarih-i Selânikî 971-1003/1563-1595 I. haz. Mehmet İpşirli , Ankara 1999.
- Şem’dânî-zâde Fındıklılı Süleyman Efendi, Mür’i’t-tevârîh II-A, nşr. M. Münir Aktepe , İstanbul 1978.
- Topçular Katibi ‘Abdülkādir Kadrî Efendi Tarihi I, haz. Ziya Yılmazer , Ankara 2003; II, haz. Ziya Yılmazer , Ankara 2003.
- Üsküdarî Abdullah Efendi, Vâkı‘ât-ı Rûzmerre I, Topkapı Sarayı Müzesi Revan Ktb. nr. 1223; II, Topkapı Sarayı Müzesi Revan Ktb. nr. 1224.
- Vekāyi‘nüvis Enverî Sadullah Efendi ve Tarihinin I. Cildi’nin Metin ve Tahlili 1182-1188/1768-1774 , haz. M. Saffet Çalışkan , MÜSBE TAE, Doktora Tezi.
- Afyoncu, Erhan, “Nişancı”, TDVİA, XXXIII, s. 157.
- ____________, Defterhâne-i Âmire XVI.-XVIII. Yüzyıllar, Ankara 2014. Ahıshalı, Recep, “Rüûs”, TDVİA, XXV, 272-273.
- ____________, Osmanlı Devlet Teşkilâtında Reisülküttâblık XVIII. Yüzyıl , İstanbul 1999.
- Doğan, Muzaffer, Sadaret Kethüdâlığı 1730-1836 , MÜSBE, Doktora Tezi, İstanbul 1995.
- Emecen, Feridun M., “Sefere Götürülen Defterlerin Defteri”, Prof. Dr. Bekir Kütükoğlu’na Armağan, İstanbul 1991 , s. 241-268.
- Göyünç, Nejat, “Ta’rīĥ Başlıklı Muhasebe Defterleri”, Osmanlı Araştırmaları, İstanbul 1990 , X, 1-37.
- Kütükoğlu, Mübahat S., Osmanlı Belgelerinin Dili Diplomatik , İstanbul 1994.
- Uluskan, Murat, Divân-ı Hümâyûn Çavuşbaşılığı XVI-XVII. Yüzyıllar , MUSBE Yüksek Lisans Tezi, İstanbul 1998.
- ____________, Divân-ı Hümâyûn Çavuşları, Marmara Üniversitesi. Türkiyat Arş. Enst. Doktora Tezi, İstanbul 2004.
- Uzunçarşılı, İsmail Hakkı, Osmanlı Devletinin Merkez ve Bahriye Teşkilâtı, Ankara 1988.
Ayrıntılar
| Birincil Dil | Türkçe |
|---|---|
| Yazarlar | |
| Yayımlanma Tarihi | 20 Mayıs 2016 |
| Yayımlandığı Sayı | Yıl 2016 Sayı: 34 |
Türk Kültürü İncelemeleri – Haziran 2026 Sözlü Çeviri Özel Sayısı
Çağrı Metni
Sözlü çeviri, gündelik karşılaşmalardan kurumsal etkileşimlere kadar uzanan çeşitli bağlamlarda, iki dilli ve kültürlerarası iletişimin merkezinde yer alır. Türkiye’deki sözlü çeviri ortamlarında, dillerden biri büyük ölçüde Türkçedir ve bu uygulamalar, Türkçenin diğer dillerle etkileşiminde ortaya çıkan iletişimsel, kültürel ve toplumsal dinamikleri yansıtır.
Haziran 2026 sayımız için hazırlamakta olduğumuz bu özel sayıyla, Türkiye’deki sözlü çeviri uygulamalarını farklı tür ve bağlamlarda inceleyen özgün araştırmaları bir araya getirmeyi amaçlıyoruz. Bu çalışmalar, sözlü çevirinin dilsel, kültürel, toplumsal ve göstergebilimsel boyutlarına disiplinlerarası bir bakış sunarak, yalnızca çeviribilim alanına değil; Türk dili, kültürü ve toplumu üzerine yapılan araştırmalara da değerli katkılar sağlayacaktır.
