BİR MÜRÂCA‘A KASİDE ÖRNEĞİ

Yıl 2019, Sayı: 41, 261 - 282, 31.05.2019

H. Dilek Batislam

Öz

Divan şiiriyle halk şiirinde ortak kullanılan ve bu iki şiir anlayışınınbirbirine en yakın örnekleri olarak kabul edilebilecek “dedim-dedi”kalıbıyla sorulu cevaplı, karşılıklı konuşma biçiminde yazılmış şiirlere“mürâca‘a” denilmektedir. Divan şairlerinin şiirleri arasındamürâca‘aların değişik şekillerde düzenlenmiş örnekleri bulunmaktadır.Bu tür mürâca‘a şiirlerde kullanılan “dedim-dedi” kalıbını divanşairleri şiir bütününün yanı sıra beyit bütünü içinde de farklı şekillerdekullanmışlardır. Divan şairlerinin ilgi gösterdiği, bir çeşit kalıp ifadedenilebilecek “dedim-dedi”li şiirler, özellikle divan şiirinin erken ya dabaşlangıç dönemlerinde yaşamış şairlerin şiirlerinde daha yaygın vedikkat çekici örnekleriyle görülür.Mürâca‘a şiirlerde belirli nazım şekilleri kullanılır. Özellikle gazelnazım şekli bunlar arasında önde gelir. Rubâ‘î, kıta, tuyuğ vb. diğerkısa nazım şekilleriyle yazılmış şiirlerle de karşılaşmak mümkündür.Araştırmalarımız sırasında örneğinin çok olmadığını düşündüğümüz,kaside mecmuasında yer alan “mürâca‘a” kasideye rastladık. Kaside,Safî mahlaslı bir şaire ait görünmektedir. Şairi hakkında kesin bilgiyeulaşamamakla birlikte, makalemizde “mürâca‘a” kasideyi biçim veiçerik özellikleri yönünden inceleyeceğiz.

Anahtar Kelimeler

Sâfî , mürâca‘a , Kaside , Divan şiiri

AN EXAMPLE OF THE “MÜRÂCA‘A” ODE

Öz

Poems which are used in Divan and Folk poetry and which can be accepted as the closest examples of these two understading of poetries and written in “I said-said” pattern in the form of mutual conversation are called “müraca’a”. Among the poems of Divan poets, there are examples of “müraca’a”s arranged in different ways. Divan poets used the pattern of “I said-said” in different ways in the whole poem as well as in the couplet. These poems with the pattern of “I said-said” which drew attention among Divan poets, are seen with more common and remarkable examples especially in the poems of the poets who lived in the early of beginning periods of divan poetry. Certain forms of verse are used in Müraca‘a poems. In particular, the gaze verse form is the leading one among them. It is also possible to encounter poems written in other short verse forms such as ruba‘i, kıt’a, tuyuğ and so on. During our research, we came across at müraca‘a in a ode compilation which we think that there are not many such examples. The ode appears to belong to a poet with the pseudoname Safi. Although we cannot reach certain information about the poet, in our article, we will examine the “müraca’a” ode in terms of form and content features.

