II. ABDÜLHAMİD’İN MADALYA SİYASETİ: LİYAKAT MADALYASI ÖRNEĞİ

Öz

Osmanlı Devleti’nde 18. yüzyıldan itibaren çok çeşitli madalya ve nişanlar verildiği görülmektedir. Verilen madalyaların sayısı ve çeşitleri ise devletin zayıflamasına paralel olarak 19. ve 20. yüzyıllarda kıyas kabul etmez bir biçimde artış göstermiştir. Başlangıçta yalnızca taltif amacıyla verilen madalyalar, daha sonra hem iç hem de dış siyasette bir araç olarak kullanılmaya başlanmıştır. Bilhassa Sultan II. Abdülhamid devrinde 1876-1909 madalyalar hiç olmadığı kadar sık ve farklı amaçlarla verilmiştir. Sembolizmi farklı enstrümanlar üzerinden güçlü bir şekilde kullanan Sultan, takdir ettiği kişilere madalya tevdi ettiği kadar takdirini kazanmak istediği kişilere yahut karşısında olup da yanına çekmek istediği muhaliflere de çok sayıda madalya vermiştir. 1891 yılında ihdas ettiği Liyakat Madalyası da döneminde verilen diğer madalyalar gibi geniş bir kullanım alanına sahiptir. Hem iç hem de dış siyasette önemli görevler ifa eden bu madalya II. Abdülhamid’den Cumhuriyet’e miras kalmıştır. Bu çalışmada II. Abdülhamid’in madalya siyaseti; saltanatı sırasında ihdas ettiği Liyakat Madalyası örneği üzerinden, arşiv belgeleri ve literatürden yararlanmak suretiyle açıklanmaya çalışılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Liyakat Madalyası, II. Abdülhamid’in Madalya Siyaseti, Osmanlı Madalya ve Nişanları, II. Abdülhamid Dönemi

ABDULHAMID II'S MEDAL POLICY: THE MEDAL OF MERIT EXAMPLE

Öz

It is seen that various medals and orders were given in the Ottoman Empire since the 18th century. The number and types of medals increased incomparably in the 19th and 20th centuries with the weakening of the state. The medals, which were initially given only as a reward, were later used as a tool in both domestic and foreign politics. Especially during the era of Sultan Abdulhamid II 1876-1909 medals were used more frequently and for different purposes than ever before. Sultan who used symbolism in a powerful way through different instruments, gave the medals to the people who he wanted to appreciate or to the opponents he wanted to attract. The Medal of Merit, which he created in 1891, has a wide range of use, just like the other medals given during his period. This medal, which performs important duties in both domestic and foreign politics, has been inherited from Abdulhamid II to the Republic. In this study, the medal policy of Abdulhamid was tried to be explained by utilizing archival documents through the example of the Medal of Merit.

Anahtar Kelimeler

• Medal of Merit, Abdulhamid II’s Policy of Medal, Ottoman Orders and Medals, Abulhamid II Era

Kaynakça

1. T. C. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi BOA
2. Bâbıâlî Evrak Odası BEO , nr. 486/36444; 1000/74994; 692/51897; 2361/177015; 2761/207037.
3. Dâhiliye Mektubi DH. MKT. , nr. 953/4; 861/7.
4. Hariciye Nezareti Londra Sefareti HR.SFR.3. , nr. 577/72; 605/1.
5. Hariciye Nezareti Tahrirat HR. TH. , nr. 143/56; 149/82; 169/87; 223/65; 308/37; 148/25.
6. İrade Dahiliye İ.DH. , nr. 1270/99906; 1283/101016; 1256/98557; 1241/97239; 1252/98170; 1264/99380; 1283/100990; 1278/100571; 1382/3.
7. İrade Taltifat İ.TAL. , nr. 209/65; 442/18; 204/12; 204/61; 366/16; 185/13; 240/50; 41/43; 284/13; 126/58; 2/62; 149/30; 218/21; 242/6; 240/38; 20/43; 296/18; 41/41; 272/92; 171/72; 151/8; 164/55; 509/30; 187/37; 279/68; 46/34; 138/12; 173/2; 27/42; 392/53; 292/2; 64/33; 152/14; 65/9; 319/73; 329/46; 458/16; 241/39; 217/49; 218/9; 280/48; 203/04; 145/15; 141/53; 96/59; 92/78; 96/57; 205/9; 449/43; 280/84; 263/43; 41/41; 131/42; 1115/83615.
8. Maarif Mektubi MF. MKT. , nr. 427/35; 195/11.