Bu doğrultuda, sözlü çeviri üzerine çalışan ulusal ve uluslararası akademisyenleri, araştırmacıları ve alanda aktif profesyonelleri, Haziran 2026 sayımıza katkıda bulunmaya davet ediyoruz. Özel sayıya, Türkiye’deki sözlü çeviri ortamlarında iletişim süreçlerinin, rollerin ve çeviri uygulamalarının nasıl şekillendiğini tartışan kuramsal veya uygulamalı çalışmalarla katkı sunabilirsiniz.
Araştırma konularının, aşağıdaki temalar çerçevesinde tasarlanması önerilmektedir; ancak farklı yaklaşımlar ve konular da değerlendirmeye alınacaktır.
-Sözlü çeviri ortamlarında Türkçenin söylem yapıları ve etkileşimsel stratejileri,
-Mahkeme, hastane, okul gibi kamusal hizmet alanlarında yürütülen sözlü çeviri pratikleri,
-Andaş ve ardıl çeviride, Türkçeye özgü zorluklar ve stratejiler,
-Göç, azınlıklar ve çokdillilik bağlamında sözlü çeviri uygulamaları,
-Sözlü çeviri eğitimi ve öğretiminde dilsel ve kültürel boyutlar,
- Çeviri etiği ve profesyonel normların Türkiye’deki sözlü çeviri uygulamalarına etkisi,
-Teknoloji destekli sözlü çeviri araçlarının kullanımı,
-Toplumsal kriz, afet ve acil durumlarda sözlü çevirmenin rolü.
Önemli Notlar:
Özel sayıya gönderilecek makaleler için son teslim tarihi 15 Mart 2026 olarak belirlenmiştir.
Yazıların künye bilgileri, dipnot sistemi ve kaynakça gösterim şekli internet sayfamızda bulunan makale yazım şablonuna göre hazırlanacaktır.
Call for Papers
Turkish Cultural Studies – June 2026 Special Issue on Interpreting Studies
Interpreting occupies a central position in bilingual and intercultural communication across a wide range of contexts, from everyday encounters to institutional interactions. In interpreting settings in Turkey, one of the working languages is predominantly Turkish, and these practices reflect the communicative, cultural, and social dynamics that emerge through the interaction of Turkish with other languages.
With this special issue, scheduled for publication in June 2026, we aim to bring together original studies that explore interpreting practices in Turkey across diverse genres and contexts. Adopting an interdisciplinary perspective on the linguistic, cultural, social, and semiotic dimensions of interpreting, these contributions will provide valuable insights not only for the field of Translation and Interpreting Studies but also for research on Turkish language, culture, and society.
In this regard, we invite national and international scholars, researchers, and professionals working in the field of interpreting to contribute to our June 2026 issue. Submissions may include theoretical or applied studies that examine how communicative processes, roles, and interpreting practices are shaped within interpreting settings in Turkey.
Suggested, though not exclusive, areas of research include the following themes; alternative approaches and topics will also be considered.
-Discourse structures and interactional strategies of Turkish in interpreting settings,
-Interpreting practices in public service domains such as courts, hospitals, and schools,
-Turkish-specific challenges and strategies in simultaneous and consecutive interpreting,
-Interpreting practices in the context of migration, minority communities, and multilingualism,
-Linguistic and cultural dimensions in interpreter training and education,
-Translation ethics and the impact of professional norms on interpreting practices in Turkey,
-Use of technology-assisted interpreting tools,
-The role of interpreters in social crises, disasters, and emergency situations.
Important Notes:
The deadline for submitting articles to the special issue is March 15, 2026.
The article's citation information, footnote system, and bibliography format will be prepared according to the article writing template available on our website.