Anahtar Kelimeler

Sâfî , mürâca‘a , ode , divan poem

Kaynakça

• ALICI, Lütfi, “Klâsik Türk Edebiyatında Mürâca‘a Şiirler”, İlmî Araştırmalar, Güz,14, İstanbul 2002, 1-15.
• ATMACA, Seher, “Âşık Edebiyatında “Dedim-Dedi” Örnekleri”, Akademik Bakış Dergisi, Uluslararası Hakemli Sosyal Bilimler E-Dergisi, Kasım- Aralık 2016 , 58, 113-126.
• AYDEMİR, Yaşar, “Türk Edebiyatında Kaside”, Bilig, Yaz 2002, 22, 133-168.
• AYDEMİR, Yaşar ve Halil Çeltik, “Redife Farklı Bir Bakış: Divan Şiirinde Ön Kafiye ve Ön Redif”, Bilig, Yaz 2008, 46, 193-214.
• AYNUR, Hatice vd., Eski Türk Edebiyatı Çalışmaları VIII Kasîdeye Medhiye: Biçime, İşleve ve Muhtevaya Dair Tespitler, Kesit Yay., İstanbul 2013.
• BATİSLAM, H. Dilek, “Divan Şiiriyle Halk Şiirinde Ortak Bir Söyleyiş Biçimi Mürâca‘a-Dedim-Dedi ”, Folklor/Edebiyat, C VI, 22, Ankara 2000, 201-210.
• BATİSLAM, H. Dilek, Hasbıhâl-i Sâfî, Kitabevi Yay., İstanbul 2003.
• BATİSLAM, H. Dilek, “Karamanlı Aynî’nin Mürâca‘a Gazelleri”, 730. Türk Dil Bayramı ve Yunus Emre’yi Anma Etkinlikleri, Karaman Dil-Kültür ve Sanat Dergisi, Karaman 2007, 60-67.
• BATİSLAM, H. Dilek, “Kadı Burhaneddin Divanı’nda Dedim-Dedi Kalıbının Kullanımı Üzerine”, Folklor/Edebiyat, C 14, 56, Ankara 2008, 59-71.
• BATİSLAM, H. Dilek, “Mihrî Hatun’un İki Mürâca‘ası”, Çukurova Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü Türkoloji Sempozyumu Bildirileri, Prof. Dr. Mine Mengi Adına , 20-22 Ekim 2011, Adana , Çukurova Üniversitesi Basımevi, Adana 2012, 60-68.
• BATİSLAM, H. Dilek, “Cem Sultan’ın Mürâca‘aları”, Ahmet Atillâ Şentürk Armağanı, Editörler: Ahmet Kartal-Mehmet Mahur Tulum, Akademik Kitaplar, İstanbul 2013, 143-158.
• Murat A. Karavelioğlu, Mecmû‘a-i Kasâ’id-i Türkiyye, Ankara 2015, s. 474-477.
• ÇAĞLAYAN, Bünyamin, “Şeyhî’nin Mürâca‘a Tarzındaki İki Gazeli”, Kütahyalı Şairler Sempozyumu I, 4-5 Haziran 1998 Kütahya , Kütahya 2000, 75-84.
• ÇAKICI, Bilal, Eski Türk Edebiyatında Kaside Nazım Şekli XVI. Yüzyıl , Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara 1996.
• ÇAVUŞOĞLU, Mehmed, “Kasîde”, Türk Dili, Türk Şiiri Özel Sayısı II Divan Şiiri , 415-416-417, TDK Yay., Ankara 1986, 17-77.
• ÇELTİK, Halil 2010 , “Âşık ve Sevgili Dilinden Karşılıklı Konuşmaya Dayalı Soru-Cevap Şiirler”, Ulusal Eski Türk Edebiyatı Sempozyumu 15-16 Mayıs 2009 , Adıyaman Üniversitesi Yay., Ankara 2010, 199-206.
• DEMİR, Ahmet, “Ziya Paşa’nın ‘Dedim-Dedi’ Tarzında Bir Şiiri”, Sobider, Sosyal Bilimler Dergisi, TheJournal of SocialScience, Aralık 2015, Yıl: 2, 5, 122-136.
• DEVELLİOĞLU, Ferit, Osmanlıca-Türkçe Ansiklopedik Lugat, Aydın Kitabevi, Ankara 1993.
• DİLÇİN, Cem, Örneklerle Türk Şiir Bilgisi, TDK Yay., Ankara 2000.
• DOĞAN, Ahmet, “Safî Mustafa’nın Gönlüyle Muhavere Niteliğinde Bir Manzumesi”, JASSS, The International Journal of Academic Social Science Studies, Spring, Number: 34, 2015, II, 103-121.
• DONUK, Suat, “Mürâca’a Dedim-Dedili Şiir midir? Divanlara Müracaat”, Dil ve Edebiyat Araştırmaları, 2012, 6, 119-138.
• ERCİLASUN, A. Bican, “Başlangıcından XIII. Yüzyıla Kadar Türk Nazım ve Nesri”, Başlangıcından Günümüze Kadar Büyük Türk Klasikleri, Tarih- Antoloji-Ansiklopedi, C I, Ötüken-Söğüy Yay., İstanbul 1985, 3-197.
• ERÜNSAL, İsmail E., “II. Murad Devri Şairlerinden Nakkaş Safî ve Divanı”, Osmanlı Araştırmaları, The Journal of Ottoman Studies, Prof. Dr. Muammer Kemal Özergin Hatıra Sayısı-II, XXXIV, İstanbul 2009, 105- 118.
• İPEKTEN, Haluk vd., Tezkirelere Göre Divan Edebiyatında İsimler Sözlüğü, Kültür Bakanlığı Yay., Ankara 1988.
• KADIOĞLU, İdris, “Kılıç Kalem Münazarası”, Celal Bayar Üniversitesi Sosyal, Bilimler Dergisi, C 9, 2, Manisa 2011, 161-180.
• KARAVELİOĞLU, Murat A., “Klasik Türk Edebiyatında Kaside”, Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi, Eski Türk Edebiyatı Tarihi I, Bilim ve Sanat Vakfı, C 5, 9, İstanbul 2007, 253-270.
• KARAVELİOĞLU, Murat A., Mecmû‘a-i Kasâ’id-i Türkiyye, TDK Yay., Ankara 2015.
• KAYA, Tâhâ Tuna, Âşık Tarzı Şiir Geleneğinde “Dedim-Dedi”, Kocaeli Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Kocaeli 2008.
• KESKİN, Ayşe Gülay, Eski Türk Edebiyatında Kaside Nazım Şekli XIII.-XIV.- XV. Asırlar , Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara 1994.
• ÖZKAN, Ömer, Bursalı Nakkaş Sâfî ve Divanı, Bursa Büyükşehir Belediyesi Yay., Bursa 2015.
• PALA, İskender 2001 , “Kaside”, DİA, C 24, Diyanet Vakfı Yayınevi, İstanbul 2001, 564-566.
• SEVGİ, Ahmet ve Hakan Sevindik, Cezerî Kasım Paşa Sâfî Dîvânı, Palet Yay., Konya 2016.
• ŞENTÜRK, Ahmet Atillâ, “Osmanlı Edebiyatında Felekler, Seyyare ve Sabiteler Burçlar ”, Türk Dünyası Araştırmaları Dergisi, 1994, 90, 131- 180.
• YARDIMCI, Mehmet, Başlangıcından Günümüze Halk Şiiri, Âşık Şiiri, Tekke Şiiri, 1. Baskı, Ürün Yay., Ankara 1998.