9. Teşrifat-ı Rumeli Selanik Evrakı TFR.I.SL. , nr. 194/19339.
10. Yıldız Esas Evrakı Y.EE. , nr. 37/16.
11. Yıldız Hususi Maruzat Y.A.HUS , nr. 269/94.
12. Yıldız Nâme-i Hümayunlar Y.PRK.NMH. , nr. 7/60; 7/77.
13. Yıldız Perakende Orman Maadin ve Ziraat Nezareti Maruzatı Y.PRK.OMZ. , nr. 3/5.
14. Yıldız Perakende Sadaret Y.PRK.A. , nr. 7/77.
15. Yıldız Perakende Teşrifat-ı Umumiye Dairesi Y.PRK.TŞF. , nr. 1/83.
16. Yıldız Perakende Yaveran ve Maiyyet-i Seniyye Erkân-ı Harbiyye Dairesi Y.PRK.MYD. , nr. 16/15.
17. Zabtiye ZB , nr. 319/76; 322/120.
18. Zabtiye Nezareti Maruzatı Y.PRK.ZB. , nr. 30/53.
19. Âli Bey, Seyahat Jurnali, Çev. Mefharet Kandemir , Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, İstanbul 2020.
20. ALKAN, Necmettin, Karikatürlerle Sultan II. Abdülhamid, Kronik Yayınları, İstanbul 2019.
21. ARTUK, Cevriye, “Şefkat Nişanı”, I. Milletlerarası Türkoloji Kongresi 15-20 Ekim 1973 , Tercüman Gazetesi, İstanbul 1979, s. 7-14.
22. ----------, “İftihar Madalyası”, Belleten, C. XLIV, Ankara 1980, s. 535-537.
23. ARTUK, İbrahim, “Madalya”, TDV İslam Ansiklopedisi DİA , C.33, İstanbul 2007, s.154-156.
24. ----------, Osmanlı Nişanları, İstanbul Matbaası, İstanbul 1967.
25. AYAR, Mesut, Osmanlı Devletı̇’nde Kolera Salgını: İstanbul Örneği 1892 – 1895 , Kitabevi, İstanbul 2007.
26. BAKTIAYA, Adil, “El Müeyyed’in İttihat ve Terakki’ye Cevabı Mısırlı Bir Gazetecinin Kanun-ı Esasi, İdare-i Örfiye ve Hilafet ile İlgili Görüşleri”,İstanbul Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi, No: 38, s. 70, s. 69- 87. Balıkhane Nazırı Ali Rıza Bey, Eski Zamanlarda İstanbul Hayatı, Haz. Ali Şükrü Çoruk , Kitabevi, İstanbul 2017.
27. BEYDİLLİ, Kemal, 1790 Osmanlı-Prusya İttifakı, İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yayınları, İstanbul 1984.
28. BİLAL, Ebru Antika, “Geç Osmanlı Mimarlık Mirasının Yeniden İşlevlendirilmesi Üzerine Bir Değerlendirme: Jean Botter Köşkü”, Maltepe Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi, İstanbul 2019.
29. BÖLÜKBAŞI, Ömerül Faruk, 18. Yüzyılın İkinci Yarısında Dârbhâne-i Âmire, İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları, İstanbul 2013.
30. -----------------,Tezyid-i Varidat ve Tenkih-i Masarifat: Sultan II. Abdülhamid Döneminde Mali İdare, Osmanlı Bankası Arşiv ve Araştırma Merkezi, İstanbul 2005.
31. BUZPINAR, Şit Tufan, “Sayyâdî”, DİA, C. 36, İstanbul 2009, s. 217-218.
32. CEVDET PAŞA, Ahmed, Tarih-i Cevdet, Tertib-i Cedid, Matbaa-i Osmaniye, İstanbul 1893.
33. Colmar von der Goltz, Yirminci Yüzyıl Başlarında Osmanlı-Alman İlişkileri Golç Paşa’nın Hatıratı, Haz. Faruk Yılmaz , İz Yayıncılık, İstanbul 2012.
34. ÇELEBİ, Kâtip, Siyaset Nazariyesi-Düsturu’l-amel li Islahi’l-halel Haz. Ensar Köse , Büyüyenay Yayınları, İstanbul 2020.
35. ÇETİNSAYA, Gökhan, “II. Abdülhamid’in İç Politikası Bir Dönem Değerlendirmesi”, The Journal of Ottoman Studies, XLVII, İstanbul 2016, s. 353- 409.
36. DEMİREL, Yurdal, “Adana’nın Valisi: Süleyman Bahri Paşa 1898-1908 ”, Tarihte Adana ve Çukurova, Ed. Yılmaz Kurt, M. Fatih Sansar , C. III, Adana 2016, s. 205-224.
37. DERİNGİL, Selim, İktidarın Sembolleri ve İdeoloji II. Abdülhamid Dönemi 1876- 1909 , Çev. Gül Çağalı Güven , Doğan Kitap, İstanbul 2014.
38. DEVELLİOĞLU, Ferit, Osmanlıca – Türkçe Ansiklopedik Lûgat, Doğuş Matbaası, Ankara 1962.
39. DOYLE, A. Conan, The Adventures of Sherlock Holmes, George Newnes Ltd., London 1892.
40. DÜSTUR, Birinci Tertib, C.6, Devlet Matbaası, Ankara 1939.
41. EBUZZİYA, Ziyad, “Ahmed İhsan Tokgöz”, DİA, C.2, İstanbul 1989, s. 94-95.
42. ELDEM, Edhem, İftihar ve İmtiyaz: Osmanlı Nişan ve Madalyaları Tarihi, Osmanlı Bankası Arşiv ve Araştırma Merkezi, İstanbul 2004.
43. ERASLAN, Cezmi, II. Abdülhamid ve İslam Birliği, Ötüken Yayınları, İstanbul 2019.
44. ERÜRETEN, Metin, Osmanlı Madalyaları ve Nişanları, DMC Yayınları, İstanbul 2001.
45. Fatma Âliye Hanım, Ahmed Cevdet Paşa ve Zamanı, Pınar Yayıncılık, İstanbul 2018.
46. FESCH, Paul, Abdülhamid’in Son Günlerinde “İstanbul”, Çev. Erol Üyepazarcı , Pera Yayınları, İstanbul 1999.
47. FETTAHOĞLU, Kübra, Ahmed Cevdet Paşa: Bir Tanzimat Bürokratı, Timaş Akademi, İstanbul 2021.
48. FINDLEY, Carter V., Modern Türkiye Tarihi, Çev. Güneş Ayas , Timaş Yayınları, İstanbul 2019. Fotoğraflarla Sultan II. Abdülhamid Dönemi Sağlık Müesseseleri, Ed. Cezmi Eraslan , Üsküdar Belediyesi, İstanbul 2018.
49. GENÇ, Reşat, “Türk İnanışları ile Millî Geleneklerinde Renkler ve Sarı-Kırmızı-Yeşil”, Erdem İnsan ve Toplum Bilimleri Dergisi, C. 9, S. 27, Ankara 1997, s. 1075-1110.
50. GEORGEON, François, Sultan Abdülhamid, Çev. Ali Berktay , İletişim Yayınları, İstanbul 2018. HANSSEN, Jens, “Melhame-Melfamé: Levantine Elites And Transimperial Networks On the Eve Of The Young Turk Revolution” International Journal of Middle East Studies, Cambridge University Press, C.43, Cambridge 2011, s. 25-48.
51. HÜLAGÜ, Metin, Gazi Osman Paşa, Boğaziçi Yayınları, İstanbul 1993.
52. HUT, Davut, “Bağdat Demiryolu ve Petrol Mücadelesi”, Die Bagdadbahn, ed. M. Florian Hertsch, Mutlu Er , Hamburg 2016, s. 73-102.
53. İNAL, İbnülemin Mahmut Kemal, Son Sadrazamlar, c. III, Dergâh Yayınları, İstanbul 1982.
54. İSKEFİYELİ, Zeynep, “Osmanlı Devleti Tarafından Ermenilere Verilen Nişan ve Madalyalar”, Hoşgörü Toplumunda Ermeniler, Cilt IV, Erciyes Üniversitesi I. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Sempozyumu, Haz. M. Hülagü, Ş. Batmaz vd. , Erciyes Üniversitesi Yayını, Kayseri 2007, s. 573-592.
55. KARACA, Filiz, “İmtiyaz Madalyası”, DİA, c. 22, İstanbul 2000, s. 240-242.
56. KARAL, Enver Ziya, Osmanlı Tarihi, Türk Tarih Kurumu, C. VIII, Ankara 2011.
57. KESKİN, Özkan, Orman ve Ma’adin Nezareti’nin Kuruluşu ve Faaliyetleri, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Doktora Tezi, İstanbul 2005.
58. KIRMIZI, Abdülhamit, Avlonyalı Ferid Paşa, Klasik Yayınları, İstanbul 2014.
59. ------------,Abdülhamid’in Valileri Osmanlı Vilayet İdaresi 1895-1908, Klasik Yayınları, İstanbul 2008.
60. KODAMAN, Bayram, Abdülhamid Devri Eğitim Sistemi, Türk Tarih Kurumu Basımevi, Ankara 1991.
61. KOLOĞLU, Orhan, Abdülhamit Gerçeği, Pozitif Yayınları, İstanbul 2010.
62. ---------------,Osmanlı’dan 21. Yüzyıla Basın Tarihi, Pozitif Yayınları, İstanbul 2018.
63. KURAT, Akdes Nimet, Rusya Tarihi Başlangıçtan 1917’ye Kadar, Türk Tarih Kurumu, Ankara 2020.
64. KÜSKÜ, Fırat, “II. Abdülhamid Döneminde Hayat Kurtaranlara Madalya Verilirdi”, Toplumsal Tarih, S. 323, İstanbul Kasım 2020, s. 72-75.
65. LEWIN, Evans, The German Road To The East, William Heinemann Publication, London 1916.
66. MAKZUME, Erol, Sultan II. Abdülhamid’in Hizmetinde Selim Melhame Paşa ve Ailesi, MD Basım, İstanbul 2019. Mehmed Kâmil Paşa, Hatırat-ı Sadr-ı Esbak Kâmil Paşa, Matbaa-i Ebüzziya, İstanbul 1329.
67. MOLTKE, Helmuth von, Moltke’nin Türkiye Mektupları, Çev. Hayrullah Örs , Remzi Kitabevi, İstanbul 2017.
68. MÜNİR PAŞA Salih, Geçmiş Zamanlar, Haz. Ali Birinci, Selma Günaydın , Türk Tarih Kurumu, Ankara 2015.
69. NAZIM PAŞA, Hüseyin, Hatıralarım, Selis Kitaplar, İstanbul 2003.
70. Nizamülmülk, Siyasetname Çev. Mehmet Taha Ayar , Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, İstanbul 2018.
71. ORTAYLI, İlber, İmparatorluğun En Uzun Yüzyılı, Timaş Yayınları, İstanbul 2017.
72. ------------,Osmanlı İmparatorluğu’nda Alman Nüfuzu, Kronik Kitap, İstanbul 2018.
73. OSMANOĞLU, Ayşe, Babam Sultan Abdülhamid, Timaş Yayınları, İstanbul 2019.
74. ÖLEKLİ, Dilşat Deniz, Art Nouveau'nun Osmanlı'daki yansıması Raimondo D'aronco'nun Şeyh Zafir Külliyesi Örneği, Süleyman Demirel Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi, Isparta 2015.
75. ÖLMEZ, Adem, Gazi Ethem Paşa`nın Askeri Ve Siyasi Hayatı 1844-1909 , İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Doktora Tezi, İstanbul 2004.
76. ÖZCAN, Azmi, “31 Mart Vak’ası”, DİA, C. 34, İstanbul 2007, s. 9-11.
77. ÖZZORLUOĞLU, Süleyman Tevfik, Abdülhamid’in Cinci Hocası Ebü’l Hüda, Yeditepe Yayınları, İstanbul 2011.
78. PAKALIN, Mehmet Zeki, Osmanlı Tarih Deyimleri ve Terimleri Sözlüğü, c. III, Milli Eğitim Bakanlığı Yayınları, İstanbul 1993.
79. SERTOĞLU, Midhat, Mufassal Osmanlı Tarihi, C. VI, Türk Tarih Kurumu, Ankara 2011.
80. SHERMAN, Irwin W., Dünyamızı Değiştiren On İki Hastalık, Çev. Emel Tümbay, Mine Anğ , Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, İstanbul 2017.
81. Tahsin Paşa, Yıldız Hatıraları, Haz. A. Zeki İzgöer , İz Yayıncılık, İstanbul 2018.
82. TANÖR, Bülent, Osmanlı-Türk Anayasal Gelişmeleri, Yapı Kredi Yayınları, İstanbul 2018.
83. TAŞKIN, Emine, Necib Melhame Paşa'nın Siyasî Hayatı 1856-1927 , Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi, İstanbul 2019.
84. TURAN, Namık Sinan, “19. Yüzyılda Osmanlı Diplomasisinde Nişan ve Madalyanın Sembolizminden Yararlanma Konusunda Bir Örnek: Şefkat Nişanı”, Ciepo 19 Osmanlı Öncesi ve Dönemi Tarihi Araştırmaları I, Ed. İlhan Şahin, Hikari Egawa vd. , Print İstanbul, İstanbul 2014, s. 503- 517.
85. TÜRK, Fahri, Türkiye ile Almanya Arasındaki Silah Ticareti 1871-1914 , IQ Kültür Sanat Yayıncılık, İstanbul 2012.
86. VAROL, Muharrem, II. Abdülhamid'in danışmanı Ebü'l-Huda Sayyadi'nin Hayatı, Eserleri ve Tesirleri: 1850-1909, Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi, İstanbul 2004.
87. VURGUN, Ahmet, Maarifperver Sultan II. Abdülhamid, Yeditepe Yayınevi, İstanbul 2020.
88. YORULMAZ, Naci, Büyük Savaşın Karakutusu, Çev. Yusuf Selman İnanç , Kronik Kitap, İstanbul 2018.